Ερρίκος Ίψεν Άπαντα - Παρουσίαση 31 Μαρτίου

Ἑρρίκος Ἴψεν

Ἅπαντα

Εἰσαγωγή-μετάφραση-σχόλια:

Θεοδόσης Ἀ. Παπαδημητρόπουλος

Ἐπιμέλεια:

Ἧρκος Ῥ. Ἀποστολίδης

Ζωὴ θὰ πῇ μὲ σκοτεινὰ στοιχειὰ

νὰ παλεύῃς μέσα σου.

Ποίηση: τῆς Κρίσεως τὴν Ἡμέρα
νὰ φέρνῃς στὸν ἑαυτό σου.

Οἱ ἐκδόσεις Gutenberg προχωροῦν σὲ σύγχρονες, θεατρικώτατες μεταφράσεις τῶν ἔργων τοῦ Νορβηγοῦ συγγραφέα –σὲ ρέουσα καὶ γλαφυρὴ γλῶσσα– μὲ σχόλια-εἰσαγωγές-χρονολόγια, κατατοπιστικὰ γιὰ κάθε ἀναγνώστη τῆς κλασικῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς σύγχρονης λογοτεχνίας, καθὼς ὁ Ἴψεν ἐπηρέασε βαθιὰ καὶ συνεχίζει νὰ ἐμπνέῃ τὴ γενικώτερη παραγωγή - ὄχι μονάχα τὸ θέατρο ὅπου δημιουργοὶ ὅπως ὁ Τσέχοφ, ὁ Γκόρκι, ὁ Μπέρναρ Σῶ, ὁ Πιραντέλο, ὁ Ο᾿ Νήλ,  ὁ Ἄρθουρ Μίλλερ, ὁ Οὐίλλιαμς, ὁ Πίντερ –ὁ Ξενόπουλος  στὰ ἑλληνικὰ πράγματα– καὶ τόσοι ἄλλοι μεταγενέστεροι τοῦ ὀφείλουν τὰ μέγιστα.

Γεννημένος στὸ μικρὸ λιμάνι τοῦ νορβηγικοῦ Σκιὲν τὸ 1828, ὁ  Ἴψεν πέρασε σχεδὸν τριάντα χρόνια μακριὰ ἀπ᾿ τὴν πατρίδα, παλεύοντας μὲ τὴ φτώχεια κι ὁλόκληρο τὸ θεατρικὸ κ᾿ ἐκδοτικὸ κατεστημένο. Κάθε καινούργιο ἔργο του ἔβρισκε ἢ θερμοὺς θαυμαστές, εἴτε δημιουργοῦσε ἄσπονδους ἐχθρούς. Οἱ βιβλιοπῶλες δὲν ἤθελαν τ᾿ ἀντίτυπα ἀπ᾿ τὰ ἔργα του στὶς προθῆκες τους, καθὼς ἔκρινε μὲ δύναμη καὶ τρομακτικὴ εὐστοχία τά «κατὰ συνθήκη ψεύδη» τῆς ἀποστεωμένης ἀστικῆς κοινωνίας. Ἡ ριζοσπαστικότητα κ᾿ ἡ ὠμή, ἀποκαλυπτική γραφή του συντάραξε ὁλόκληρο τὸν πνευματικὸ κόσμο τοῦ καιροῦ καὶ φώτισε τὶς γενναῖες συνειδήσεις τῶν ἐπομένων χρόνων. Τὸ 1906 πέθανε μ᾿ ἀναγνωρισμένη πλέον τὴν ἀξία του (τόσο ποὺ ὅροι, ὅπως «ἰψενικὸ τρίγωνο», ἔχουν περάσει πιὰ στὴν καθομιλουμένη κάθε εὐρωπαϊκοῦ ἔθνους). Τὰ ζητήματα ποὺ ἔθιξε ὅμως, συνεχίζουν νὰ δηλητηριάζουν καὶ νὰ βασανίζουν τὸ σήμερα.

Οἱ χαρακτῆρες του (ἡ Ἕντα Γκάμπλερ, ὁ Πέερ Γκύντ, ἡ κυρία Ἄλβινγκ ἀπ᾿ τοὺς Βρυκόλακες, ὁ Στόκμανν ἀπ᾿ τό:  Ἕνας ἐχθρὸς τοῦ λαοῦ, ὁ Μπράντ, ὁ ἀρχιμάστορας Σόλνες) συγκρίνονται μὲ τὶς δημιουργίες ἑνὸς Σαίξπηρ στὴ σύγχρονη ἐποχή, ἔχοντας κομμάτι ἀπ᾿ τὴ ρώμη καὶ τὸ βάρος τῶν ἀρχαίων τραγικῶν ἡρώων. Ἡ πλοκὴ τῶν ἔργων –ποὺ τὴ μαστοριά της λίγοι θεατρικοὶ συγγραφεῖς τὴν ἔφτασαν ἀπὸ τότε– ἐκθέτει μ᾿ ἄμεσο τρόπο σημαντικὰ ἐρωτήματα τοῦ σύγχρονου ἀνθρώπου: τὸ ζήτημα τῆς προσωπικῆς συνείδησης, τὴ θέση τοῦ ἀτόμου μές στὴν κοινωνία, τὴν ἀδράνεια τῆς τελευταίας μ᾿ ὅλες τὶς προκαταλήψεις της.       

Ἡ σειρὰ τῶν Ἁπάντων ξεκίνησε μὲ τὴν ἔκδοση τῶν τελευταίων τεσσάρων ἔργων: Ὁ ἀρχιμάστορας Σόλνες, ὁ Μικρὸς Ἔγιολφ, ὁ Ἰωάννης Γαβριὴλ Μπόρκμαν καὶ Ὅταν ξυπνήσουμε ἐμεῖς οἱ νεκροί. Τὰ δράματα αὐτά –ἀπολύτως σύγχρονα στὴν προβληματική τους– καθώρισαν τὴ σκέψη μεγάλων συγγραφέων-ποιητῶν τοῦ 20^οῦ αἰώνα: τὸν Ράινερ Μαρία Ρίλκε, τὸν Τζέιμς Τζόυς, τὸν Τόμας Μάνν. 

Ἕπονται σύντομα τὸ δραματικό «παραμύθι»: Πέερ Γκύντ (σ᾿ ἔμμετρη μετάφραση μ᾿ ἐκτενῆ σχόλια ποὺ φωτίζουν τὶς λαϊκὲς παραδόσεις τῆς Νορβηγίας), τὸ καταγγελτικό-ἐπαναστατικὸ δρᾶμα: Ἕνας ἐχθρὸς τοῦ λαοῦ καὶ ἡ τραγωδία τῆς κληρονομικότητας: Βρυκόλακες.

«Ὡς ἄλλος Σαικσπῆρος ἐξετάζει τὴν ζωὴν ἀφ᾿ ὑψηλῆς περιωπῆς καθ᾿ ὅλην αὐτῆς τὴν ἐξέλιξην ἀπὸ τοῦ λίκνου μέχρι τοῦ φερέτρου, τουθ᾿ ὅπερ ἐπενδύει τὰ δράματά του μὲ πολὺν φιλοσοφικὸν χαρακτῆρα. Οὐδεὶς διεισέδυσεν εἰς τοὺς νεφροὺς καὶ τὴν καρδίαν τῆς ἀνθρωπότητος τόσον βαθέως ἀπὸ πολλοῦ, ἀπὸ λίαν πολλοῦ καιροῦ.»

Γεώργιος Βιζυηνός, Ἑρρίκος Ἴβσεν, 1892 (πρώτη ἐλληνικὴ κριτικὴ γιὰ τὸν Ἴψεν)

«...Ἡ παροῦσα ἄρτια καὶ πλήρης σειρὰ τῶν ἀριστουργημάτων τοῦ μεγάλου Νορβηγοῦ εἶναι μιὰ πολύτιμη, σύγχρονη, δραματουργικὰ ἐνημερωμένη, θεατρικώτατη, γλωσσικὰ πλούσια κ᾿ ἐρεθιστικὴ προσφορὰ γενικῆς Παιδείας, σκηνικῆς πρόκλησης καὶ παρακλητικὴ τῆς σκηνοθετικῆς, ὑποκριτικῆς κ᾿ εἰκαστικῆς φαντασίας.

Οἱ ἐκδόσεις Gutenberg στὴν ἔρημο τοῦ παρόντος, μᾶς ὁδηγοῦν σὲ ἀρτεσιανὰ πηγάδια πνευματικῆς ὄασης.»

Ἀπ᾿ τὸν πρόλογο γιὰ τὴ σειρὰ τοῦ Κώστα Γεωργουσόπουλου

«...ὡς ἑνότητα ἐπανεκδίδονται τώρα ἀπὸ τὸν Gutenberg Ὁ ἀρχιμάστορας Σόλνες, Ὁ μικρὸς Ἔγιολφ, ὁ Ἰωάννης Γαβριὴλ Μπόρκμαν καὶ τό: Ὅταν ξυπνήσουμε ἐμεῖς οἱ νεκροὶ, σὲ ἄρτια μετάφραση τοῦ Θεοδόση Παπαδημητρόπουλου καὶ ἐξαίρετη ἐπιμέλεια τοῦ Ἧρκου Ἀποστολίδη.»

Νίκος Ξένιος, Ὁ  Ἴψεν τῆς ὡριμότητας, bookpress.gr (20-2-2014)

«...Στὸν ἐκδοτικὸ τομέα παρατηρεῖται ὑπερδραστηριότητα τοῦ Gutenberg μ᾿ ἐξέχουσες ἐπιτυχίες τὰ γνωστὰ ἔργα τοῦ Ἑρρίκου  Ἴψεν Ἰωάννης Γαβριὴλ Μπρόκμαν, Ὁ ἀρχιμάστορας Σόλνες, Ὁ μικρὸς Ἔγιολφ καὶ τό: Ὅταν ξυπνήσουμε ἐμεῖς οἱ νεκροί, σὲ μετάφραση Θεοδόση Ἀ. Παπαδημητρόπουλου, μὲ εἰσαγωγὴ καὶ σχόλια τοῦ ἴδιου κ᾿ ἐπιμέλεια τοῦ  Ἥρκου Ρ. Ἀποστολίδη.

            Πρόκειται γιὰ ἐξαιρετικὰ προσεκτικὲς καὶ ἄριστα, ἀπὸ κάθε ἄποψη, ἐπιμελημένες ἐκδόσεις, ποὺ ἔχουν καίρια σημασία, κατ᾿  ἀρχήν, γιὰ τὸ οὐσιαστικὸ περιεχόμενο τους.

            Χαίρεται κανεὶς τὸ διαφορετικὸ ἐκδοτικὸ ἐπίπεδο –ἐπιτέλους– τῶν ἐκδόσεων αὐτῶν, καὶ γίνονται πιὸ προσιτὰ τὰ ἔργα, [] μὲ τὶς ἐξηγητικὲς σημείωσεις, τὰ βιοχρονολόγια, [] τὰ διαφωτιστικὰ σχόλια καὶ τὴν ἀσφάλεια ποὺ τοὺς δίνει ἡ αὐστηρότατη, ἐπιστημονικὰ ἔγκυρη φιλολογικὴ ἐπεξεργασία καὶ θεώρηση μιᾶς μετάφρασης πιστῆς ἀφ᾿ ἑνός, ἀφετέρου ἐμπνευσμένης συνάμα κ᾿ ἐμπνευστικῆς.»

Κώστας Μάστρακας, περιοδικὸ Διορθώσεις, Φεβρουάριος 2014

«...Τώρα παρουσιάζεται μιὰ καλὴ εὐκαιρία γιὰ ὅσους θέλουν νὰ μυηθοῦν στὴ βιβλιογραφία τοῦ Ἴψεν ἢ νὰ τὴ γνωρίσουν ἐκ νέου, ἀφοῦ ἐκδίδονται τὰ Ἅπαντά του, ἀπὸ τὶς ἐκδόσεις Gutenberg, μὲ ἐργοβιογραφία, εἰσαγωγὲς καὶ ἐπεξηγηματικὰ σχόλια (σὲ μετάφραση Θεοδόση Παπαδημητρόπουλου καὶ ἐπιμέλεια Ἥρκου Ἀποστολίδη). Τὰ πρῶτα τέσσερα ἔργα του ποὺ κυκλοφοροῦν, εἶναι τά: Ὅταν ξυπνήσουμε ἐμεῖς οἱ νεκροί, Ἰωάννης Γαβριὴλ Μπόρκμαν, Ὁ μικρὸς Ἔγιολφ καὶ Ὁ ἀρχιμάστορας Σόλνες.»

Κωνσταντῖνος Τζήκας, Ἴψεν γιὰ μιὰ ζωή, Athens Voice, τ. 466, 22-1-2014

Εκδίδονται τα Άπαντα του Ερρίκου Ίψεν στην Ελλάδα..! 
Πρόσκληση στην Παρουσίαση...

Οι εκδόσεις Gutenberg σας προσκαλούν 
την Δευτέρα 31 Μαρτίου, ώρα 18.30, 
στην Εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία  
(Πανεπιστημίου 22), 
για την παρουσίαση της σειράς 
ΑΠΑΝΤΑ ΕΡΡΙΚΟΥ ΙΨΕΝ 
και των πρώτων τόμων της:

Ο αρχιμάστορας Σόλνες
Ο μικρός Έγιολφ
Ιωάννης Γαβριήλ Μπόρκμαν
Όταν ξυπνήσουμε εμείς οι νεκροί

Θα μιλήσουν οι:
Ήρκος Αποστολίδης, συγγραφέας - ιστορικός
Κώστας Γεωργουσόπουλος, θεατρικός κριτικός
Σπύρος Ευαγγελάτος, ακαδημαϊκός - σκηνοθέτης
Γιώργος Κιμούλης, ηθοποιός - σκηνοθέτης
Θεοδόσης Παπαδημητρόπουλος, ηθοποιός - μεταφραστής

Πρόσκληση

Γιάννης Σταύρου: ζωγραφική & βιβλία...

Καλοκαίρι 2009

Μόλις κυκλοφόρησαν οι νέοι σελιδοδείκτες από έργα του ζωγράφου Γιάννη Σταύρου

Από το βιβλιοπωλείο ΠΟΛΙΤΕΙΑ - Ασκληπιού 1, Αθήνα

Διαβάζοντας Μπαλζάκ...

Γιάννης Σταύρου, Στο κύμα, λάδι σε καμβά

Όσο το περιβάλλον ασχημαίνει ανυπόφορα καλό είναι να θυμάσαι την φράση του Δαρβίνου και να εξηγείς νηφάλια, όσο μπορείς, τα ανεξήγητα: "Η καταγωγή μας είναι πηγή των κακών παθών μας. Ο διάβολος με μορφή μπαμπουίνου είναι ο παππούς μας"...

Επίσης, ακόμα καλύτερο είναι να καταφεύγεις στους αγαπημένους σου συγγραφείς. Τι μεγαλύτερη απόλαυση, υψηλή διασκέδαση και πραγματική συνομιλία..!

Ευκαιρία να χαρούμε μερικά αποφθέγματα ενός σπάνιου καλλιτέχνη και μοναδικού κοινωνικού αναλυτή...

Ονορέ Ντε Μπαλζάκ

• Αν μπορούσαμε να ζωγραφίσουμε με τα χέρια αυτά που βλέπουμε με τα μάτια.
• Η σκληρότητα και ο φόβος ανταλλάσσουν χειραψίες.
• Ούτε η ομορφιά δεν μπορεί να ανακουφίσει την εκκεντρικότητα.
• Τελικά, οι χειρότερες ατυχίες μας δεν συμβαίνουν ποτέ και οι περισσότερες δυστυχίες μας βασίζονται σε προλήψεις.
• Τα γεγονότα ποτέ δεν είναι απόλυτα, η έκβαση τους στηρίζεται αποκλειστικά στο άτομο. Η ατυχία μπορεί να είναι ένα σκαλοπάτι για τον ιδιοφυή, μια κολυμπήθρα για τον Χριστιανό, ένας θησαυρός για τον πολυτάλαντο άνθρωπο, και μια άβυσσος για τον αδύναμο.
• Ελάχιστοι άνθρωποι έχουν ανέβει στην εκτίμηση μας επειδή τους έχουμε ελέγξει από πολύ κοντά.
• Η αδυναμία προσφέρει πολύ μεγαλύτερα πλεονεκτήματα στους βλάκες απ’ όσο η δύναμη στους έξυπνους ανθρώπους. Παρατηρούμε έναν σπουδαίο άνθρωπο να παλεύει με το πεπρωμένο του χωρίς να σηκώνουμε ούτε το δαχτυλάκι μας για να τον βοηθήσουμε. Ενώ πατρονάρουμε έναν μπακάλη που ευθύνεται ο ίδιος για την χρεωκοπία του.
• Για τους επιχειρηματίες, ο κόσμος είναι μια μπάλα από χαρτονομίσματα σε κυκλοφορία. Για τους περισσότερους νεαρούς, είναι μια γυναίκα. Για μερικές γυναίκες, είναι ένας άντρας. Και για άλλους μπορεί να είναι ένα σαλόνι, μια κλειστή παρέα, ένα κομμάτι της πόλης ή μια ολόκληρη πόλη.
• Για ορισμένους ανθρώπους, η ατυχία είναι ένα φανάρι που φωτίζει το σκοτάδι και τις πρόστυχες όψεις της κοινωνικής ζωής.
• Για τον δημοσιογράφο η κάθε πιθανότητα είναι αλήθεια του ευαγγελίου.
• Η προσεκτική παρατήρηση της Φύσης μας αποκαλύπτει κέφια ανώτατης ειρωνείας. Τοποθετεί για παράδειγμα τα δηλητηριώδη μανιτάρια δίπλα στα λουλούδια.
• Όσοι είχαν το ατύχηµα να συνοδεύσουν πολλούς απ’ τους δικούς τους στο νεκροταφείο, γνωρίζουν ότι κάθε υποκρισία σταµατάει στο αµάξι, κατά τη διάρκεια της πορείας από την εκκλησία στο κοιµητήρι. Οι αδιάφοροι αρχίζουν τη συζήτηση, ενώ οι πιο θλιµµένοι άνθρωποι παύουν να τους ακούν και τους αποχωρίζονται.
• Η ζωή είναι ένα ένδυµα. Όταν είναι λερωµένο το καθαρίζουµε, όταν τρυπήσει το µπαλώνουµε, αλλά µένει κανείς ντυµένος όσο πιο πολύ µπορεί!
• Η ευηµερία φέρνει µαζί της µια έξαψη, στην οποία οι κατώτεροι άνθρωποι ποτέ δεν αντιστέκονται.
• Οι γυναίκες µόνο όταν φθάσουν στο φθινόπωρο του βίου τους γνωρίζουν πώς να κάνουν τους άντρες ευτυχισµένους.
• Για µια γυναίκα είναι πολύ καλύτερο να υπακούει σ’ έναν άντρα µε ταλέντο, παρά να τραβάει από τη µύτη έναν ηλίθιο.
• Αν θέλεις να είσαι σπουδαίος άντρας, πρέπει να κάνεις το λόγο σου µια δεύτερη θρησκεία και να κρατιέσαι πάνω του σαν να βρίσκεται σ’ αυτόν όλη η τιµή σου.
• Οι καλύτερες καρδιές είναι καµιά φορά πολύ σκληρές.
• Ο πειρασµός δεν είναι αµαρτία. Η κακία έγκειται στο να νικηθεί κανείς απ’ αυτόν.
• Ο έρωτας µοιάζει µε την αναπνοή. ∆εν µπορεί µόνο να εκπνέεις, χωρίς και να εισπνέεις. Αν σταµατήσει η εισπνοή, αν δεν γίνει η ανταπόδοση του αισθήµατος, χάνεται η αναπνοή, χάνεται ο έρωτας.
• Οι παράνοµοι έρωτες είναι ανεκτοί απ’ τη σηµερινή κοινωνία, όσο δεν αποκαλύπτονται. Απαράλλακτα, όπως µε την κλεψιά στην αρχαία Σπάρτη.
• ∆εν πρέπει να ’σαι ούτε τρελός ούτε να προσπαθείς να ξεγελάσεις αυτή που φλερτάρεις. Μην µεγαλώνεις εκείνο που µόλις αισθάνεσαι.
• Οι γυναίκες δεν θέλουν ποτέ να τους ζητιανεύετε τον έρωτά τους.
• Όσο πιο πολύ κρατάει η αντίσταση, τόσο πιο δυνατή γίνεται η φωνή του έρωτα.
• Η γυναίκα στον έρωτα µοιάζει µε τη λύρα, που δεν φανερώνειτα µυστικά της, παρά µονάχα σ’ εκείνον που ξέρει καλά να τη χειρίζεται.
• Ο έρωτας µοιάζει µε τον αέρα. ∆εν ξέρουµε ποτέ από πού µπορεί να µας έρθει.
• Όποιος δεν µπορεί να κυβερνήσει γυναίκα, δεν µπορείνα κυβερνήσει και έθνος.
• Οι λαοί έχουν την ελευθερία για είδωλο. Μα πού βρίσκεται πάνω στη γη ένας λαός ελεύθερος;
• Ο εγωισµός είναι το δηλητήριο της φιλίας.
• Αξίζει περισσότερο να πολεµάς αδιάκοπα µε τους άνδρες, παρά να πολεµάς µε τη γυναίκα σου.
• Η πραότητα και η υπακοή είναι τα πιο ισχυρά όπλα της γυναίκας.
• Οι γυναίκες τα γνωρίζουν όλα από ένστικτο.
• Οι βασιλιάδες και οι γυναίκες νοµίζουν ότι όλα όσα γίνονται οφείλονται σ’ αυτούς.
• Υπάρχει µια γυναίκα στην αρχή κάθε µεγαλουργήµατος.
• Όταν οι γυναίκες µιµούνται τους άνδρες, αποκτούν όλα τα ελαττώµατά τους, χωρίς να παίρνουν καµία αρετή τους.
• Υπάρχουν αισθήµατα που οι γυναίκες τα διαισθάνονται και είναι µάταια κάθε προσπάθεια των ανδρών να τ’ αποκρύψουν.
• Οι γενναίοι άντρες είναι κακοί έµποροι.
• Πάνω απ’ όλα, η αληθινή αγάπη ζει στη µνήµη.
• Η άμιλλα θαυμάζει και αγωνίζεται να μιμηθεί τα μεγάλα κατορθώματα - ο φθόνος καταλήγει μόνο στην κακεντρέχεια.
• Η άμιλλα δεν είναι ανταγωνισμός. Η άμιλλα είναι το τέκνο της φιλοδοξίας - ο ανταγωνισμός είναι η παραμελημένη θυγατέρα του φθόνου.
• Ο φθόνος παραμονεύει στον πάτο της ανθρώπινης καρδιάς, όπως η έχιδνα στην τρύπα της.