Για τον Παναγιώτη Κονδύλη: Ζωντανές μνήμες *

Γιάννης Σταύρου, Ναυτικό τοπίο, λάδι σε χαρτί

Έχουμε συχνά αναφερθεί στη σκέψη και το έργο του Παναγιώτη Κονδύλη και θα συνεχίσουμε να αναφερόμαστε...
Ήταν... είναι, ο σημαντικότερος στοχαστής της εποχή μας - πάντα κατά τη γνώμη μας.

Στο άρθρο που δημοσιεύουμε σκιαγραφείται ζωντανά ο άνθρωπος Κονδύλης μέσα από τις "ζωντανές μνήμες" του συγγραφέα του. Απολαύστέ το:


*Α.Καϊσης, Ζωντανές μνήμες από τη Χαϊδελβέργη

ΑΘ. Γ. ΚΑΪΣΗΣ | 15 Νοεμβρίου 1998 | ΤΟ ΒΗΜΑ

Παναγιώτης Κονδύλης (1943 – 1998)
Πρωτοσυναντηθήκαμε στο αναγνωστήριο της Πανεπιστημιακής Βιβλιοθήκης της Χαϊδελβέργης αρχές του ‘74. Μελετούσαμε συχνά στο ίδιο γραφείο. Μια φευγαλέα ματιά του στην ελληνική εφημερίδα που διάβαζα, αποκάλυψε την κοινή πατρίδα μας. Την εποχή εκείνη η Χαϊδελβέργη φιλοξενούσε μεγάλο αριθμό ελλήνων φοιτητών. Εσφυζε από πνευματική ζωή και στις ζυμώσεις μετείχε ενεργά και δραστήρια η ελληνική κοινότητα, μέλη της οποίας ήταν αρκετά πρόσωπα που σήμερα διαπρέπουν στη σύγχρονη ελληνική πολιτική, οικονομική και επιστημονική κονίστρα.

Ο Π. Κονδύλης είχε μετεγγραφεί από το Πανεπιστήμιο της Φραγκφούρτης στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης και συνέθετε τα χρόνια εκείνα το βιβλίο του για τη «Διαλεκτική». Η πρώτη εικόνα που δημιουργεί η συνάντηση με ένα σημαντικό πρόσωπο εγχαράσσεται συνήθως ανεξίτηλα στη μνήμη. Ανακαλώντας τις μνημονικές παραστάσεις εκείνων των χρόνων, ξαναζώ με ενάργεια τον κεκοιμημένο φίλο. Μέτριο ανάστημα, λεπτό σώμα, λιτό ντύσιμο και εξαιρετικά καθαρό πρόσωπο με εντυπωσιακά ευρύ φωτεινό μέτωπο και νηφάλια ειλικρινή μάτια. Ενα λανθάνον, σχεδόν αδιόρατο υπομειδίαμα, που κατά τις περιστάσεις εξελισσόταν σε θριαμβευτικά γέλια, ακόμη και σε σαρκασμό. Αποφασιστικός, απόλυτα προσηλωμένος στο έργο του, ανεπιτήδευτος. Λόγος μεστός, περιεκτικός, τεκμηριωμένος. Σκληρός, πολεμικός αλλά ανοιχτός συζητητής, με κρυστάλλινη και διαυγή σκέψη. Τίποτε το ψεύτικο, το τεχνητό ή το προσποιητό. Κοντολογίς: άνθρωπος με esprit και χιούμορ, ιδιότητες που έμειναν αναλλοίωτες και μετά τη γενικότερη αναγνώριση του σημαντικού έργου του.

Απέραντο εύρος γνώσεων

Είχα την τύχη να συναναστρέφομαι τον Π.Κ. σε καθημερινή σχεδόν βάση τα κρίσιμα χρόνια της δημιουργίας, ως το 1978, και έναν τουλάχιστον μήνα κατ’ έτος, αργότερα, να παρακολουθήσω εκ του σύνεγγυς την ανάπτυξη των ιδεών του, τη γένεση και τη συγγραφή των πρώτων έργων του. Δύσκολη η αντιπαράθεση με τον συνομιλητή μου. Το εύρος των γνώσεων και των ενδιαφερόντων του ήταν απέραντο. Επισκοπούσε ταυτόχρονα όλες σχεδόν τις ανθρωπιστικές επιστήμες και ήταν απόλυτα εξοικειωμένος με την εννοιολογία τους. Γνώριζε ακόμη και τα θεμελιώδη προβλήματα του συνταγματικού και του διεθνούς δικαίου, της φιλοσοφίας και της κοινωνιολογίας του δικαίου, καθώς και της νομικής μεθοδολογίας.

Δεν υπερβάλλει ο Α. Cser όταν ισχυρίζεται πως «κανένας δεν αναδίφησε την τελευταία εικοσιπενταετία εντατικότερα από τον Π.Κ. τη σχετική με τις πνευματικές και κοινωνικές επιστήμες βιβλιογραφία των βιβλιοθηκών της Χαϊδελβέργης». Η εκτίμηση αυτή μπορεί να ελεγχθεί από τον μελλοντικό βιογράφο του Π.Κ., μέσω των ηλεκτρονικών ιχνών που άφησαν οι καθημερινές παραγγελίες δεκάδων τόμων στην πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη και στα υπόλοιπα ερευνητικά ινστιτούτα. Μισούσε τον φόρτο των υποσημειώσεων στα βιβλία και ορισμένα έργα του δεν έχουν ούτε βιβλιογραφικό πίνακα ούτε λημματικό ευρετήριο. Τούτο δυσκολεύει την έτσι κι αλλιώς όχι εύκολη ανάγνωσή τους, ήταν όμως απόρροια της επιλογής του να επενδύει όλο τον χρόνο του για δημιουργική συγγραφή και όχι για την κατάρτιση πινάκων. Δούλευε πάντοτε με τα πρωτότυπα κείμενα των στοχαστών που μελετούσε, στη γλώσσα που γράφτηκαν, αφήνοντας κατά μέρος όλη σχεδόν τη σχετική με αυτά βιβλιογραφία.

Ηταν εραστής της «Παλιάς Πόλης» της Χαϊδελβέργης. Εξήρε συχνά τη μεγάλη τύχη μας, να απολαμβάνουμε συγκεντρωμένα σε ένα περίπου τετραγωνικό χιλιόμετρο όλα σχεδόν τα σημαντικά για τις βιοτικές και ερευνητικές ανάγκες μας: την πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη, το φιλοσοφικό σεμινάριο, το Altjuridicum, το Ινστιτούτο Alfred Weber, τη Mensa, το καπηλειό στη Floriangasse, όπου έπινε το κρασί του κάποια βράδια, διαξιφιζόμενος ζωηρά με τους γερμανούς φίλους του. Ετρωγε επί σειρά ετών αγόγγυστα, μαζί με εκατοντάδες προπτυχιακούς φοιτητές, το λιτό φαγητό της φοιτητικής μένσας. Μετά τον βιομηχανικό καφέ του κεντρικού φοιτητικού κυλικείου, την κατανάλωση του οποίου συνόδευε η απόλαυση σέρτικων γαλλικών τσιγάρων, και τον περίπατο στις όχθες του Νέκαρ συνέχιζε τη μελέτη του ως αργά το βράδυ.

Πάθος για τα ταξίδια

Αγαπούσε τα αστυνομικά μυθιστορήματα και τα γουέστερν ως αντίδοτο στις μεγάλες ποσότητες δύσπεπτης φιλοσοφίας που καταβρόχθιζε ακατάπαυστα. Φυλλομετρούσε και διάβαζε επιλεκτικά, εκτός από τον γερμανικό Τύπο, καθημερινά μια τουλάχιστον αγγλική και μια γαλλική εφημερίδα. Υπήρξε λάτρης της τέχνης: μουσική, ζωγραφική, γλυπτική, κινηματογράφος ήταν στο επίκεντρο των ενδιαφερόντων του. Αγαπούσε με πάθος τα ταξίδια: Ιταλία, Γαλλία, Αγγλία. Η τελευταία τον γοήτευε για την πνευματική παράδοσή της και μου εκμυστηρεύθηκε ότι είναι μια χώρα στην οποία θα μπορούσε να εγκατασταθεί και να ζήσει ιδιαίτερα ευχάριστα. Μετά την κατεδάφιση του Τείχους και την επανένωση της Γερμανίας, ταξίδεψε αρκετές μέρες στην πρώην Ανατολική Γερμανία για να σχηματίσει προσωπική γνώμη για την κρατούσα εκεί κατάσταση. Ηθελε να επισκεφθεί το Αγιον Ορος και η κοινή επίσκεψή μας προγραμματίζαμε να γίνει μετά την περάτωση της τρίτομης «Κοινωνικής Οντολογίας» που ετοίμαζε τα τελευταία χρόνια. Κρατούσε, με φτηνά στυλό διαρκείας, σημειώσεις από τα διαβάσματά του ­ με εκείνη την ιδιαίτερα ευανάγνωστη γραφή του, που του επέτρεπε να γίνονται δεκτά και στα γερμανικά τυπογραφεία τα χειρόγραφά του χωρίς να είναι δακτυλογραφημένα ­ πάνω σε πρόχειρα κομμάτια χαρτιών, χωρίς να χρησιμοποιεί ακριβά έτοιμα δελτία, και όταν συνέγραφε, τα χρησιμοποιούσε ως στήριγμα μνήμης. Εγραψε στη γερμανική. Το γλωσσικό ύφος του και η δομή του γραπτού λόγου του προσομοιάζουν με το ύφος και τη δομή του λόγου των κλασικών γερμανών φιλοσόφων.

Κατέκτησε το οξύτατο γλωσσικό όργανό του με σκληρή δουλειά. Τα συστηματικά διαβάσματά του, αλλά και οι μεταφράσεις που είχε κάνει προ του ‘74 στην Ελλάδα (Burnham, Machiavelli, Hauser κ.ά.) ­ αρκετές εκατοντάδες σελίδες από αρκετές ξένες γλώσσες ­, αποτέλεσαν χρήσιμη προπαιδεία. Με τη γερμανική προσέδωσε στα έργα του αναγνωσιμότητα που θα ήταν αδύνατη αν είχαν γραφτεί στα ελληνικά. Μετέφρασε πάντως συστηματικά το μεγαλύτερο μέρος του έργου του και στη μητρική του γλώσσα. Πλούτισε με τον τρόπο αυτό όχι μόνο την ελληνική επιστήμη αλλά και την ελληνική γλώσσα με μια πληθώρα όρων και εννοιών που αποτελούν προϋπόθεση για τη συγγραφή φιλοσοφικών και εν γένει θεωρητικών κειμένων και απέδειξε ότι η νεοελληνική είναι εξίσου δραστική με τη γερμανική και επαρκεί απόλυτα για τη συγγραφή πυκνότατων φιλοσοφικών κειμένων.

Οι έλληνες μελετητές του έργου του Π.Κ. βρίσκονται μάλιστα, κατά κάποιον τρόπο, σε πλεονεκτικότερη θέση από τους ξένους, επειδή σε δύο de profundis πρόσφατες συνεντεύξεις, με καίρια και κρίσιμα ερωτήματα που του υπέβαλαν οι Σ. Τσακνιάς και Σ. Κουτρούλης, δόθηκε η ευκαιρία στον Π.Κ. να παρουσιάσει διά βραχέων στους έλληνες αναγνώστες του το ουσιωδέστερο περιεχόμενο του πολυσχιδούς έργου του. Εχουμε έτσι μια αυθεντική ερμηνεία πολλών θέσεων του Π.Κ. από τον ίδιο τον δημιουργό τους, που διευκολύνει την πρόσληψη των ιδεών του, χωρίς βέβαια να υποκαθιστά την αναγκαιότητα της μελέτης των κυρίως έργων του. Δούλεψε με επιστημονική τιμιότητα, με ένταση και σε βάθος, όλο το αχανές υλικό που χρησιμοποίησε για τα βιβλία του. Αυτή η τεράστια σκευή, με την οποία τον εξόπλισε η συναναστροφή του με τα κείμενα των κλασικών στοχαστών, του προσέδωσε μια ακαταμάχητη πνευματική ισχύ, που δεν έφθανε ποτέ στον κομπασμό, αλλά τον εξωθούσε στα άκρα όταν δεχόταν αβάσιμη κριτική. Για τον Π.Κ., οι επικριτές του ήταν απλούστατα ανεπαρκείς και, ως «γενικοί επί ειδικών ζητημάτων», όφειλαν να μην αποτολμούν επικρίσεις. Αρκετά προβλήθηκε η θέση ότι ο Π.Κ. δεν δημοσιοποίησε καμία φωτογραφία του. Φωτογραφίες και φωτογραφικά στιγμιότυπα από τη ζωή του Π.Κ. υπάρχουν πάντως στα χέρια ορισμένων φίλων του. Υπάρχουν και δημοσιευμένες φωτογραφίες του. Η άρνησή του να εμφανιστεί στην τηλεόραση είχε, νομίζω, χαρακτήρα διαφορισμού του από τους κατά συνθήκην ομοτέχνους του. Χαρακτηριστική είναι εξάλλου και η φράση που καταχώρισε στα πρακτικά των εργασιών του Ιδρύματος Ανωτάτων Σπουδών του Βερολίνου, του οποίου υπήρξε, ως γνωστόν, εταίρος κατά το ‘94/’95, στη θέση που άλλοι εταίροι κολλούσαν τη φωτογραφία τους: «Δεν μπόρεσα ακόμη να αντιληφθώ πώς συναρτάται η εμφάνιση ενός ερευνητή προς το αποτέλεσμα των ερευνών του». Μπροστά στο έργο του όλα τα άλλα υποχωρούσαν.

Ρηξικέλευθος και αυθεντικός

Υπήρξε ρηξικέλευθος, αυθεντικός και ασκητικός. Ρηξικέλευθος επειδή, φιλόσοφος ων, ξεστόμισε τη βαριά φράση ότι «Δεν υπάρχει “η” φιλοσοφία» και αμφισβήτησε, ερχόμενος σε ρήξη, όλα τα φιλοσοφικά συστήματα της εποχής μας, ως γνήσιος ριζοσπάστης. Ο ρηξικέλευθος χαρακτήρας του Π.Κ. εκδηλώθηκε με το πρώτο κιόλας έργο του, τη «Γένεση της διαλεκτικής, μια ανάλυση της πνευματικής εξέλιξης του Hölderlin, του Schelling και του Hegel ως το 1802», που κυκλοφόρησε στη Γερμανία το 1979 και είναι ήδη εξαντλημένο από χρόνια. Η ιστορικοφιλοσοφική αυτή έρευνα, «στην οποία η ανάλυση των πηγών αναγκαστικά έχει την απόλυτη προτεραιότητα», ως προς μεν το φιλολογικό είδος της ανήκει «στους δεινοσαύρους της σχολαστικής λογιοσύνης, οι οποίοι ευδοκιμούν σε αλεξανδρινές εποχές, για να εκλείψουν λίγο αργότερα», ως προς δε την ουσία της αποτελεί μια θεμελιώδη συμβολή για την καλύτερη κατανόηση των σχέσεων ιδεαλισμού και διαλεκτικής. Σε εκείνα τα ηρωικά ακόμη χρόνια του μαρξισμού, η άποψη του Π.Κ. ότι «τη διαλεκτική την εισήγαγε για πρώτη φορά στην πολιτική οικονομία ο εγελιανός Marx, ενώ ο Hegel αξιοποίησε τα πνευματικά του δάνεια από την τελευταία μέσα σ’ ένα πλαίσιο δημιουργημένο ανεξάρτητα από τούτη», η θέση του ότι οι αναλύσεις του Hegel «στις γενικές τους γραμμές αποτελούν μιαν υιοθέτηση, τροποποίηση και παραπέρα ανάπτυξη κοινών τόπων της αριστοκρατικής – συντηρητικής κριτικής στον πρώιμο καπιταλισμό», η κατάδειξη δηλαδή από τον Π.Κ. της «πρώιμης συντηρητικής προέλευσης της εγελιανής κριτικής του καπιταλισμού», καθώς και η άποψή του ότι η συμβολή του Hegel στη διαλεκτική μέχρι το 1802 είναι ελάχιστη ­ αναλύσεις και θέσεις που προέκυψαν από την εξονυχιστική έρευνα των έργων των Kant, Fichte, Herder, Holderlin, Schelling, Hegel, Schiller, Rousseau, Jacobi και άλλων ­ προκάλεσαν αμέσως ζωηρότατη αίσθηση για την πρωτοτυπία, τον ρηξικέλευθο και πολεμικό χαρακτήρα τους και δεν μπορούν να ανασκευαστούν πειστικά χωρίς αντίστοιχες διεξοδικές και έντονες επεξεργασίες όλου του υλικού.

Δυο χρόνια αργότερα, το 1981, δημοσιεύθηκε στη Γερμανία το δεύτερο μεγάλο έργο του Π.Κ., ο «Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός». Σ’ αυτό αναλύει όλα τα κρίσιμα πνευματικά/φιλοσοφικά ρεύματα του 17ου και του 18ου αιώνα και αποκαλύπτει με μοναδική διεισδυτικότητα την εσωτερική συνοχή τους. Αφήνοντας κατά μέρος τις «ευθύγραμμες ερμηνείες» του Διαφωτισμού και ερχόμενος σε ρήξη με αυτές, προσφέρει μια άρτια εξήγηση της πολυδιαστατικότητας της εποχής με βάση τη θέση της «συνύφανσης οντολογικού και αξιολογικού προβλήματος» και «τη θέση για τον πολεμικό χαρακτήρα της σκέψης γενικά». Υπήρξε αυθεντικός διότι δημιούργησε πρωτότυπο έργο, διαφοροποιημένο από εκείνο των στοχαστών που μελέτησε και αναμφισβήτητα τον επηρέασαν, όπως ο Machiavelli, o Hobbes, o Spinoza, o Marx, o Nietzsche, o Carl Schmitt, o Max Weber, o Arnold Gehlen, o Karl Mannheim, για να περιοριστούμε σε μερικούς. Σημαντική επήρεια στη μεθοδολογία του Π.Κ. είχε πάντως ο ιστορικός Werner Conze, στη μνήμη του οποίου αφιέρωσε το 1986 το έργο του για τον «Συντηρητισμό». Ο Π.Κ. έζησε μια αυθεντική ζωή, με πλούσιες εμπειρίες, που δεν άφησαν ανεπηρέαστο το έργο του, απολαμβάνοντας χωρίς στερήσεις το μεγάλο προνόμιο της ελεύθερης διαχείρισης του χρόνου του.

Δεν δίνει συνταγές

Διαρκής εθελούσια άσκηση υπήρξε ολόκληρος ο βίος του Π.Κ. Ασκηση στην αυτοπειθαρχία για την κατανόηση των ανθρωπίνων πραγμάτων. Ασκητικός ο τρόπος ζωής του, απόλυτα αντικαταναλωτικός. Κανένα σύμβολο εξουσίας, κανένα ρούχο «σινιέ», ούτε καν δικό του αυτοκίνητο. Μια αδυναμία στο εκλεκτό κρασί, και αυτή ελεγχόμενη. Πάθος και με τις άρτιες εκδόσεις. Οικονομία στα υλικά, οικονομία στον χρόνο. Ο περιγραφικός φιλόσοφος δεν προβάλλει κανονιστικές αρχές και δεν δίνει συνταγές.

Διαβάζω έτσι με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τη θέση του ότι «ένας νέος ασκητισμός και ίσως μια νέα θρησκευτικότητα μέσα σε συνθήκες μεγάλης πληθυσμιακής πυκνότητας και σπάνης των αγαθών θα έθετε τέρμα στον πλουραλισμό των μαζικοδημοκρατικών αντιλήψεων και αξιών». Η νέα ασκητικότητα συνεπάγεται, νομίζω, και τη συνειδητή διαφύλαξη του περιβάλλοντος, τη μη κατασπατάληση των φυσικών πόρων, των πρώτων υλών, του νερού, του αέρα. Τι νόημα έχει όμως μια νέα θρησκευτικότητα; Ο Π.Κ. χρησιμοποιεί, πιστεύω, πολύ συνειδητά, τον όρο «θρησκευτικότητα» (Religiosität), και όχι τον όρο «θρησκεία» (Religion). Δεν είναι λοιπόν μια νέα συγκεκριμένη πίστη στον Θεό, αλλά το θρησκευτικό συναίσθημα, η διάθεση του Ανθρώπου να θρησκεύσει εκείνο που, κατά τον Π.Κ., ίσως «θα έθετε τέρμα στον πλουραλισμό των μαζικοδημοκρατικών αντιλήψεων και αξιών». Πιθανόν η απάντηση να περιέχεται στον πρώτο τόμο της «Κοινωνικής Οντολογίας» του, που δεν δημοσιεύθηκε, εξ όσων γνωρίζω, ακόμη*. Το έργο αυτό, όπως έλεγε ο Π.Κ., θα ήταν η προσωπική του απάντηση στα θέματα που επεξεργάστηκε ο Max Weber στο βιβλίο του «Οικονομία και κοινωνία». Επιτακτική αναδεικνύεται η ανάγκη να εντοπιστούν και να δημοσιευθούν, από επαρκείς επιμελητές, τα κατάλοιπα του Π.Κ. Κάθε χαρτί του είναι πολύτιμο για την έρευνα. Το έργο του Π.Κ. μπορεί να γονιμοποιήσει διάφορες επιστήμες. Τα βιβλία «Ισχύς και απόφαση», «Η παρακμή του αστικού πολιτισμού», «Η πλανητική πολιτική μετά τον Ψυχρό Πόλεμο», η θεμελιώδης εισαγωγή του Π.Κ. στο έργο του Montesquieu «Πνεύμα των νόμων», καθώς και τα «Επιλεγόμενά» του για το βιβλίο «Πολιτική Θεολογία» του Carl Schmitt, συναπαρτίζουν ένα σώμα χρησίμων αναγνωσμάτων για κάθε νομικό που επιθυμεί να κατανοήσει καλύτερα τη σύγχρονη έννοια και λειτουργία της έννομης τάξης.
Εκείνος βρίσκεται πια στο «αόρατο Εκείθεν». Μένει όμως, στο «ορατό Εντεύθεν», το σημαντικό έργο του.

* Δημοσιεύθηκε το 1999 στα γερμανικά και το 2007 στα ελληνικά

Ο Κωνσταντίνος Καβάφης σχολιάζει την εποχή μας...

Γιάννης Σταύρου, πορτρέτο του Κωνσταντίνου Καβάφη, σχέδιο

Το καλύτερο σχόλιο για την εποχή μας.
Από ποίημα του Κ. Καβάφη...

--------------------------------

Κατήντησα σχεδόν ανέστιος και πένης.
Aυτή η μοιραία πόλις, η Aντιόχεια
όλα τα χρήματά μου τάφαγε:
αυτή η μοιραία με τον δαπανηρό της βίο.

Aλλά είμαι νέος και με υγείαν αρίστην.
Κάτοχος της ελληνικής θαυμάσιος
(ξέρω και παραξέρω Aριστοτέλη, Πλάτωνα·
τι ρήτορας, τι ποιητάς, τι ό,τι κι αν πεις).
Aπό στρατιωτικά έχω μιαν ιδέα,
κ’ έχω φιλίες με αρχηγούς των μισθοφόρων.
Είμαι μπασμένος κάμποσο και στα διοικητικά.
Στην Aλεξάνδρεια έμεινα έξι μήνες, πέρσι·
κάπως γνωρίζω (κ’ είναι τούτο χρήσιμον) τα εκεί:
του Κακεργέτη βλέψεις, και παληανθρωπιές, και τα λοιπά.

Όθεν φρονώ πως είμαι στα γεμάτα
ενδεδειγμένος για να υπηρετήσω αυτήν την χώρα,
την προσφιλή πατρίδα μου Συρία.

Σ’ ό,τι δουλειά με βάλουν θα πασχίσω
να είμαι στην χώρα ωφέλιμος. Aυτή είν’ η πρόθεσίς μου.
Aν πάλι μ’ εμποδίσουνε με τα συστήματά τους-
τους ξέρουμε τους προκομένους: να τα λέμε τώρα;
αν μ’ εμποδίσουνε, τι φταίω εγώ.

Θ’ απευθυνθώ προς τον Ζαβίνα πρώτα,
κι αν ο μωρός αυτός δεν μ’ εκτιμήσει,
θα πάγω στον αντίπαλό του, τον Γρυπό.
Κι αν ο ηλίθιος κι αυτός δεν με προσλάβει,
πηγαίνω παρευθύς στον Υρκανό.

Θα με θελήσει πάντως ένας απ’ τους τρεις.

Κ’ είν’ η συνείδησίς μου ήσυχη
για το αψήφιστο της εκλογής.
Βλάπτουν κ’ οι τρεις τους την Συρία το ίδιο.

Aλλά, κατεστραμένος άνθρωπος, τι φταίω εγώ.
Ζητώ ο ταλαίπωρος να μπαλωθώ.
Aς φρόντιζαν οι κραταιοί θεοί
να δημιουργήσουν έναν τέταρτο καλό.
Μετά χαράς θα πήγαινα μ’ αυτόν.

-------------------------------------------

(Από τα Ποιήματα 1897-1933, Ίκαρος 1984)

Ελληνικής παρακμής συνέχεια...

Γιάννης Σταύρου, Φθινοπωρινή σύνθεση, λάδι σε καμβά

Μερικά από τα ρεκόρ της Ελλάδας και των νεοελλήνων παγκοσμίως. Θαυμάστε μας...

Σύμφωνα με τελευταία μελέτη, στη διάρκεια του 2009, η Ελλάδα κατέκτησε τη 2η θέση παγκοσμίως στον τομέα της ανάπτυξης της κινητής τηλεφωνίας (171%), με τα Ηνωμένα Εμιράτα να κατακτούν την 1η θέση με μικρή διαφορά (173%). Τα πορίσματα αυτά προέκυψαν από νέα μελέτη που εκπόνησε η Intelligence Unit του Economist, με χορηγό την Business Software Alliance (BSA)...

Επίσης, είναι γνώστο, ότι κατέχουμε την πρώτη θέση όσον αφορά τη διαφθορά στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κι είμαστε ανάμεσα στους πρώτους στην διαφθορά παγκοσμίως...

Περί συνειδήσεων, Δαρβίνου, σύγχρονης εποχής...

Γιάννης Σταύρου, Λιμάνι, Λάδι σε καμβά

Σε μια εποχή εθνικής αλλά και παγκόσμιας παρακμής, το ζήτημα της ατομικής συνείδησης τίθεται σε πρωτοκαθεδρία...

Υπάρχει ή έχει προ πολλού απωλεσθεί;

Κατοικεί ακόμα στους ανθρώπινους εγκεφάλους ή εχει σκαρφαλώσει στα δέντρα;

Ευκαιρία να έρθουμε σ΄επαφή με τη σκέψη του Δαρβινιστή Ντάνιελ Ντένετ, κυρίως γνωστού για τη εξελικτική θεωρία του για τον ανθρώπινο εγκέφαλο και τη λειτουργία της συνείδησης...

----------------------------------------

Πηγή: Καθημερινή, 1-10-2006 - Συνέντευξη στη Συλβια Παπαποστολου

Ντάνιελ Ντένετ

Το τελευταίο του βιβλίο με τίτλο «Breaking the Spell, Religion as a Natural Phenomenon», («Λύνοντας τα Μάγια, η Θρησκεία ως Φυσικό Φαινόμενο») εκδόσεις Viking Adult, 2006, έχει προκαλέσει τεράστια αναταραχή στην αμερικανική κοινή γνώμη. Σε μία εποχή που ακόμα και η διδασκαλία της εξελικτικής θεωρίας στα σχολεία αποτελεί ταμπού και μέγιστο πολιτικό ζήτημα για τη νέο-συντηρητική αμερικανική ενδοχώρα, ο Ντάνιελ Ντένετ επιχειρεί να εξηγήσει επιστημονικά τους λόγους που μας οδήγησαν να κατασκευάσουμε τη θρησκεία. Σε μία εποχή που ο Θεός έχει γίνει μόδα, εκείνος προτιμά να μιλάει για τον φίλο του Φρεντ.

Υπό κριτική θεώρηση ακόμη και η θρησκεία

— Εν αρχή ην…

— Εν αρχή ην το Big Bang και μετά δημιουργήθηκαν οι γαλαξίες, τα ηλιακά συστήματα με τους πλανήτες, και σε κάποιους πλανήτες, δεν ξέρουμε σε πόσους αλλά μπορούμε να είμαστε βέβαιοι τουλάχιστον για έναν, δημιουργήθηκε η ζωή.

— Και ποιος ήταν υπεύθυνος για όλα αυτά;

— Κανείς. Δεν υπήρχαν ούτε άνθρωποι, ούτε καγκουρό εκεί γύρω. Και ούτε κάποιο καγκουρό ούτε κάποιος άνθρωπος ούτε οτιδήποτε άλλο ήταν υπεύθυνο για τη δημιουργία του κόσμου. Απλώς συνέβη.

— Υπ’ αυτή την έννοια, ποιος, ή μάλλον τι είναι ο Θεός;

— Ο όρος «Θεός» χρησιμοποιείται ως όνομα σε τόσο πολλές διαφορετικές αντιλήψεις και για να περιγράψει τόσα πολλά διαφορετικά πράγματα, που σχεδόν μοιάζει με κακό ανέκδοτο. Για κάποιους ο θεός είναι ένα πρόσωπο και, μάλιστα, αρσενικού γένους. Για κάποιους άλλους Θεός είναι μία δύναμη και όχι κάτι στο οποίο μπορείς να μιλήσεις ή το οποίο μπορεί να επέμβει με κάποιο τρόπο. Οι ιδέες αυτές είναι καταφανώς διαμετρικά αντίθετες. Μεταξύ αυτών των δύο υπάρχουν ένα σωρό άλλες, τόσες που το όλο πράγμα καταλήγει γελοίο.

Μια ιδέα, μια μικρο-εμμονή

— Αν αυτό είναι αλήθεια, τότε για ποιο λόγο από την αρχή της ύπαρξης της ανθρωπότητας υπάρχει αυτή η έντονη αντίληψη του θείου, όπως και αν αυτή εκφράζεται;

— Ο πολυθεϊσμός προέρχεται από ένα ένστικτο: όταν κάτι μας εκπλήσσει ή συμβαίνει αναπάντεχα, έχουμε την τάση να ρωτάμε «ποιος είναι εκεί;». «Ποιος;», όχι «τι;». Εχουμε την τάση να αναζητούμε αιτιατά. Αιτιατά που έχουν πεποιθήσεις, και μυαλό και μας μοιάζουν. Το ένστικτο αυτό μας προστατεύει από πιθανά αρπακτικά και είναι ένα χρήσιμο εργαλείο του νευρικού μας συστήματος, γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο συναντάται και σε άλλα θηλαστικά εκτός από εμάς. Η μόνη διαφορά στη δική μας περίπτωση είναι ότι δεν προκαλεί απλώς μια στιγμιαία αντίδραση. Επειδή έχουμε ισχυρή φαντασία κατασκευάζουμε αόρατα αιτιατά, που είναι υπεύθυνα για οτιδήποτε ήταν αυτό που έθεσε σε λειτουργία τον εσωτερικό μας συναγερμό. Ακριβώς επειδή στην πλειοψηφία τους αυτά τα αόρατα αιτιατά δεν είναι αξιομνημόνευτα, έχουμε την τάση να τα ξεχνάμε σχεδόν αμέσως μόλις τα σχηματίσουμε στην φαντασία μας. Παρ’ όλα αυτά, κατά καιρούς, σχηματίζουμε μία ιδέα που είναι κατά κάποιο τρόπο αξιομνημόνευτη. Αρχίζει, λοιπόν, να αποκτά διαστάσεις εμμονής. Τη σκεφτόμαστε, τη συζητάμε με τους γείτονες ή τους φίλους ή τα μέλη της οικογένειάς μας. Σύντομα κάποιοι συμμερίζονται αυτή την ιδέα...

— Επομένως, η πίστη στο θεϊκό είναι εμμονή;

— Ξεκινά ως μικρο-εμμονή. Πρόκειται για μία τόση δα ιδέα, που όμως κολλάει στο μυαλό μας ακριβώς όπως μας κολλάει ένα διαφημιστικό σποτ ή ένα τραγούδι που απλά δεν μπορούμε να βγάλουμε από το μυαλό μας. Tο μοιραζόμαστε με κάποιον και χωρίς να το καταλάβεις υπάρχουν πλέον δύο άνθρωποι που μοιράζονται την ίδια μικρο-εμμονή. Πολύ σύντομα οι δύο γίνονται περισσότεροι. Και καθώς η ιδέα αυτή ταξιδεύει από άνθρωπο σε άνθρωπο, αποκτά επιπλέον χαρακτηριστικά και στοιχεία, εξελίσσεται, διαμορφώνεται. Ετσι, οι ιδέες αυτές, ακολουθώντας κατά μία έννοια τη λογική της φυσικής επιλογής (μόνο που σε αυτή την περίπτωση πρόκειται για πολιτισμική φυσική επιλογή και όχι γενετική), μπορούν να εξελιχθούν ακριβώς με τον ίδιο τρόπο όπως τα γονίδια.

Οι οργανωμένες θρησκείες

— Αν όμως όλα αυτά ισχύουν, για ποιο λόγο τόσοι άνθρωποι αποδέχονται αυτές τις ιδέες; Η ερμηνεία σας μοιάζει υπεραπλουστευτική.

— Κατ’ αρχήν αυτές οι απλές ιδέες για τις οποίες μιλάμε δεν αποτελούν θρησκεία. Απλά σχηματίζουν μία σειρά από προκαταλήψεις. Οι προκαταλήψεις αυτές μετατρέπονται σε θρησκεία όταν μία ομάδα ανθρώπων αποφασίσει να τις μοιραστεί, να τις ασπαστεί, να αναπτύξει μία σειρά τελετουργικά που περιστρέφονται γύρω από αυτές και να υπολογίζει σε αυτά για επίλυση διαφορών και καθοδήγηση. Ακριβώς έτσι σχηματίζονται οι λαϊκές δοξασίες. Κάποιες από αυτές μετουσιώθηκαν αργότερα σε οργανωμένες θρησκείες.

Οι οργανωμένες θρησκείες εξελίσσονται εδώ και χιλιάδες χρόνια, και αν κάποιος εξετάσει αυτές που κατόρθωσαν να επιβιώσουν και τις συγκρίνει με θρησκείες που έχουν πάψει να υπάρχουν θα διαπιστώσει ότι συγκεντρώνουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που εγγυώνται την μακροημέρευσή τους. Αν αρχίσει κανείς να σκέφτεται με αυτούς τους όρους για τη θρησκεία, αντιμετωπίζοντάς την ως κατασκευή, μπορεί να καταλήξει σε μία αρκετά εντυπωσιακή λίστα με τα χαρακτηριστικά εκείνα που είναι ισχυρά και εμπνέουν εμπιστοσύνη, πίστη, αφοσίωση και αγάπη και αυξάνουν τη συνεργασία μεταξύ μιας ομάδας. Ολα αυτά δημιουργούν έναν πολύ ισχυρό κοινωνικό ιστό.

Αντίσταση στην απαγόρευση

— Φαντάζομαι ότι αυτή είναι «η μαγεία της θρησκείας» για την οποία κάνετε λόγο στο βιβλίο σας.

— Ακριβώς.

— Και για ποιο λόγο πρέπει να αντισταθούμε στη μαγεία της θρησκείας;

— Δεν υπάρχει λόγος να αντισταθούμε στη μαγεία της θρησκείας στο σύνολό της. Θα πρέπει να αντισταθούμε μόνο σε μία έκφανσή της: στην ιδέα που λέει «μην εξετάζετε τα πράγματα πολύ προσεκτικά». Υπάρχει μία απαγόρευση, ένα ταμπού. Αντιθέτως, εγώ θέλω να μελετήσω τις θρησκείες από κοντά. Να δω τα δομικά τους στοιχεία. Να τις αναλύσω υπό το πρίσμα του επιστήμονα.

— Κάτι τέτοιο όμως δεν αποστερεί την θρησκεία από την πνευματική της διάσταση;

— Γιατί; Δεν το νομίζω…

— Προσπαθώντας να ερμηνεύσεις με μηχανιστικό τρόπο κάτι που υπερβαίνει την απτή εξήγηση, δεν του αποστερείς τον ίδιο του τον χαρακτήρα;

— Αυτή είναι μια κοινή αντίληψη και αποτελεί ακόμα ένα παράδειγμα της προστατευτικής νοοτροπίας μας σε ό,τι αφορά τη θρησκεία. Ας εξετάσουμε κάτι άλλο. Ας πάρουμε για παράδειγμα τη μουσική. Χάνει κάτι από τον χαρακτήρα της αν μελετήσουμε την αρμονία ή την σύνθεση; Χάνει, έστω και στο ελάχιστο, κάτι από την ομορφιά της αν της ρίξεις μια κοντινή ματιά; Δεν το πιστεύω. Αντίθετα, πιστεύω ότι όσο περισσότερα μαθαίνουμε για τη μουσική τόσο εκπληκτικότερη είναι. Επιπλέον, τίποτα δεν απαγορεύει ρητά την επιστημονική εξέταση της μουσικής.

— Μα ούτε και για τη θρησκεία υπάρχει τέτοια ρητή απαγόρευση.

— Κι όμως! Δεν βρίσκουμε πουθενά την ίδια κριτική θεώρηση για τη θρησκεία που βρίσκουμε για την μουσική θεωρία. Υπάρχει βεβαίως η θεολογία, αλλά αυτό είναι κάτι τελείως διαφορετικό.

Η ηθική, ο Θεός και ο Φρεντ

— Αν θεωρήσουμε δεδομένο ότι δεν υπάρχει Θεός και η θρησκεία δεν έχει ισχύ, ποιος καθορίζει τη συμπεριφορά μας; Ποιος θέτει τις ηθικές αρχές μας;

— Δεν ισχυρίζομαι ότι δεν υπάρχει Θεός. Απλώς αρνούμαι να το δεχθώ ως δεδομένο. Θέλω να εξετάσω την θρησκεία σαν φυσικό φαινόμενο και υπ’ αυτή την έννοια μπορεί κάλλιστα να είναι ένα υπερφυσικό φαινόμενο και ο Θεός πράγματι να υπάρχει. Το μόνο που λέω είναι ότι θέλω να είμαι ουδέτερος απέναντι σε αυτό. Ως προς την ηθική μας τώρα… τι την υπαγορεύει αν υπάρχει Θεός; Δεν μπορούμε να εμπιστευθούμε το κοινό μας κοινωνικό ένστικτο και να αποφασίσουμε τι είναι καλό και τι είναι κακό; Πού χωράει η ύπαρξη ή μη του Θεού σε όλο αυτό;

— Για πολλούς είναι το σημείο της κοινής αναφοράς, ο κοινός παρονομαστής.

— Στο σημείο αυτό θα ήθελα να σας μιλήσω για τον Φρεντ. Ο Φρεντ είναι ένας πολύ καλός μου φίλος και έχει πάντα δίκιο. Θα θέλατε να μάθετε τις απόψεις του περί ηθικής; Και αν δεν θέλετε να μιλήσουμε για τον Φρεντ, θα μπορούσαμε οι δυο μας να έχουμε μία υπέροχη συζήτηση περί ηθικής και να αποφασίσουμε τι είναι σωστό και τι λάθος. Σε αυτή τη συζήτηση δεν θα είχε καμία σημασία τι πιστεύει ο Φρεντ ακόμα και αν σας διαβεβαίωνα ότι έχει πάντα δίκιο. Με όλα αυτά θέλω να πω ότι επικαλούμενοι τον Θεό είναι ακριβώς το ίδιο με το να επικαλεστούμε τον Φρεντ. Δεν παίζει κανέναν πραγματικό ρόλο στις προσπάθειές μας να ανακαλύψουμε τι είναι σωστό και τι λάθος. Επειτα, η αντίληψή μας για το τι είναι σωστό και τι λάθος έχει αλλάξει σημαντικά μέσα στα χρόνια. Στην Παλαιά Διαθήκη υπάρχουν πάρα πολλές προσταγές και απαγορεύσεις που σε καμιά περίπτωση δεν θα σκεφτόμασταν να τηρήσουμε σήμερα. Απ’ ό,τι φαίνεται, σήμερα έχουμε διαφορετική αντίληψη του τι ακριβώς μας λέει ο Θεός...

Να προστατεύσουμε τους πολιτισμούς

— Σας έχουν χαρακτηρίσει φονταμενταλιστή δαρβινικό…

— Η προσπάθεια κάποιων δαρβινικών να διυλίσουν και να κάνουν πιο εύπεπτο τον δαρβινισμό τους αποτελεί λάθος τακτική. Νομίζω ότι είναι πολύ σημαντικό το να εκτιμήσει κάποιος την πραγματική δύναμη της εξελικτικής θεωρίας. Επειδή είμαι καθαρολόγος, φαντάζομαι ότι αυτό με καθιστά φονταμενταλιστή. Σε κάθε περίπτωση, δεν πρόκειται για μια θρησκευτική πίστη αλλά για συναίσθηση της σημασίας των ιδεών. Πρέπει και μπορούμε να έχουμε μια δαρβινική θεωρία για τη γλώσσα και τον πολιτισμό. Η χρήση της δαρβινικής θεωρίας δεν θα ακυρώσει τις προηγούμενες θεωρίες, αντιθέτως θα τους προσδώσει την απαραίτητη βάση.

Η διαμάχη στις ΗΠΑ

— Αυτό σημαίνει ότι ο Δαρβίνος έχει τις απαντήσεις για τα πάντα;

— Οχι. Αλλά προκειμένου να προστατεύσουμε και να διατηρήσουμε τους πολιτισμικούς μας θησαυρούς, τις κλασικές επιστήμες, την τέχνη, τη μουσική, τη λογοτεχνία, πρέπει να καταστήσουμε σαφές ότι δεν έχουν θεϊκή ή υπερφυσική προέλευση. Αν προσπαθήσω να εξηγήσω, με βάση την εξελικτική θεωρία, τον τρόπο με τον οποίο ο κάστορας κατασκευάζει τη φωλιά του, δεν θα αισθανθείτε ότι σας προσβάλω καθώς εξηγώ το τεχνούργημα ενός ζώου. Αν όμως προσπαθήσω να εφαρμόσω την ίδια θεωρία για να εξηγήσω την κατασκευή ενός καθεδρικού ναού ή ενός κάστρου ή ενός σπιτιού που έχει κατασκευαστεί από έναν homo sapiens και αποτελεί επίσης ένα τεχνούργημα στο πλαίσιο της εξελικτικής θεωρίας, η αντίδρασή σας ίσως να είναι διαφορετική.

— Στις ΗΠΑ υπάρχει μια τεράστια διαμάχη μεταξύ των διαφόρων θρησκευτικών και επιστημονικών θεωριών σχετικά με την προέλευση του ανθρώπου και το όλο θέμα έχει πάρει πολιτικές διαστάσεις. Γιατί πιστεύετε ότι συμβαίνει κάτι τέτοιο;

— Ο λόγος για τον οποίο η θεωρία της δημιουργίας του ανθρώπου από τον Θεό έχει ξαφνικά αποκτήσει τέτοιες διαστάσεις έχει να κάνει με το ότι υποστηρίζεται και χρηματοδοτείται από εξαιρετικά ισχυρούς ιδιώτες και οργανισμούς που, ξοδεύοντας πολλά λεφτά, έχουν καταφέρει να οργανώσουν μία πολύ επιτυχημένη καμπάνια.

— Με στόχο να επιτύχουν τι;

— Φαίνεται ότι ο στόχος τους είναι να θέσουν ένα τέλος στην αξιοπιστία της επιστήμης και να σταματήσουν τη διασπορά αυτού που ονομάζουν «υλισμό», που κατά τη γνώμη τους είναι μια δύναμη του κακού. Στην πραγματικότητα, η αντίληψη που έχουν είναι βαθιά αντι-νατουραλιστική. Προσπαθούν να οργανώσουν μια επανάσταση ενάντια στον θρίαμβο της σύγχρονης επιστήμης.

Χάνουν τον πολιτισμό τους

— Την ίδια στιγμή θρησκευτικές ή παραθρησκευτικές θεωρίες φαίνεται να είναι δημοφιλέστερες από ποτέ, με φαινόμενα παγκόσμιου εύρους όπως ο «Κώδικας Ντα Βίντσι» ή το «Ευαγγέλιο του Ιούδα» κ.ά.

— Και πάλι αυτό που συμβαίνει θα μπορούσε να θεωρηθεί ανάλογο της αλλοτρίωσης της βιόσφαιρας με είδη που μεταφέρονται από το φυσικό τους περιβάλλον, με αποτέλεσμα πολύ συχνά να καταστρέφουν ολοκληρωτικά το νέο τους περιβάλλον οδηγώντας σε εξαφάνιση τους ιθαγενείς πληθυσμούς. Κάτι ανάλογο συμβαίνει στον κόσμο του πολιτισμού. Με την διάδοση των νέων τεχνολογιών κάθε ανθρώπινος πολιτισμός έχει απολέσει τα προστατευτικά του όρια, και ιδέες που προέρχονται από οπουδήποτε κατακλύζουν ολόκληρο τον κόσμο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την εξάλειψη πολλών παραδοσιακών πολιτισμών. Γλώσσες εξαφανίζονται με απίστευτο ρυθμό και το ίδιο ισχύει και για θρησκείες. Αυτό δεν έχει να κάνει απλώς με την Αμερική και τα μπλου τζιν ή το ροκ εντ ρολ, αν και αποτελεί μεγάλο μέρος του. Οι άνθρωποι, επειδή αγαπούν τις κουλτούρες τους, θέλουν να τις προστατεύσουν και αντιστέκονται. Νομίζω ότι η αύξηση του ενδιαφέροντος για την θρησκεία είναι κατά μεγάλο μέρος μια απάντηση σε αυτή την απώλεια απομόνωσης.

— Τι θα μπορούσε να λειτουργήσει αποτρεπτικά σ’ αυτή την εξέλιξη;

— Νομίζω ότι ο καθένας μας ξεχωριστά πρέπει να προσπαθήσει ώστε συνολικά σαν κοινωνία να μπορέσουμε να αλληλοβοηθηθούμε και να κατανοήσουμε τι πρέπει να προστατεύσουμε από τις υπόλοιπες κουλτούρες και ποια μπορεί να είναι η ζημία από μια τέτοιου είδους πανσπερμία.

Παγκόσμια συνεργασία

— Η δική σας λύση…

— Aν είχα κάποια λύση θα σας την έλεγα. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο θεωρώ απαραίτητη την παγκόσμια συνεργασία. Οι καλές προθέσεις δεν αρκούν. Αν δεν καταλάβουμε επιστημονικά αυτά τα φαινόμενα, δεν μπορούμε να τα αντιμετωπίσουμε. Είναι σαν να προσπαθούμε να αντιμετωπίζουμε τα μικρόβια, χωρίς να ξέρουμε περί τίνος πρόκειται.

— Αισθανθήκατε ποτέ την ανάγκη να πιστέψετε στην ύπαρξη ενός Θεού;

— Οταν ήμουν νεότερος ναι, αλλά όχι πλέον. Αγαπώ την τελετουργία και τη μουσική της θρησκείας αλλά όλα αυτά δεν έχουν καμία σχέση με θρησκευτική πίστη. Βρίσκω ότι η Φύση από μόνη της είναι εκπληκτική. Οσο βαθύτερα την εξετάζεις, τόσο περισσότερο υπέροχη και απροσμέτρητα συναρπαστική γίνεται. Δεν χρειάζεται να κλείσεις τα μάτια ή να παραλλάξεις ή να διαστρεβλώσεις την εικόνα. Η Φύση είναι ατελεύτητα υπέροχη.

Το μυαλό μας αποτελείται από πολλά, μικρότερα μυαλά

— Κάποτε είπατε ότι ακόμα και οι θερμοστάτες έχουν αντιλήψεις σχετικά με τον κόσμο μας. Δηλαδή;

— Θέλω να δημιουργήσω μία θεωρία αντίληψης η οποία να συμπεριλαμβάνει ακόμα και τα πιο απλά μυαλά. Τα βακτήρια παραδείγματος χάριν, παρά το ότι είναι πάρα πολύ απλά, είναι σε θέση να διακρίνουν καταστάσεις, να προτιμούν μία κατάσταση έναντι μιας άλλης και να αναλαμβάνουν δράση προκειμένου να βελτιώσουν την κατάσταση στην οποία βρίσκονται. Εχουν μέσα τους κάτι που μοιάζει κάπως με θερμοστάτη. Αυτό είναι το απλούστερο μυαλό που υπάρχει: ένας απλός μηχανισμός διαχωρισμού που είναι σε θέση να επιλέγει την κατάσταση που προτιμά.

— Αυτή όμως δεν είναι μία έλλογη, διανοητική επιλογή.

— Είναι μία σχεδιασμένη μηχανική επιλογή. Αν θεωρήσουμε ότι αυτό είναι το πιο απλοϊκό μυαλό που υπάρχει, αυτό που θέλουμε να κάνουμε είναι να πάρουμε το δικό μας μυαλό και να καταλάβουμε πώς οργανώνεται ως ένα σύστημα αποτελούμενο από απλοϊκότερα στοιχεία, που λειτουργούν με τη σειρά τους σαν επιμέρους μικρά μυαλά. Στη συνέχεια μπορούμε να πάρουμε αυτά τα επιμέρους στοιχεία και να τα απλοποιήσουμε ακόμα περισσότερο μέχρι να φτάσουμε σε κάτι τόσο ανόητο και απλοϊκό όπως ο θερμοστάτης.

— Ισχυρίζεστε ότι το μυαλό είναι απλά ένας μηχανισμός, και ότι δεν υπάρχει ψυχή. Αν όντως κάτι τέτοιο ισχύει, τι διαφοροποιεί τον άνθρωπο από τα ζώα ή ακόμα και από τις μηχανές;

— Είμαστε διαφορετικοί από τα υπόλοιπα ζώα. Τα μυαλά μας είναι διαφορετικοί μηχανισμοί που ξεπερνούν μακράν σε πολυπλοκότητα ακόμα και τα ισχυρότερα κομπιούτερ, και είναι μηχανισμοί που εξελίσσονται συνεχώς. Δεν παύουν όμως να είναι μηχανισμοί, και τα επιμέρους τους στοιχεία λειτουργούν σαν μικρά αυτόνομα μυαλά, και τα επιμέρους στοιχεία αυτών των μυαλών λειτουργούν σαν αυτόνομα μυαλά και στο τέλος φθάνουμε σε μικρές αυτόνομες μονάδες, σε μικρά απειροελάχιστα «ρομπότ». Οι ψυχές μας είναι φτιαγμένες από πολλά ελάχιστα σε μέγεθος «ρομπότ» και έτσι είναι στοιχειοθετημένα και τα μυαλά μας. Διαφοροποιούμαστε από τα άλλα ζώα γιατί τα δικά μας μυαλά είναι πάρα πολύ ικανότερα.

— Και αυτό έχει να κάνει απλώς με το γεγονός ότι είμαστε ένας πιο εξελιγμένος μηχανισμός.

— Ακριβώς. Η αντίληψη έχει να κάνει με την γλώσσα, την εκπαίδευση. Το γεγονός της εκπαίδευσης που χρησιμοποιεί εργαλειακά τη γλώσσα από μόνο του επεκτείνει τη νοητική μας δεινότητα σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο ζώο.

Ψηφίζουμε ζωγραφική, τέχνες, φιλοσοφία, κλασικούς συγγραφείς...

Γιάννης Σταύρου, Ταξίδι, λάδι σε χαρτί

Απέναντι στην ασχήμια και την πλήρη παρακμή της εποχής μας εμείς επιλέγουμε το ταξίδι στον χρόνο.
Επιλέγουμε παρελθόν...
Τό μέλλον τόχουμε ξεγράψει και μας έχει ξεγράψει κι αυτό. Το χαρίζουμε εξ ολοκλήρου στους νεοέλληνες και τη νέα τάξη τους - άλλωστε τους ανήκει ολοκληρωτικά.

Ταξίδι στον χρόνο μέσα από τη ζωγραφική και τις τέχνες, την ποίηση, τη σκέψη των κλασικών. Διαφορετικά ο βίος ξετυλίγεται αφόρητος και αντιαισθητικός, γελοίος & τραγικός ταυτόγχρονα.
Όσο για το εκλογολογικό κλίμα - τι άλλο παρά μια κακόγουστη κι επικίνδυνη θεατρική επιθεώρηση σαν κι αυτές που χαρακτηρίζουν το ελληνικό "πολιτιστικό" τοπίο.

Αλήθεια, οι νεοέλληνες άρχισαν να χρησιμοποιούν τη λέξη πολιτισμός, όταν αυτός είχε προ πολλού εξαφανιστεί από το ελληνικό περιβάλλον. Μαζί ξεκίνησε και η τρεαγελαφική, πληθωριστική θεσμοποίηση του.
Όταν οι νεοέλληνες μετέτρεψαν την χώρα σε κοινωνικό και περιβαλλοντικό σκουπιδαριό, άρχισαν και να βαφτίζουν τα κάθε λογής σκουπίδια τους σε πολιτιστικές εκδηλώσεις, πολιτιστικούς φορείς, πολιτιστικά δρώμενα κλπ ως άλλοι παπάδες...

--------------------------

Nothing I cared, in the lamb white days, that time would take me

Up to the swallow thronged loft by the shadow of my hand,

In the moon that is always rising,

Nor that riding to sleep

I should hear him fly with the high fields

And wake to to the farm forever fled from the childless land,

Oh as I was young and easy at the mercy of his means,

Time let me green and dying

Though I sang in my chains like the sea

Dylan Thomas, from "Fern Hill"

Τα αποφθέγματα του Λα Ροσφουκό προστατεύουν από τη βλακεία της επικαιρότητας...

Γιάννης Σταύρου, Ναυτικό τοπίο, λάδι σε χαρτί

Αντί εκλογολογίας, επιλέγουμε Λα Ροσφουκό...

Για λόγους υγείας, αισθητικής, διατήρησης ψυχραιμίας & απόστασης από βλακεία, διανοητικής ακεραιότητας κλπ.

Η μετάφραση από τα αγγλικά, δική μας - λιγο πρόχειρη...

Francois de La Rochefoucauld

If we did not flatter ourselves, the flattery of others could never harm us.
Εάν δεν κολακεύουμε τους εαυτούς μας, η κολακεία των άλλων ποτέ δεν θα μας βλάψει.

If we had no faults of our own, we should not take so much pleasure in noticing those in others.
Εάν δεν είχαμε δικά μας ελαττώματα, δεν θα αντλούσαμε τόσο πολλή ευχαρίστηση παρατηρώντας τα στους άλλους.

Innocence does not find near so much protection as guilt.
Η αθωότητα δεν προστατεύεται ποτέ τόσο πολύ όσο η ενοχή

It is from a weakness and smallness of mind that men are opinionated; and we are very loath to believe what we are not able to comprehend.
Από αδυναμία και μικρότητα του μυαλού οι άνθρωποι είναι αδιάλλακτοι· και είμαστε πολύ απρόθυμοι να πιστέψουμε ό,τι δεν είμαστε ικανοί να κατανοήσουμε.

It is often laziness and timidity that keep us within our duty while virtue gets all the credit.
Είναι συχνά η τεμπελιά και η δειλία που μας κρατούν στο καθήκον μας ενώ η αρετή παίρνει όλα τα εύσημα.

Mediocre minds usually dismiss anything which reaches beyond their own understanding.
Τα μέτρια μυαλά συνήθως απορρίπτουν ό,τι αδυνατούν να κατανοήσουν

Nothing prevents one from appearing natural as the desire to appear natural.
Τίποτα δεν αποτρέπει κάποιον να εμφανίζεται φυσικός όσο η επιθυμία να εμφανίζεται φυσικός.

People always complain about their memories, never about their minds.
Οι άνθρωποι πάντα παραπονιούνται για τις αναμνήσεις τους, ποτέ για τα μυαλά τους.

Perfect behaviour is born of complete indifference.
Η τέλεια συμπεριφορά είναι γέννημα της πλήρους αδιαφορίας

Perfect Valour is to do, without a witness, all that we could do before the whole world.
Τέλεια ανδρεία σημαίνει να διαπράττεις, χωρίς κανένα μάρτυρα, όλα αυτά που θα μπορούσες να διαπράξεις μποστά σ’ολόκληρο τον κόσμο.

Philosophy finds it an easy matter to vanquish past and future evils, but the present are commonly too hard for it.
Η φιλοσοφία βρίσκει εύκολο θέμα όταν συντρίβει παρελθόντα και μελλοντικά κακά, όμως τα παρόντα είναι συνήθως πάρα πολύ δύσκολα γι’ αυτήν.

Quarrels would not last long if the fault was only on one side.
Οι φιλονικίες δεν θα διαρκούσαν πολύ εάν το σφάλμα βρισκόταν ήταν μόνο στη μια πλευρά.

The principal point of cleverness is to know how to value things just as they deserve.
Το κύριο σημείο της ευφυίας είναι να γνωρίζεις να εκτιμάς τα πράγματα όπως ακριβώς το αξίζουν.

The reason why so few people are agreeable in conversation is that each is thinking more about what he intends to say than others are saying.
Ο λόγος για τον οποίο τόσο λίγοι άνθρωποι συμφωνούν στη συζήτηση είναι γιατί ο καθένας σκέφτεται περισσότερο για αυτό που σκοπεύει να πει παρα γι’αυτό που λένε οι άλλοι.

The surest way to be deceived is to consider oneself cleverer than others.
Ο πιό σίγουρος τρόπος να εξαπατηθεί κανείς είναι να θεωρήσει τον εαυτό του εξυπνότερο από τους άλλος.

There are various sorts of curiosity; one is from interest, which makes us desire to know that which may be useful to us; and the other, from pride which comes from the wish to know what others are ignorant of.
Υπάρχουν διάφορα είδη περιέργειας· κάποιο είναι από το ενδιαφέρον, που μας κάνει να επιθυμούμε να γνωρίζουμε ό,τι μπορεί να μας αποβεί χρήσιμο· και το άλλο, από την υπερηφάνεια που προέρχεται από την επιθυμία να γνωρίζουμε ό,τι οι άλλοι αγνοούν.

There is nothing men are so generous of as advice.
Σε τίποτα οι άνθρωποι δεν είναι τόσο γεναιόδωροι όσο στις συμβουλές.

Those who are incapable of committing great crimes do not readily suspect them in others.
Αυτοί που είναι ανίκανοι να διαπράξουν μεγάλα εγκλήμτα δεν τα υποψιάζονται εύκολα στους άλλους.

Those who occupy their minds with small matters, generally become incapable of greatness.
Αυτοί που απασχολούν το μυαλό τους με μικροθέματα, γίνονται ανίκανοι για το μεγαλειώδες.

Though men are apt to flatter and exalt themselves with their great achievements, yet these are, in truth, very often owing not so much to design as chance.
Παρ’όλο που οι άνθρωποι αρέσκονται να κολακεύουν και να εξυψώνουν τους εαυτούς τους για τα μεγάλα τους επιτεύγματα, στην πραγματικότητα, αυτά οφείλονται όχι τόσο στον σχεδιασμό όσο στην τύχη.

Usually we praise only to be praised.
Συνήθως εγκωμιάζουμε μόνο για να εγκωμιαστούμε.

Virtue would go far if vanity did not keep it company.
Η αρετή θα πήγαινε μακριά εάν η ματαιοδοξία δεν της κρατούσε συντοφιά.

We always love those who admire us, but we do not always love those whom we admire.
Συνήθως αγαπούμε όσους μας θαυμάζουν, αλλά δεν αγαπούμε πάντα όσους εμείς θαυμάζουμε.

We are more interested in making others believe we are happy than in trying to be happy ourselves.
Ενδιαφερόμαστε περισσότερο να κάνουμε τους άλλους να θεωρούν ότι είμαστε ευτυχείς παρά προσπαθούμε να είμαστε οι ίδιοι ευτυχείς..

We are never so ridiculous through what we are as through what we pretend to be.
Δεν είμαστε ποτέ τόσο γελοίοι μέσω αυτού που είμαστε όσο μέσω αυτού που προσποιούμαστε ότι είμαστε

We are so accustomed to disguise ourselves to others that in the end we become disguised to ourselves.
Έχουμε τόσο εξοικιωθεί να μεταμφιέζουμε τον εαυτό μας απέναντι στους άλλους που στο τέλος μεταμφιεζόμαστε κι απέναντι στον εαυτό μας.

We easily forgive our friends those faults that do no affect us ourselves.
Εύκολα συγχωρούμε στους φίλους μας όσα σφάλματα δεν έχουν επίδραση πάνω μας.

We have no patience with other people's vanity because it is offensive to our own.
Δεν έχουμε υπομονή με την ματαιοδοξία των άλλων ανθρώπων γιατί δυσαρεστεί τη δική μας.

We often forgive those who bore us, but we cannot forgive those whom we bore.
Συχνά συγχωρούμε αυτούς που βαριόμαστε, αλλά δεν μπορούμε να συγχωρήσουμε όσους μας βαριούνται.

We often pardon those that annoy us, but we cannot pardon those we annoy.
Συχνά συγχωρούμε αυτούς που μας ενοχλούν, αλλά δεν μπορούμε να συγχωρήσουμε όσους ενοχλούμε.

We only confess our little faults to persuade people that we have no big ones.
Ομολογούμε μόνο τα μικρά μας σφάλματα για να πείσουμε τους ανθρώπους ότι δεν έχουμε διαπράξει μεγάλα.

We promise according to our hopes and perform according to our fears.
Υποσχόμαστε σύμφωνα με τις ελπίδες μας και εκτελούμε σύμφωνα με τους φόβους μας.

We promise in proportion to our hopes, and we deliver in proportion to our fears.
Υποσχόμαστε σε αναλογία με τις ελπίδες μας και διανέμουμε σε αναλογία με τους φόβους μας.

We should often feel ashamed of our best actions if the world could see all the motives which produced them.
Θα αισθανόμασταν συχνά ντροπή για τις καλύτερές μας πράξεις εάν ο κόσμος μπορούσε να δει όλα τα κίνητρα που τις παρήγαγαν

Weakness of character is the only defect which cannot be amended.
Η αδυναμία του χαρακτήρα είναι η μόνη ατέλεια που δεν μπορεί να τροποποιηθεί

What keeps us from abandoning ourselves entirely to one vice, often, is the fact that we have several.
Αυτό που μας κρατά από το να εγκαταλειφθούμε ολοκληρωτικά σε μια κακία, συχνά, είναι το γεγονός ότι διαθέτουμε αρκετές.
What men have called friendship is only a social arrangement, a mutual adjustment of interests, an interchange of services given and received; it is, in sum, simply a business from which those involved propose to derive a steady profit for their own self-love.
Αυτό που οι άνθρωποι αποκαλούν τη φιλία είναι μόνο μια κοινωνική ρύθμιση, μια αμοιβαία προσαρμογή ενδιαφερόντων, μια ανταλλαγή αποδιδομένων και λαμβανομένων υπηρεσιών· είναι, συνοπτικά, απλά μια επιχείρηση από την οποία όσοι εμπλέκονται σκοπεύουν να αντλήσουν ένα σταθερό κέρδος χάριν της αγάπης στον εαυτό τους και μόνο.

What seems to be generosity is often no more than disguised ambition, which overlooks a small interest in order to secure a great one.
Αυτό που φαίνεται ως γενναιοδωρία δεν είναι τίποτα παραπάνω από μεταμφιεσμένη φιλοδοξία, η οποία αγνοεί ένα μικρό ενδιαφέρον προκειμένου να εξασφαλιστεί ένα μεγάλο.

What we call generosity is for the most part only the vanity of giving; and we exercise it because we are more fond of that vanity than of the thing we give.
Ό,τι αποκαλούμε γενναιοδωρία είναι ως επί το πλείστον μόνο η ματαιοδοξία του δοσίματος· και το ασκούμε επειδή κλίνουμε περισσότερο στη ματαιοδοξία παρά στα πράγματα που δίνουμε.

Τύχη & αναγκαιότητα. Περι των "κακών προθέσεων" της γης

Γιάννης Σταύρου, Λιμάνι, λάδι σε χαρτί

Κάτι για να ξεφύγουμε από τη μουτζούρα της επικαιρότητας και της εκλογολογίας...

Ας φιλοσοφήσουμε για τον πλανήτη, τον κόσμο, την "αγία" φύση - όπως θέλουν να την βλέπουν οι όψιμοι οικολόγοι-μαζάνθρωποι της εποχής μας, ακολουθώντας όπως πάντα τη μόδα...

Ο Δημόκριτος υποστήριζε άλλωστε ότι είμαστε προϊόντα "της τύχης και της ανάγκης".

Ιδού κάποιες τελευταίες θεωρίες για τις "κακές προθέσεις" της γης...

Δημοσιεύουμε από την εξαίρετη ιστοσελίδα: http://www.physics4u.gr/blog/?p=709

--------------------------------------

Τα δύο Viking που προσεδαφίστηκαν στον Άρη το 1976 και το 1977 είχαν ένα βασικό στόχο: να βρουν ίχνη αρχαίας ζωής. Προς απογοήτευση σχεδόν όλων των επιστημόνων τα δεδομένα που στάλθηκαν πίσω στη Γη ήταν γι αυτούς σαν κρύο λουτρό. Η Αρειανή επιφάνεια ήταν σκληρή και αφιλόξενη για τη ζωή, ενώ δεν υπήρχε κανένα σημάδι ζωής είτε πρόσφατης είτε αρχαίας.

Πάνω: Η Γη δεν είναι είναι η μητέρα που γαλουχεί τη ζωή όπως δέχεται η διάσημη θεωρία του James Lovelock – αντίθετα είναι περισσότερο σαν τη δολοφόνο Μήδεια, υποστηρίζει ο βιολόγος Peter Ward (πατήστε για μεγέθυνση)

Για δύο όμως επιστήμονες της NASA, τον James Lovelock και τον Dian Hitchcock, δεν ήταν έκπληξη – στην πραγματικότητα, θα ήταν έκπληξη να βλέπαμε στοιχεία για την παρουσία της ζωής στον Άρη. Μια δεκαετία πριν από τα δύο Βίκινγκ, οι Lovelock και Hitchcock επιστήμονες της ατμάσφαιρας, είχαν χρησιμοποιήσει τις παρατηρήσεις της Αρειανής ατμόσφαιρας για να συμπεράνουν ότι δεν θα μπορούσε να υπάρξει ζωή στον πλανήτη Άρη.

Από την έρευνα προέκυψε μία από τις πλέον σημαντικές πρωτοποριακές επιστημονικές ιδέες του 20ου αιώνα – η υπόθεση της Γαία, το όνομά προέρχεται από την αρχαία ελληνική θεά της Γης, η "μητέρα" που γεννά τη ζωή. Είναι όμως αυτό σωστό; Νέα επιστημονικά στοιχεία δείχνουν ότι η φύση της ζωής στη Γη δεν είναι καθόλου όπως δείχνει η θεωρία της Γαίας. Αν επρόκειτο να επιλέξουμε μια μυθική μητέρα για τον χαρακτηρισμό της βιόσφαιρας, θα ήταν καλύτερα η Μήδεια, η γυναίκα του Ιάσωνα της Αργοναυτικής Εκστρατείας. Ήταν μια μάγισσα, μια πριγκίπισσα – και δολοφόνος των παιδιών της.

Τα τελευταία πενήντα χρόνια οι περισσότεροι άνθρωποι, ειδικοί και μη, σκέφτονται τη Γη σαν ένα καλόβολο μέρος, που κάνει ό,τι μπορεί για να διατηρήσει την ισορροπία του, ώστε η ζωή να συνεχίζει να αναπτύσσεται. Τώρα μία νέα θεωρία έρχεται να τα ανατρέψει όλα αυτά.

Η ιδέα του φιλικού πλανήτη, που προβλήθηκε εμβληματικά ως η "Υπόθεση της Γαίας" από το βρετανό επιστήμονα James Lovelock, έχει προωθήσει στα μυαλά πολλών ανθρώπων την αντίληψη ότι η Γη συμπεριφέρεται σαν ένα είδος γιγάντιου ενιαίου "ζωντανού" οργανισμού, με τα πολύπλοκα οικο-συστήματά της να αυτό-επιδιορθώνονται και να αλληλοσυμπληρώνονται, όταν κάτι πάει στραβά.

Τώρα, ένα νέο ανατρεπτικό βιβλίο από τον Peter Ward, καθηγητή βιολογίας και γεωεπιστημών στο πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον στις ΗΠΑ, έρχεται να παρουσιάσει την ακριβώς αντίθετη εικόνα: Η Γη, στην πραγματικότητα, είναι αφιλόξενη για τη ζωή και ίσως γι’ αυτό φταίει η ίδια η ζωή, η οποία, μέσα από τη διαρκή εξέλιξή της, έχει απρόσμενες και συχνά αρνητικές επιπτώσεις για το περιβάλλον της.

Αντί για την καλοκάγαθη θεά Γαία, ο Peter Ward προτιμά την μοχθηρή Μήδεια της ελληνικής μυθολογίας. Στο βιβλίο του "Η Υπόθεση Μήδεια: Είναι τελικά αυτό-καταστροφική η ζωή στη Γη;", που μόλις εκδόθηκε από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις του πανεπιστημίου Πρίνστον, υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι καλά θα κάνουν να χρησιμοποιήσουν τη διαθέσιμη τεχνολογία (π.χ. την τροποποίηση μικροβίων για διατροφικούς και ενεργειακούς λόγους) για να διαχειριστούν το φυσικό περιβάλλον τους, αλλιώς αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο μιας δυνητικής εξαφάνισης αν η Γη αφεθεί μόνη της να διαχειριστεί τα του οίκου της.

Για να υποστηρίξει το επιχείρημά του, θυμίζει πόσες μαζικές εξαφανίσεις ειδών έχουν ήδη συμβεί στην ιστορία του πλανήτη μας, χωρίς καν ο άνθρωπος να είναι παρών και άρα να μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνος ότι εξαιτίας του τα οικοσυστήματα αποσταθεροποιήθηκαν (όπως υποστηρίζει η υπόθεση της Γαίας).

Ο Ward αναφέρει διάφορα παραδείγματα που, όπως λέει, δείχνουν ότι η Γη έχει "εκδικητική" φύση, σαν τη Μήδεια που σκότωσε τα δύο παιδιά που είχε κάνει με τον Ιάσωνα. Μεταξύ άλλων:

- Η εξέλιξη των οργανισμών που παράγουν οξυγόνο, δύο φορές οδήγησε τη Γη σε εποχές παγετώνων, καθώς το διοξείδιο του άνθρακα, που είναι ζωτικό για τη φωτοσύνθεση, αφαιρέθηκε από την ατμόσφαιρα (εξαφανίζοντας το φαινόμενο του θερμοκηπίου) και έτσι η θερμοκρασία της Γης έπεσε δραματικά.

- Η εξέλιξη των πρώτων πραγματικών ζώων προκάλεσε την εξαφάνιση των περισσότερων μικροβίων, γεγονός που οδήγησε μεν σε πιο πολύπλοκες μορφές ζωής, αλλά, από την άλλη, και σε ένα τρομερά μικρότερο όγκο ζωντανής ύλης.

- Η εξέλιξη των πρώτων δασών, πριν 400 εκατ. χρόνια, θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα στην ιστορία του πλανήτη μας. Όμως οι ρίζες των δέντρων, καθώς εξαπλώνονταν, ανάγκασαν τους μέχρι τότε βράχους που ήσαν κάτω από την επιφάνεια, να εκτεθούν στην επιφανειακή φθορά, μια διαδικασία που επίσης οδήγησε στην αφαίρεση του διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα και προκάλεσε μια νέα εποχή των παγετώνων πριν 90 εκατ. χρόνια.

Πολύτιμο το διοξείδιο του άνθρακα!

Σύμφωνα με τον Ward αποτελεί τραγική ειρωνεία ότι αυτή την εποχή η Γη διαθέτει άφθονο διοξείδιο, το οποίο, ενώ θα έπρεπε να το αποθηκεύουμε σε μια "τράπεζα", γιατί κάποτε θα το χρειαστούμε, κάνουμε ό,τι μπορούμε για να το μειώσουμε. Σύμφωνα με το απαισιόδοξο σενάριό του, με βάση τις παρατηρήσεις για το τι έχει συμβεί στην ιστορία της Γης μέχρι τώρα, το διοξείδιο του άνθρακα αφαιρείται σταδιακά από την ατμόσφαιρα και αποθηκεύεται σε δέντρα, βράχους και ωκεανούς.

Οι διαδικασίες αυτές θα συνεχιστούν ώσπου το ατμοσφαιρικό διοξείδιο του άνθρακα μειωθεί στα 10 μέρη ανά εκατομμύριο (από 380 μέρη που είναι σήμερα, εμφανίζοντας ανοδική τάση), οπότε δεν θα μπορούν πια να ζήσουν τα φυτά. Από τη στιγμή που θα εξαφανιστούν τα φυτά, μέσα σε 20 εκατ. χρόνια το οξυγόνο θα μειωθεί μόλις στο 1% της συνολικής ατμόσφαιρας και η ζωή, όπως την ξέρουμε σήμερα, θα σταματήσει.

"Τότε θα έχουμε φθάσει σε ένα σημείο όπου θα είναι για πάντα αδύνατο να ξαναφέρουμε την ζωή και την βιοποικιλότητα πίσω. Θα είναι για πάντα αδύνατο να επαναφέρουμε μια ατμόσφαιρα πλούσια σε οξυγόνο. Αυτή δεν είναι η Γαία. Είναι το αντίθετο της Γαίας", όπως δήλωσε χαρακτηριστικά, επιμένοντας ότι οι άνθρωποι δεν πρέπει να εμπιστεύονται τις αυτορρυθμιζόμενες φυσικές διαδικασίες για τη συνέχιση της ζωής στον πλανήτη μας, γι’ αυτό πρέπει να πάρουν τα πράγματα στα χέρια τους (όσο τουλάχιστον περνάει από το χέρι τους).

Σύμφωνα με τον Ward, από τις 15 μαζικές καταστροφές που έχουν συμβεί ως τώρα στη Γη, μόνο μια -αυτή που πριν 65 εκατ. χρόνια εξαφάνισε τους δεινόσαυρους- πιθανώς προήλθε από ένα εξωγενή -και "εξωγήινο"- παράγοντα, δηλαδή από την πτώση κάποιου κομήτη ή αστεροειδούς. Όλες οι άλλες μαζικές καταστροφές προέκυψαν ενδογενώς, μέσα από τις φυσικές διαδικασίες της ίδιας της Γης.

"Δεν έχουμε να κάνουμε με τη Γαία, αλλά απλώς με μια χαζή, τυφλή ζωή. Προσπαθεί να υλοποιήσει όλα τα νέα πράγματα που είναι ωφέλιμα για τα νέα είδη ζωής, αλλά, από την άλλη, γίνονται επιβλαβή για οτιδήποτε άλλο υπάρχει. Οι καινοτομίες της Γης οδηγούν στην καταστροφή", κατά τον Ward.

Όπως τονίζει, διαφωνεί κατηγορηματικά με τις ευρέως διαδεδομένες πεποιθήσεις ότι, με κάποιο "μαγικό" τρόπο, ο πλανήτης μας θα "αυτό-θεραπευόταν", αν όλοι οι άνθρωποι ξαφνικά απομακρύνονταν από αυτόν. Απεναντίας, τονίζει, οι άνθρωποι, χάρη στη νοημοσύνη τους, αποτελούν το "κλειδί" για τη σωτηρία του πλανήτη και ίσως τελικά αποδειχθούν ότι αυτοί αποτελούν τη κατ’ εξοχήν γνήσια "δύναμη της Γαίας".

Πηγή: ΑΠΕ – New Scientist

Ολιστικό ελληνικό τοπίο μέσα από τη ζωγραφική, την ποίηση, την ιστορία, την σύγχρονη σκέψη...

Τοπίο - Τοπία.

Ολιστικό σχόλιο στο ελληνικό τοπίο μέσα από την εικόνα, τη ζωγραφική και την τέχνη, την ιστορία και το μύθο, τη σύγχρονη σκέψη...

Ίσως μόνο η τέχνη είναι σε θέση να αναδείξει την ταυτότητα ενός τοπίου ως η μόνη ανθρώπινη έκφραση που σε κάθε χρονική στιγμή συνθέτει και καθρεφτίζει όλες τις πλευρές ενός πολιτισμού. Τοπία από τις πόλεις, τη νησιωτική Ελλάδα, την ενδοχώρα.

Καλλιτεχνικό οδοιπορικό στο ελληνικό τοπίο μέσα από πίνακες ζωγραφικής... Το κλασικό τοπίο της Αθήνας συναντά τη κοσμοπολίτικη Θεσσαλονίκη. Η Ακρόπολη κι ο Λευκός Πύργος. Μνημεία του παρελθόντος, πολιτείες, θαλασσογραφίες, αστικά και ναυτικά τοπία στη σύγχρονη τέχνη.

Οδοιπορικό στο ελληνικό τοπίο μέσα από τη ζωγραφική του Γιάννη Σταύρου

Γιάννης Σταύρου, αστικά τοπία, τοπία από τα ελληνικά νησιά και την ενδοχώρα: "Ακρόπολη 1970", "Αντικατοπτρισμοί, Θεσσαλονίκη", "Ελαιώνας", "Εκκλησάκι στην εξοχή", "Καράβια", "Ύδρα", "Ελιές", "Αττικό τοπίο την Άνοιξη"

Οδοιπορικό στο ελληνικό τοπίο μέσα από την ιστορία της εληνικής ζωγραφικής

Τοπία από έλληνες ζωγράφους: Παπαλουκάς, Αλταμούρας, Οικονόμου, Μαλέας, Παρθένης

Οδοιπορικό στο ελληνικό τοπίο μέσα από την ελληνική ποίηση

Σαν έτοιμος από καιρό, σα θαρραλέος, / σαν που ταιριάζει σε που αξιώθηκες μια τέτοια πόλη,

πλησίασε σταθερά προς το παράθυρο, / κι άκουσε με συγκίνησιν - αλλ'όχι

με των δειλών τα παρακάλια και παράπονα- / ως τελευταία απόλαυση τους ήχους,

τα εξαίσια όργανα του μυστικού θιάσου, / κι αποχαιρέτα την, την Αλεξάνδρεια που χάνεις...

Κωνσταντίνος Καβάφης, "Απολείπειν ο θεός Αντώνιον"

Κι αν θα διψάσης για νερό, θα στίψουμ' ένα σύννεφο, / κι αν θα πεινάσης για ψωμί, θα σφάξουμ' ένα αηδόνι,

μόνο καρτέρει μια στιγμή ν' ανοίξη ο πικραπήγανος, / ν' αστράψη ο μαύρος ουρανός, να λουλουδίση ο φλόμος!

Νίκος Γκάτσος, "Αμοργός"

Σφυρίζουν τα καράβια τώρα που βραδιάζει στον Πειραιά / σφυρίζουν ολοένα σφυρίζουν μα δεν κουνιέται κανένας / αργάτης

καμμιά αλυσίδα δεν έλαμψε βρεμένη στο στερνό φως που / βασιλεύει

ο καπετάνιος μένει μαρμαρωμένος μες στ'άσπρα και στα / χρυσά.

Γιώργος Σεφέρης, "Όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει..."

Οδοιπορικό στο ελληνικό τοπιο μέσα από την ιστορία - Σύνδεσμοι

The Greeks
Greeks Interactive
The Ancient Greek World Index
The Amazing Ancient World - GREECE
EAWC: Ancient Greece
The Greek World of MARY RENAULT
Greece: History
Odyssey Online
Perseus Digital Library - Perseus: Greek and Roman Materials
Internet Resources: Ancient Greece
Ancient Greece: Archaic Greece, 800-500 BC
Ancient Greek Civilizations
The Ancient Greek World - Land
Classical Atlas Project -- Home Page
Ancient Classical History
Greece Sites
Ancient Greece
Hellenistic Greece
The Geography of Ancient Greece
Articles on ancient Greece
Lectures on Ancient and Early Medieval History - Main
110Tech-Greece
The Culture and Archaeology of Ancient Greece
Mare Nostrum: The Greeks
Latin and Greek Word Elements

► THE MINOAN & MYCENAEAN CIVILIZATIONS
The Prehistoric Archaeology of the Aegean
Barbarians and Bureaucrats: Minoa, Mycenae, and the Greek Dark Ages - Contents
MAP: Mycenaean and Minoan civilizations c. 2000 B.C.
The Minoans
The Linear B Tablets and Mycenaean Organization
The First Palaces in the Aegean
Minoans: Religion
Minoan Palace
Minoans: Women in Minoan Culture
Minoans: Minoan Visual Culture
The Early Minoan Period:The Settlements
The History of Plumbing (CRETE)
The Myceneans
Mycenean Religion
The Dark Ages

► MACEDONIAN CIVILIZATION & ALEXANDER THE GREAT
Alexander the Great
Alexander the Great Timeline
Chronology of the reign of Alexander the Great
Alexander the Great - Wikipedia, the free encyclopedia
Army of Alexander the Great
Alexander the Great on the Web
ALEXANDER THE GREAT, Project by JJP
Alexander the Great history project home page
History House: Stories: Philip of Macedon (and Pausanias)
HWC, Alexander the Great
The Search for Alexander
History House: Alexander the Great
MAP: Alexander in the East
Plutarch's ALEXANDER
Hellenistic Greece: Alexander
History of Macedonia
Kings of Ancient Macedonia

► ART & ARCHITECTURE
ART HISTORY RESOURCES: Ancient Greece and Rome
The Parthenon at Athens
Parthenon
The Acropolis Museum
Acropolis Tour
Parthenon Gallery - Acropolis Plan
Acropolis Plan
Virtual Tour of Acropolis
Acropolis of Athens - 360 Virtual Tour
A Virtual Tour of The Athenian Acropolis
Acropolis Virtual Tour
The Parthenon - Ictinus and Callicrates with Phidias
Greek Art
Classical Greek Sculpture: Home
Greek Architecture
More on Greek Architecture
Greek Kouroi
Pottery and Minor art Collection
The Collection of Sculpture
National Archaeological Museum of Athens
Archaeological Museum of Delphi

► EDUCATION
The Ancient Greek World: Schooling
Coming of Age in Ancient Greece - School


► ATHENS & DEMOCRACY
Polis
The Foundations of the Greek Polis
The Ancient City of Athens
Culture of Athens
The Delian League
Ancient Greek Government
Greek Democracy
The Development of Athenian Democracy
The Development of Athenian Democracy
Solons Reforms and Democracy
Lecture 6: The Athenian Origins of Direct Democracy
Demos: Classical Athenian Democracy
The Buildings on Acropolis
Athens
The Age of Pericles: The Athenian Empire
Thucydides: Pericles' Funeral Oration
The Second Athenian Empire: 362-338 BC
Athenian Rowdies
The Internet Classics Archive | The Athenian Constitution by Aristotle
Greek reformers
Athens in 421 BC - Project Athinai

Οδοιπορικό στο ελληνικό τοπιο μέσα από την σύγχρονη σκέψη

Οι αναφορές στην ελληνική σκέψη πενιχρές...

Υπάρχει, βέβαια μια που αξίζει πάρα πολλά.

Αναφερόμαστε στον κορυφαίο διανοητή - φιλόσοφο της σύγχρονης δυτικής σκέψης, Παναγιώτη Κονδύλη.

Και σας παραπέμπουμε στην εξαιρετική ιστοσελίδα "Παναγιώτης Κονδύλης - P. Kondylis"

” The late Panayiotis Kondylis, Greece’s sole real modern strategist, was the only voice that brutally and publicly demolished accepted Greek illusions about a national security model exclusively depended on the imaginary willingness of others to provide the level of protection Greece is unable to provide for herself. In his Theory of War (1997) Kondylis warned that Greek troubles with Turkey emanated from the fundamental strategic error of Greece convincing herself that Turkey perceives EU membership with the same singular fervor as that permeating Greek political and economic elites — or, that Greece’s European partners are fundamentally committed to solidarity with Greece against Turkish actions come hell or high water.

These and other erroneous premises on the part of a country that fails to stand on her own two feet, and expects other to do what she cannot fulfill in her own defense, Kondylis argued, will mathematically result in the “European-ization” of Turkey working as the ironic lever of turning Greece into a permanent satellite of the Euro-Asian, neo-Ottoman Turkish great power through a protracted process of European-Turkish negotiation in which (a) Turkey makes constant demands for preferential interpretation of accession criteria and (b) the Europeans, in wishing not to slam the door in Turkey’s face but, at the same time, unwilling to openly water down EU criteria, choose the convenient outlet of offering “incentives” to Ankara at the expense of a submissive, but wholly “European,” Greece.

Kondylis’ conception carries a frightening logic that is confirmed in practice with each passing day. “

SOURCE

Έκθεση ζωγραφικής του Γιάννη Σταύρου. Θεσσαλονίκη. Από 20 Οκτωβρίου...

Γιάννης Σταύρου, Η αφίσα της έκθεσης

ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΑΥΡΟΥ- ΕΚΘΕΣΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ
«Ταξίδια στον Χρόνο»
Αίθουσα Τέχνης ΙΑΝΟΣ, Αριστοτέλους 7, Θεσσαλονίκη
Διάρκεια: 20 Οκτωβρίου – 14 Νοεμβρίου 2009
Εγκαίνια: Τρίτη 20 Οκτωβρίου, από τις 7 μ.μ.


ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Στην πόλη της Θεσσαλονίκης παρουσιάζει την τελευταία του δουλειά ο ζωγράφος Γιάννης Σταύρου, με τίτλο «Ταξίδια στον Χρόνο», από 20 Οκτωβρίου μέχρι 14 Νοεμβρίου, στην Αίθουσα Τέχνης ΙΑΝΟΣ, Αριστοτέλους 7, Θεσσαλονίκη.

Ο τίτλος της έκθεσης, ανταποκρίνεται απόλυτα τη θεματολογία και το ύφος των έργων. Τοπιακός κυρίως ζωγράφος ο Γιάννης Σταύρου, ανακαλύπτει και αποκαλύπτει με τις δημιουργίες του τα τελευταία απομεινάρια από σπίτια, καράβια, δάση που σηματοδότησαν ολόκληρη εποχή του ελληνικού περιβάλλοντος και που στη συνέχεια περιμένουν παθητικά και σιωπηλά την εξαφάνιση τους.

«Ζούμε πλέον σε μια Βαβέλ...», λέει ο ίδιος. «Η πολυπολιτισμική άποψη και η εφαρμογή της εξωστρέφειας συνιστά μια δημοκρατική πρόοδο, αλλά δεν παύει νάναι παράλληλα οδοστρωτήρας διαφορών που δεν πρέπει να καταργούνται στο όνομα του πλουραλισμού. Ίση λοιπόν αντιμετώπιση του ταλέντου, της ιδιοφυίας και της πραγματικής αξίας (που κατακτιέται με πολύ κόπο σε όλους τους τομείς της ζωής) με το κακέκτυπο, το ανίκανο, την δήθεν έρευνα, την ατάλαντη φιλοδοξία Το κακό παράγινε, έγινε πλέον καθεστώς, με αποτέλεσμα το καλό έργο να κρύβεται γεμάτο αμφισβητήσεις και παράλογες ενοχές...

Βεβαίως κυνηγώ το ελκυστικό θέμα. Τα καράβια, η θάλασσα, τα βουνά, τα δέντρα, τα ζώα, δεν παύουν να είναι τα κυρίαρχα φαινόμενα στη ζωή και τη δουλειά μου H βαθύτερη συγκίνηση μας έρχεται πάντα από το παρελθόν. Από το πλούσιο περιεχόμενο αυτού του κεφαλαίου αντλώ και απολαμβάνω τους συναισθηματικούς τόκους. Ήχοι, οσμές, γεύση ζωής περνούν με τη μαγική τους ιδιότητα στα σχήματα και τα χρώματα του τελάρου.

Αντικείμενο όμως ήταν και παραμένει η ίδια η ζωγραφική – αυτό είναι η ουσία...Προσπαθώ να κάνω καλύτερη ζωγραφική. Το χρώμα και η όλη ωρίμανση του έργου μου είναι αυτό που αποκλειστικά ψάχνω. Το θέμα είναι η αφορμή. Με οδηγό τη διαίσθηση και την αισθαντικότητα πλησιάζω αυτό που θεωρούμε και θα παραμείνει για πάντα μια χίμαιρα...»

Τα έργα του Γιάννη Σταύρου θα εκτίθενται στην Αίθουσα Τέχνης ΙΑΝΟΣ από τις 20 Οκτωβρίου μέχρι 14 Νοεμβρίου 2009.
Ώρες επισκέψεων: 9-21 καθημερινά, Σάββατο 9-18

Τα εγκαίνια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν την 20η Οκτωβρίου, ημέρα Τρίτη, από 8μ.μ, στην Αίθουσα Τέχνης ΙΑΝΟΣ, Αριστοτέλους 7, Θεσσαλονίκη.



Πληροφορίες: Αίθουσα Τέχνης ΙΑΝΟΣ, τηλ 2310 276447
Γιάννης Σταύρου, τηλ 210 6645664