Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης
Επιλογή από το έργο του
Εκδόσεις Στιγμή
λάδι σε καμβά
t
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ
Σχόλια γύρω από τη ζωγραφική, την τέχνη, τη σύγχρονη σκέψη
Αναδεικνύοντας την ολιστική σημασία του ελληνικού τοπίου, την αδιάσπαστη ενότητα της μυθικής του εικόνας με την τέχνη, τη ζωγραφική, τη λογοτεχνία και την ποίηση, τη σύγχρονη σκέψη...
-----
καράβια, ζωγραφικη, τοπια, ζωγραφοι, σχολια, ελληνες ζωγραφοι, λογοτεχνια, συγχρονοι ζωγραφοι, σκεψη, θαλασσογραφίες
-----
καράβια, ζωγραφικη, τοπια, ζωγραφοι, σχολια, ελληνες ζωγραφοι, λογοτεχνια, συγχρονοι ζωγραφοι, σκεψη, θαλασσογραφίες
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα δυτική παρακμή. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα δυτική παρακμή. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Τρίτη 15 Οκτωβρίου 2019
Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης: γενεαλογία της πολιτικής...
Η γενεαλογία της πολιτικής είναι συνεχής και γνησία κατά τους προγόνους. Η αργία εγέννησε την πενίαν. Η πενία έτεκε την πείναν. Η πείνα παρήγαγε την όρεξιν. Η όρεξις εγέννησε την αυθαιρεσίαν. Η αυθαιρεσία εγέννησε την ληστείαν. Η ληστεία εγέννησε την πολιτικήν. Ιδού η αυθεντική καταγωγή του τέρατος τούτου. Τότε και τώρα, πάντοτε η αυτή. Τότε δια της βίας, τώρα δια του δόλου... και δια της βίας. Πάντοτε αμετάβλητοι οι σχοινοβάται ούτοι, οι Αθίγγανοι, οι γελωτοποιοί ούτοι πίθηκοι (καλώ δε ούτω τους λεγομένους πολιτικούς). Μαύροι χαλκείς κατασκεύαζοντες δεσμά δια τους λαούς εν τη βαθυζόφω σκοτία του αιωνίου εργαστηρίου των...
David Teniers ο νεότερος (1610-1690), Μαϊμούδες τρώνε και καπνίζουν
λάδι σε καμβά
λάδι σε καμβά
Πέμπτη 24 Μαρτίου 2016
Η δυτική σημειολογία...
Ο Τεν Τεν δακρύζει: Η εκφυλισμένη σημειολογία της Δύσης σε όλη της τη γελοιότητα!
Τρίτη 17 Φεβρουαρίου 2015
Οδηγίες προς τους νέους...
Απλές και πικρές αλήθειες για την εποχή...
Γιάννης Σταύρου, Δυο μήλα με μαχαίρι, λάδι σε καμβά
11 Κανόνες προς τους νέους
Συμπληρώνουμε: Κι αν δε μπορέσετε να βγάλετε άκρη - να πάτε να πνιγείτε. Να ησυχάσουμε...
(*) Από ομιλία του Μπιλ Γκέιτς σε μαθητές σχολείου τη δεκαετία του '90. Πολλοί υποστηρίζουν ότι οι "κανόνες" συνταχθηκαν από τον εκπαιδευτικό Charles Sykes και περιεχόνται στο βιβλίο του "Dumbing Down our Kids".
Δεν έχει καμμιά σημασία ποιος τους είπε ή ποιος τους συνέταξε...
11 Κανόνες προς τους νέους
- Κανόνας 1: Η ζωή δεν είναι δίκαιη - συνήθισέ το!
- Κανόνας 2: Ο κόσμος δεν ενδιαφέρεται για την αυτό-εκτίμησή σου. Περιμένει πρώτα να επιτύχεις εσύ ο ίδιος κάτι ΠΡΙΝ αισθανθείς καλά με τον εαυτό σου.
- Κανόνας 3: Δεν θα κερδίσεις 60.000 ευρώ το χρόνο τελειώνοντας το σχολείο. Δεν πρόκειται να γίνεις αντιπρόεδρος με δωρεάν αυτοκίνητο και κινητό τηλέφωνο μέχρι να τα κερδίσεις και τα δύο.
- Κανόνας 4: Εάν νομίζεις ότι ο καθηγητής σου είναι σκληρός, περίμενε μέχρι να δεις το αφεντικό.
- Κανόνας 5: Το γύρισμα των μπιφτεκιών δεν σου μειώνει την αξιοπρέπεια. Οι παππούδες σου είχαν μια διαφορετική λέξη για αυτή την εργασία: την έλεγαν ευκαιρία.
- Κανόνας 6: Εάν τα μουσκέψεις, ΔΕΝ ΦΤΑΙΝΕ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΣΟΥ. Γι' αυτό μην κλαψουρίζεις για τα δικά σου λάθη, αλλά μάθε από αυτά.
- Κανόνας 7: Πριν γεννηθείς, οι γονείς σου δεν ήταν τόσο βαρετοί όσο είναι σήμερα. Έγιναν έτσι πληρώνοντας τους λογαριασμούς σου, καθαρίζοντας τα ρούχα σου και ακούγοντάς σε να λες πόσο «cool» είσαι. Πριν λοιπόν σώσεις τα δάση από τα παράσιτα της γενιάς των γονιών σου, προσπάθησε να καθαρίσεις τη ντουλάπα στο δωμάτιό σου.
- Κανόνας 8: Το σχολείο μπορεί να έχει βρει τον τρόπο να εξαλείψει τις διαφορές μεταξύ κερδισμένων και χαμένων, αλλά η ζωή ΟΧΙ. Μερικά σχολεία έχουν απορρίψει τις αρνητικές βαθμολογίες και θα σου δώσουν όσες ευκαιρίες θέλεις για να βρεις τη σωστή απάντηση. Αυτή η κατάσταση δεν μοιάζει ούτε στο ελάχιστο με την πραγματική ζωή.
- Κανόνας 9: Η ζωή δεν είναι χωρισμένη σε εξάμηνα. Δεν υπάρχουν ολόκληρα καλοκαίρια διακοπών και πολύ λίγοι υπάλληλοι είναι διατεθειμένοι να σε βοηθήσουν να «βρεις» τον εαυτό σου. Αυτό μπορείς να το κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου.
- Κανόνας 10: Η τηλεόραση ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ η πραγματική ζωή. Στην πραγματική ζωή οι άνθρωποι είναι στις δουλειές τους και όχι στα μπαρ και στα καφενεία.
- Κανόνας 11: Να είσαι ευγενικός με τους σπασίκλες. Στο τέλος μάλλον θα καταλήξεις να δουλεύεις για έναν από αυτούς.
Μπιλ Γκέιτς (*)
(*) Από ομιλία του Μπιλ Γκέιτς σε μαθητές σχολείου τη δεκαετία του '90. Πολλοί υποστηρίζουν ότι οι "κανόνες" συνταχθηκαν από τον εκπαιδευτικό Charles Sykes και περιεχόνται στο βιβλίο του "Dumbing Down our Kids".
Δεν έχει καμμιά σημασία ποιος τους είπε ή ποιος τους συνέταξε...
Δευτέρα 10 Νοεμβρίου 2014
Ο θαυμαστός καινούργιος κόσμος...
Η Κίνα παίρνει την πρωτιά...
Τα συμπεράσματα δικά σας - σε γεωστρατηγικό, κοινωνικό, πολιτισμικό, οντολογικό επίπεδο...
Paul Gauguin, Από Πού Ερχόμαστε; Ποιοί Είμαστε; Πού Πηγαίνουμε;
λάδι σε καμβά
Ακολουθεί αναδημοσίευση από το ΒΗΜΑ της 2/11/14:
του Τάσου Καφαντάρη
Ο γίγαντας της Ασίας «κατάπιε» την πληροφορική
Από τα τρένα ως την ιατρική, η ασιατική καινοτομία απογειώνεται. Στην πληροφορική όμως, η επέλαση είναι ακόμη πιο αισθητή: η Ασία έσπασε το φράγμα του «φασόν» και βρίσκεται πλέον στην πρωτοπορία
Με ταχύτητα 33,86 petaflops, ο κινεζικός Tianhe-2 είναι εδώ και τρία χρόνια ο γρηγορότερος υπολογιστής στον πλανήτη
Είκοσι πέντε χρόνια πριν το σοβιετικό μπλοκ κατέρρευσε υπό τη διττή πίεση της αμερικανικής τεχνολογίας τόσο στον ανταγωνισμό των εξοπλισμών όσο και στην παραγωγή καταναλωτικών ψηφιακών συσκευών. Μια νέα παγκόσμια αγορά διαμορφώθηκε πάνω από τα γκρεμισμένα παραπετάσματα, με εκατομμύρια πολιτών της Ανατολής να προσμένουν μερίδιο από τον καταναλωτικό παράδεισο της Δύσης. Τα χρηματιστήρια προεξόφλησαν τον θρίαμβο των αμερικανικών πολυεθνικών στον νέο και διαδικτυωμένο κόσμο που αναδυόταν, αλλά και εκείνες όφειλαν να ανταποκριθούν στην υπερμεγεθυσμένη ζήτηση. Πώς; Με το να ρίξουν τις τιμές μεταφέροντας τα εργοστάσιά τους στην Ασία. Το έπραξαν και ο κόσμος πλημμύρισε από φθηνά καταναλωτικά προϊόντα made in China, S. Korea, Vietnam, India... Τώρα όμως οι Ασιάτες δεν αρκούνται πια στην παραγωγή φασόν. Διεκδικούν την πρωτοπορία σε κάθε βιομηχανικό τομέα και αναπτύσσουν την έρευνα σε κάθε επιστημονικό πεδίο. Τα αποτελέσματα γίνονται ήδη αισθητά, με πρώτο «οχυρό που αλώνεται» τον μοχλό ανάπτυξης κάθε τεχνολογίας και επιστήμης: τη βιομηχανία πληροφορικής.
Τη Δευτέρα 20 Οκτωβρίου 2014 μια «απίθανη» είδηση επιβεβαιώθηκε: η πασίγνωστη ΙΒΜ - και επί μισό αιώνα ηγέτις της παγκόσμιας βιομηχανίας πληροφορικής - συμφώνησε να πληρώσει 1,3 δισ. δολάρια στην εταιρεία GlobalFoundries προκειμένου η δεύτερη να πάρει τον κλάδο παραγωγής μικροεπεξεργαστών της! Σημειωτέον ότι η GlobalFoundries είναι μια κρατική επενδυτική εταιρεία του Αμπου Ντάμπι που σχηματίστηκε μόλις το 2009 για να εξαγοράσει τα εργοστάσια της επίσης αμερικανικής Advanced Micro Devices και το 2010 αγόρασε και την Chartered Semiconductor της Σιγκαπούρης.
Από επιχειρηματική σκοπιά, η αιτιολόγηση ενός τόσο υπερμεγέθους «δώρου με προίκα» υπήρξε και ήταν επαρκής: Μη αντέχοντας στον ανταγωνισμό, τα δύο εργοστάσια μικροεπεξεργαστών που διατηρούσε η ΙΒΜ στις ΗΠΑ, με 5.000 εργαζομένους, είχαν καταλήξει πλέον να τη ζημιώνουν ετησίως κατά 1,5 δισ. δολάρια. Από κάθε άλλη όμως σκοπιά, η συγκεκριμένη είδηση φέρνει ρίγη επαλήθευσης προαναγγελθέντος θανάτου για την πρωτοπορία των ΗΠΑ.
Εννέα χρόνια «φαγούρα»
Ηταν εννέα χρόνια πριν - τον Οκτώβριο του 2005 - όταν τρεις εθνικές ακαδημίες των ΗΠΑ (Επιστημών, Μηχανικών και Ιατρικής) χτύπησαν το καμπανάκι του κινδύνου για την αμερικανική κοσμοκρατορία: Στην έκθεσή τους «Rising Above the Gathering Storm» («Για να σηκωθούμε πάνω από τη θύελλα που συσσωρεύεται») επισήμαιναν ότι η επιστημονική και τεχνολογική πρωτοπορία θα περνούσε οριστικά στην ασιατική μεριά του Ειρηνικού αν δεν λαμβάνονταν μέτρα. Ο αντίκτυπος της έκθεσης ήταν σημαντικός και μεγάλη συζήτηση ξεσηκώθηκε για το πώς θα αντιμετωπίζονταν οι «ασιατικές τίγρεις», και ιδίως η Κίνα. Ωστόσο ενέσκηψε γρήγορα η οικονομική κρίση και τα «αντίμετρα» που υιοθετήθηκαν δεν ήταν αρκετά ώστε να αποδώσουν τα προσδοκώμενα. Αν διαβάσει κανείς τις σχεδόν ανά διετία επικαιροποιήσεις των πορισμάτων της έκθεσης (βλ. sites.nationalacademies.org/PGA/PGA_084632), θα δει ότι η σκυτάλη της τεχνολογικής πρωτοπορίας γλιστρά όλο και περισσότερο από τα χέρια των ΗΠΑ.
Για παράδειγμα, ενώ το 2000 οι κινεζικές επιστημονικές δημοσιεύσεις στον τομέα της νανοτεχνολογίας ήταν μόλις το 10% των δημοσιεύσεων παγκοσμίως, το 2009 έφθασαν να είναι το 25% και το 2012 ξεπέρασαν και εκείνες των ΗΠΑ, κατακτώντας την πρώτη θέση. Επειτα, ενώ το 2005 η Κίνα δεν είχε ούτε ένα τρένο υψηλής ταχύτητας, το 2010 είχε περισσότερα από όσα όλη η Ευρώπη και το 2012 περισσότερα από όσα όλος ο υπόλοιπος κόσμος! Στα βιομηχανικά ρομπότ, εφέτος η Κίνα έφθασε να είναι 5η παγκοσμίως στον αριθμό εγκατεστημένων μονάδων και 1η στον αριθμό νέων ρομπότ. Στη δε αεροδιαστημική, όχι μόνο η Κίνα αλλά και η Ινδία γνωρίζουμε πλέον ότι εκτοξεύουν αστροναύτες στο Διάστημα και ετοιμάζουν τις δικές τους αποικίες στη Σελήνη ή και στον Αρη.
Το πώς έγιναν αυτά τα άλματα είναι μια ιστορία ιδιαίτερα σύνθετη - ένα ασιατικό βιομηχανικό έπος, θα έλεγε κανείς - αλλά κάποιοι δείκτες είναι αρκετά εύγλωττοι: Από το 2004 ως το 2012 η κρατική χρηματοδότηση βιοϊατρικής έρευνας σχεδόν δεκαπλασιάστηκε στην Κίνα. Επίσης, η όλη χρηματοδότηση νέων ερευνών σε όλους τους τομείς αυξάνεται εκεί ετησίως κατά 20%, με το 21% των υποβαλλόμενων αιτήσεων χρηματοδότησης να εγκρίνονται. Στις προτάσεις των νέων επιστημόνων, το ποσοστό των εγκρίσεων φθάνει το 24% - πολύ υψηλότερο από το αντίστοιχο των ΗΠΑ. Εφόσον αυτοί οι ρυθμοί συνεχιστούν ως έχουν, προβλέπεται ότι ως το 2023 η Κίνα θα έχει πάρει όντως την πρώτη θέση από τις ΗΠΑ στις δαπάνες για Ερευνα και Ανάπτυξη.
Η ασιατική διεκδίκηση των πρωτείων στους επί μέρους τομείς της επιστημονικής και τεχνολογικής έρευνας και ανάπτυξης είναι βέβαια πολυσήμαντη, αλλά δεν νοείται να γίνει τελικά εφικτή (άρα κοσμοϊστορική) χωρίς την πρωτοπορία στον τομέα-μοχλό όλων των άλλων: την πληροφορική και τους υπολογιστές. Και εκεί είναι όπου τα σημάδια ενός τέτοιου ακριβώς «προσπεράσματος» πύκνωσαν υπέρμετρα τον τελευταίο καιρό.
Κινεζικοί υπολογιστές: επίσημα πρώτοι
Η κινεζική Lenovo γιόρτασε την πρωτιά στους PC με την παρουσίαση εκπληκτικών νέων πολυμορφικών μοντέλων Yoga
Στις 23 Ιουνίου 2014, κατά τη διάρκεια του Διεθνούς Συνεδρίου Υπερυπολογιστών στη Λειψία της Γερμανίας, ανακοινώθηκε ότι για τρίτη συνεχή χρονιά ο ταχύτερος υπολογιστής του κόσμου προερχόταν από την Κίνα. Αυτό δεν ήταν ακριβώς έκπληξη, καθώς η πρώτη φορά που κινεζικός υπερυπολογιστής πήρε την πρωτιά από τους Αμερικανούς ήταν το 2010 (ο Tianhe-1Α, με κορυφαία επεξεργαστική επίδοση 2,507 petaflops). Το 2011 τον πέρασε ο ιαπωνικός K computer της Fujitsu, με επίδοση 8 petaflops, και το 2012 οι Αμερικανοί «πήραν το αίμα τους πίσω» με τον IBM Sequoia, που διπλασίασε την ταχύτητα στα 16,325 petaflops. Ωστόσο τον Ιούνιο του 2013 ο κινεζικός Tianhe-2 ξαναδιπλασίασε την επίδοση στα 33,86 petaflops και έκτοτε παραμένει ακλόνητος στην κορυφή.
Τι σημαίνει όλη αυτή η κόντρα; Είναι απλώς μια τεχνοεθνικιστική επίδειξη δύναμης; Το ότι οι Tianhe κατασκευάζονται από το Εθνικό Πανεπιστήμιο Αμυντικής Τεχνολογίας της Κίνας συνηγορεί σε κάτι τέτοιο, αλλά το ότι είναι «ανοιχτοί», παρέχοντας υπηρεσίες σε όποιον φορέα του πλανήτη ζητήσει τις υπηρεσίες τους... εξημερώνει το προφίλ τους. Οποια κι αν είναι η αξιοποίηση αυτών των επεξεργαστικών μεγαθηρίων, είναι αξιοσημείωτη η απόσταση που τα χωρίζει από τον ανταγωνισμό: από τους 500 υπερυπολογιστές της λίστας των καλύτερων διεθνώς (www.top500.org), μόλις οι 37 ξεπερνούν την ταχύτητα του ενός petaflop. Συγκρίνετέ το αυτό με την τωρινή επίδοση του Tianhe-2 (33,86 petaflops) αλλά και την προβλεπόμενη της αναβάθμισής του, ως το 2018, με 100 petaflops! Πρακτικά οι Κινέζοι θα έχουν όλη την επεξεργαστική ισχύ που χρειάζονται για να προσομοιώνουν και να μελετούν οτιδήποτε, από νέα συνθετικά φάρμακα ως διαστημόπλοια.
Για όσους κρίνουν ότι η πρωτιά στις επιστήμες και στην τεχνολογική έρευνα είναι κάτι το απόμακρο, ενώ η πρωτιά στις επιχειρήσεις δίνει την πραγματική ισχύ, η Κίνα έδωσε επίσης τις απαντήσεις: Το τρίτο τετράμηνο του 2012 η Lenovo αναρριχήθηκε στην κορυφή των κατασκευαστών προσωπικών υπολογιστών και σταθεροποιήθηκε στον θρόνο το 2013, με πωλήσεις 12.677.265 υπολογιστών (16,7% διεθνώς). Την ακολουθούν οι αμερικανικές HP και Dell (στη 2η και στην 3η θέση), με τις ταϊβανέζικες Acer και Asus στην 4η και στην 5η θέση. Αν προσθέσει κανείς τα μερίδια αγοράς μόνο αυτών των τριών επιχειρήσεων της ηπειρωτικής και της νησιωτικής Κίνας, βλέπει ότι το 31% των PC της υφηλίου (σχεδόν ο ένας στους τρεις) έχει... χρώμα κίτρινο. Πόσω μάλλον αν προσθέσει και τα ποσοστά των υπόλοιπων ασιατικών επιχειρήσεων.
Αστραπιαίο Wi-Fi από την Κορέα
Τη ραγδαία επέλαση των Κινέζων στην αγορά των υπολογιστών δεν την παρακολουθούν εναγωνίως μόνον οι Αμερικανοί, αλλά και οι εξαιρετικά τολμηροί στην τεχνολογία Νοτιοκορεάτες. Ενδεικτικό της ανησυχίας τους είναι ότι η Samsung και η LG - παρά την τεράστια επιτυχία τους στις τηλεοράσεις, στα tablets και στα έξυπνα κινητά τηλέφωνα - σταμάτησαν από εφέτος να παράγουν PC και φορητούς υπολογιστές (laptops). Πού σκοπεύουν άραγε να ρίξουν το βάρος της μελλοντικής παραγωγής τους;
Μια πρώτη γεύση της μεταστροφής πήραμε στα μέσα Ιουλίου, όταν η Samsung εξαγόρασε την αμερικανική SmartThings, μια εταιρεία λογισμικού που επιτρέπει τον έλεγχο κάθε οικιακής συσκευής μέσω του κινητού τηλεφώνου. «Ουδέν εντυπωσιακόν» θα πείτε ίσως, καθώς έχουν προηγηθεί οι αντίστοιχες κινήσεις της Google με τη Nest και της Apple με το HomeKit: όλοι τρέχουν να πιάσουν θέση στον μαραθώνιο για το «Διαδίκτυο των Πάντων» (Internet of Things). Ωστόσο η Samsung είχε έτοιμο έναν παραπάνω άσο στο μανίκι.
Στις 12 Οκτωβρίου 2014 ανακοίνωσε ότι ανέπτυξε τεχνολογία που πενταπλασιάζει την ταχύτητα των δικτύων ασύρματης διαδικτύωσης Wi-Fi (βλ. http://global.samsungtomorrow.com/?p=43234). Συγκεκριμένα, η τεχνολογία της Samsung «802.11ad 60 GHz Wi-Fi» επιτρέπει τη διακίνηση 585 ΜΒ ανά δευτερόλεπτο, έναντι των 108 ΜΒ ανά δευτερόλεπτο των τωρινών δικτύων. Οπότε το «κατέβασμα ταινιών» - που σε μια καλή ανάλυση φθάνουν συνήθως το 1,5 GB - θα είναι πλέον υπόθεση τριών δευτερολέπτων. Στην πράξη, καταπώς ισχυρίζεται η Samsung, η τεχνολογία της φθάνει ως και σε δεκαπλασιασμό της ταχύτητας των τωρινών δικτύων 2,4 GHz και 5 GHz Wi-Fi, λόγω του ότι απαλείφει τις παρεμβολές, ανεξάρτητα από τον αριθμό των συσκευών που χρησιμοποιούν το ίδιο δίκτυο. Η ζώνη των 60 GHz είναι εξίσου ελεύθερη παγκοσμίως, όπως ήταν και εκείνες των 2,4 GHz και 5 GHz Wi-Fi, οπότε η Samsung σκοπεύει να αρχίσει την εμπορική διάθεση της νέας τεχνολογίας της από τις αρχές του 2015.
Ο τρίτος που παρακολουθεί με ανησυχία την αλματώδη τεχνολογική πρόοδο της Κίνας είναι η Ιαπωνία. Και το κάνει βέβαια με ένα αίσθημα déjà vu, καθώς ήταν αυτή που μεταπολεμικά διέγραψε παρόμοια πορεία. Ξεκίνησε ως βιομηχανική βάση με φθηνά εργατικά χέρια και πέρασε στη μαζική απομίμηση δυτικής τεχνολογίας, μέχρις ότου έφθασε να διεκδικεί πρωτιές σε πάμπολλους ποιοτικούς τομείς, από τα οπτικοακουστικά μέσα ως τους υπολογιστές. Αλλά η φάση στην οποία βρίσκεται τώρα η Ιαπωνία είναι εκείνη της αιχμής και στη βασική έρευνα. Ιδού ένα τρανταχτό παράδειγμα: Οπως θα διαβάσατε ήδη στο ΒΗΜΑscience, το Νομπέλ Φυσικής 2014 το μοιράστηκαν οι τρεις ιάπωνες εφευρέτες της γαλαζωπής φωτοδιόδου που οδήγησε στους τωρινούς λαμπτήρες οικονομίας LED. Εκείνο που μάλλον δεν γνωρίζετε είναι ότι εφέτος οι Ιάπωνες βρήκαν τεχνολογία για λαμπτήρες... 100 φορές οικονομικότερη και από εκείνη των LED!
Για να αντιληφθούμε το πώς συμβαίνει αυτό, ας ξεκινήσουμε με ένα κοινό πλαίσιο αναφοράς: Οι λαμπτήρες LED δεν απαυγάζουν το φως τους από μία μόνο λυχνία - όπως συνέβαινε παλιά στους λαμπτήρες πυράκτωσης - αλλά από ένα καφασωτό πλέγμα (κυψέλη) μικρότερων λαμπτήρων της μιας φωτοδιόδου έκαστος. Παρόμοιο καφασωτό φωτοδιόδων βρίσκεται και πίσω από τις οθόνες LED που έχουν οι υπολογιστές μας ή οι τηλεοράσεις μας. Στα είκοσι χρόνια που μεσολάβησαν αφότου οι τρεις εφετινοί νομπελίστες ανακάλυψαν τα LED, οι τεχνολογίες κατασκευής τους επέτρεψαν την άντληση φωτεινότητας εκατοντάδων Lumen ανά Watt ηλεκτρικής ενέργειας που κατανάλωναν. Ηταν μια επίδοση εξαιρετική, που καθιέρωσε τα LED όχι μόνο στον φωτισμό χώρων αλλά και στα φανάρια των αυτοκινήτων και στις οθόνες τηλεοράσεων, υπολογιστών, τηλεφώνων και λοιπών φορητών συσκευών. Ωστόσο η όρεξή μας για όλο και μεγαλύτερη ενεργειακή αυτονομία των έξυπνων συσκευών μας (άρα και των οθονών τους) είναι ακόρεστη. Μήπως θα μπορούσαμε να έχουμε οθόνες το ίδιο φωτεινές αλλά υποπολλαπλάσια ενεργοβόρες; Οι ερευνητές του ιαπωνικού πανεπιστημίου Tohoku ανακοίνωσαν στις 14 Οκτωβρίου 2014 ότι βρήκαν την απάντηση με το να… επιστρέψουν στους καθοδικούς σωλήνες νανοσκοπικά (βλ. scitation.aip.org/content/aip/journal/rsi/85/10/10.1063/1.4895913).
Οι καθοδικοί σωλήνες - για όσους τους θυμούνται - φώτιζαν τις οθόνες μας με βομβαρδισμό ηλεκτρονίων πάνω σε μια φωσφορούχο επιφάνεια. Υπήρχε δηλαδή μια κάθοδος που έστελνε με αστραπιαία ταχύτητα ριπές ηλεκτρονίων στην οθόνη, μέσω ενός σωλήνα κενού. Καθώς αυτά τα ηλεκτρόνια «γάζωναν» τη φωσφορούχο επιφάνεια, τη διήγειραν και τη φώτιζαν. Οι ερευνητές του Tohoku University σκέφθηκαν ότι αν μπορούσαν να φτιάξουν μυριάδες μικροσκοπικούς καθοδικούς σωλήνες, θα μπορούσαν ίσως να πάρουν την επιθυμητή φωτεινότητα με πολύ λιγότερη κατανάλωση ενέργειας. Αποδείχθηκε ότι είχαν δίκιο.
Το υποκατάστατο του καθοδικού σωλήνα στη νανοκλίμακα δεν ήταν άλλο από τους πασίγνωστους πια νανοσωλήνες άνθρακα. Είναι οι θαυματουργών ιδιοτήτων σωλήνες από «μονοατομικό κοτετσόσυρμα άνθρακα» - ένα σωληνωτό πλέγμα πολύ λεπτότερο από ανθρώπινη τρίχα. Οι ερευνητές «έβαψαν» την επιφάνεια της καθόδου με υψηλής κρυσταλλικότητας τέτοιους νανοσωλήνες άνθρακα και, όταν «άναψαν» την κάθοδο, μέτρησαν στη φωσφορούχο άνοδο φωτεινότητα 60 Lumen ανά Watt.
H φωτεινότητα αυτή κατατάσσει την οθόνη από «νανολυχνίες» μεταξύ εκείνων από φωτοδιόδους (LED, 100 Lumen/Watt) και εκείνων από οργανικές φωτοδιόδους (OLED, 40 Lumen/Watt). Ωστόσο υπάρχει μία ακόμη θεαματική παράμετρος: Το εξαιρετικά λεπτό πάχος των τριχιδίων νανοάνθρακα είναι περίπου χίλιες φορές μικρότερο των κλασικών θερμιονικών καθόδων. Οπερ σημαίνει ότι οι δέσμες ηλεκτρονίων που θα μπορούμε να εκπέμπουμε θα είναι χίλιες φορές πυκνότερες... άρα για μια οθόνη ανάλογης φωτεινότητας με εκείνη των LED θα χρειαζόμαστε πολύ λιγότερη ενέργεια. Οι ιάπωνες ερευνητές τη μέτρησαν στην πράξη και τη βρήκαν 100 φορές μικρότερη. Φυσικά αυτό το λαμπρό επιστημονικό επίτευγμα δεν εγγυάται από μόνο του την παραμονή της Ιαπωνίας στην αιχμή της τεχνολογίας για το υπόλοιπο του αιώνα. Είναι όμως ένα παράδειγμα προς μίμηση, τόσο από γίγαντες εν παρακμή όσο και από νάνους εν χρεοκοπία. Θυμίζει άλλωστε τόσο πολύ το λεχθέν από έναν άλλο περίφημο νομπελίστα της Φυσικής, τον βρετανό sir Ernest Rutherford: «Κύριοι, τα χρήματα μάς τελείωσαν. Είναι καιρός να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε».
Τα συμπεράσματα δικά σας - σε γεωστρατηγικό, κοινωνικό, πολιτισμικό, οντολογικό επίπεδο...
Paul Gauguin, Από Πού Ερχόμαστε; Ποιοί Είμαστε; Πού Πηγαίνουμε;
λάδι σε καμβά
Ακολουθεί αναδημοσίευση από το ΒΗΜΑ της 2/11/14:
του Τάσου Καφαντάρη
Ο γίγαντας της Ασίας «κατάπιε» την πληροφορική
Από τα τρένα ως την ιατρική, η ασιατική καινοτομία απογειώνεται. Στην πληροφορική όμως, η επέλαση είναι ακόμη πιο αισθητή: η Ασία έσπασε το φράγμα του «φασόν» και βρίσκεται πλέον στην πρωτοπορία
Με ταχύτητα 33,86 petaflops, ο κινεζικός Tianhe-2 είναι εδώ και τρία χρόνια ο γρηγορότερος υπολογιστής στον πλανήτη
Είκοσι πέντε χρόνια πριν το σοβιετικό μπλοκ κατέρρευσε υπό τη διττή πίεση της αμερικανικής τεχνολογίας τόσο στον ανταγωνισμό των εξοπλισμών όσο και στην παραγωγή καταναλωτικών ψηφιακών συσκευών. Μια νέα παγκόσμια αγορά διαμορφώθηκε πάνω από τα γκρεμισμένα παραπετάσματα, με εκατομμύρια πολιτών της Ανατολής να προσμένουν μερίδιο από τον καταναλωτικό παράδεισο της Δύσης. Τα χρηματιστήρια προεξόφλησαν τον θρίαμβο των αμερικανικών πολυεθνικών στον νέο και διαδικτυωμένο κόσμο που αναδυόταν, αλλά και εκείνες όφειλαν να ανταποκριθούν στην υπερμεγεθυσμένη ζήτηση. Πώς; Με το να ρίξουν τις τιμές μεταφέροντας τα εργοστάσιά τους στην Ασία. Το έπραξαν και ο κόσμος πλημμύρισε από φθηνά καταναλωτικά προϊόντα made in China, S. Korea, Vietnam, India... Τώρα όμως οι Ασιάτες δεν αρκούνται πια στην παραγωγή φασόν. Διεκδικούν την πρωτοπορία σε κάθε βιομηχανικό τομέα και αναπτύσσουν την έρευνα σε κάθε επιστημονικό πεδίο. Τα αποτελέσματα γίνονται ήδη αισθητά, με πρώτο «οχυρό που αλώνεται» τον μοχλό ανάπτυξης κάθε τεχνολογίας και επιστήμης: τη βιομηχανία πληροφορικής.
Τη Δευτέρα 20 Οκτωβρίου 2014 μια «απίθανη» είδηση επιβεβαιώθηκε: η πασίγνωστη ΙΒΜ - και επί μισό αιώνα ηγέτις της παγκόσμιας βιομηχανίας πληροφορικής - συμφώνησε να πληρώσει 1,3 δισ. δολάρια στην εταιρεία GlobalFoundries προκειμένου η δεύτερη να πάρει τον κλάδο παραγωγής μικροεπεξεργαστών της! Σημειωτέον ότι η GlobalFoundries είναι μια κρατική επενδυτική εταιρεία του Αμπου Ντάμπι που σχηματίστηκε μόλις το 2009 για να εξαγοράσει τα εργοστάσια της επίσης αμερικανικής Advanced Micro Devices και το 2010 αγόρασε και την Chartered Semiconductor της Σιγκαπούρης.
Από επιχειρηματική σκοπιά, η αιτιολόγηση ενός τόσο υπερμεγέθους «δώρου με προίκα» υπήρξε και ήταν επαρκής: Μη αντέχοντας στον ανταγωνισμό, τα δύο εργοστάσια μικροεπεξεργαστών που διατηρούσε η ΙΒΜ στις ΗΠΑ, με 5.000 εργαζομένους, είχαν καταλήξει πλέον να τη ζημιώνουν ετησίως κατά 1,5 δισ. δολάρια. Από κάθε άλλη όμως σκοπιά, η συγκεκριμένη είδηση φέρνει ρίγη επαλήθευσης προαναγγελθέντος θανάτου για την πρωτοπορία των ΗΠΑ.
Εννέα χρόνια «φαγούρα»
Ηταν εννέα χρόνια πριν - τον Οκτώβριο του 2005 - όταν τρεις εθνικές ακαδημίες των ΗΠΑ (Επιστημών, Μηχανικών και Ιατρικής) χτύπησαν το καμπανάκι του κινδύνου για την αμερικανική κοσμοκρατορία: Στην έκθεσή τους «Rising Above the Gathering Storm» («Για να σηκωθούμε πάνω από τη θύελλα που συσσωρεύεται») επισήμαιναν ότι η επιστημονική και τεχνολογική πρωτοπορία θα περνούσε οριστικά στην ασιατική μεριά του Ειρηνικού αν δεν λαμβάνονταν μέτρα. Ο αντίκτυπος της έκθεσης ήταν σημαντικός και μεγάλη συζήτηση ξεσηκώθηκε για το πώς θα αντιμετωπίζονταν οι «ασιατικές τίγρεις», και ιδίως η Κίνα. Ωστόσο ενέσκηψε γρήγορα η οικονομική κρίση και τα «αντίμετρα» που υιοθετήθηκαν δεν ήταν αρκετά ώστε να αποδώσουν τα προσδοκώμενα. Αν διαβάσει κανείς τις σχεδόν ανά διετία επικαιροποιήσεις των πορισμάτων της έκθεσης (βλ. sites.nationalacademies.org/PGA/PGA_084632), θα δει ότι η σκυτάλη της τεχνολογικής πρωτοπορίας γλιστρά όλο και περισσότερο από τα χέρια των ΗΠΑ.
Για παράδειγμα, ενώ το 2000 οι κινεζικές επιστημονικές δημοσιεύσεις στον τομέα της νανοτεχνολογίας ήταν μόλις το 10% των δημοσιεύσεων παγκοσμίως, το 2009 έφθασαν να είναι το 25% και το 2012 ξεπέρασαν και εκείνες των ΗΠΑ, κατακτώντας την πρώτη θέση. Επειτα, ενώ το 2005 η Κίνα δεν είχε ούτε ένα τρένο υψηλής ταχύτητας, το 2010 είχε περισσότερα από όσα όλη η Ευρώπη και το 2012 περισσότερα από όσα όλος ο υπόλοιπος κόσμος! Στα βιομηχανικά ρομπότ, εφέτος η Κίνα έφθασε να είναι 5η παγκοσμίως στον αριθμό εγκατεστημένων μονάδων και 1η στον αριθμό νέων ρομπότ. Στη δε αεροδιαστημική, όχι μόνο η Κίνα αλλά και η Ινδία γνωρίζουμε πλέον ότι εκτοξεύουν αστροναύτες στο Διάστημα και ετοιμάζουν τις δικές τους αποικίες στη Σελήνη ή και στον Αρη.
Το πώς έγιναν αυτά τα άλματα είναι μια ιστορία ιδιαίτερα σύνθετη - ένα ασιατικό βιομηχανικό έπος, θα έλεγε κανείς - αλλά κάποιοι δείκτες είναι αρκετά εύγλωττοι: Από το 2004 ως το 2012 η κρατική χρηματοδότηση βιοϊατρικής έρευνας σχεδόν δεκαπλασιάστηκε στην Κίνα. Επίσης, η όλη χρηματοδότηση νέων ερευνών σε όλους τους τομείς αυξάνεται εκεί ετησίως κατά 20%, με το 21% των υποβαλλόμενων αιτήσεων χρηματοδότησης να εγκρίνονται. Στις προτάσεις των νέων επιστημόνων, το ποσοστό των εγκρίσεων φθάνει το 24% - πολύ υψηλότερο από το αντίστοιχο των ΗΠΑ. Εφόσον αυτοί οι ρυθμοί συνεχιστούν ως έχουν, προβλέπεται ότι ως το 2023 η Κίνα θα έχει πάρει όντως την πρώτη θέση από τις ΗΠΑ στις δαπάνες για Ερευνα και Ανάπτυξη.
Η ασιατική διεκδίκηση των πρωτείων στους επί μέρους τομείς της επιστημονικής και τεχνολογικής έρευνας και ανάπτυξης είναι βέβαια πολυσήμαντη, αλλά δεν νοείται να γίνει τελικά εφικτή (άρα κοσμοϊστορική) χωρίς την πρωτοπορία στον τομέα-μοχλό όλων των άλλων: την πληροφορική και τους υπολογιστές. Και εκεί είναι όπου τα σημάδια ενός τέτοιου ακριβώς «προσπεράσματος» πύκνωσαν υπέρμετρα τον τελευταίο καιρό.
Κινεζικοί υπολογιστές: επίσημα πρώτοι
Η κινεζική Lenovo γιόρτασε την πρωτιά στους PC με την παρουσίαση εκπληκτικών νέων πολυμορφικών μοντέλων Yoga
Στις 23 Ιουνίου 2014, κατά τη διάρκεια του Διεθνούς Συνεδρίου Υπερυπολογιστών στη Λειψία της Γερμανίας, ανακοινώθηκε ότι για τρίτη συνεχή χρονιά ο ταχύτερος υπολογιστής του κόσμου προερχόταν από την Κίνα. Αυτό δεν ήταν ακριβώς έκπληξη, καθώς η πρώτη φορά που κινεζικός υπερυπολογιστής πήρε την πρωτιά από τους Αμερικανούς ήταν το 2010 (ο Tianhe-1Α, με κορυφαία επεξεργαστική επίδοση 2,507 petaflops). Το 2011 τον πέρασε ο ιαπωνικός K computer της Fujitsu, με επίδοση 8 petaflops, και το 2012 οι Αμερικανοί «πήραν το αίμα τους πίσω» με τον IBM Sequoia, που διπλασίασε την ταχύτητα στα 16,325 petaflops. Ωστόσο τον Ιούνιο του 2013 ο κινεζικός Tianhe-2 ξαναδιπλασίασε την επίδοση στα 33,86 petaflops και έκτοτε παραμένει ακλόνητος στην κορυφή.
Τι σημαίνει όλη αυτή η κόντρα; Είναι απλώς μια τεχνοεθνικιστική επίδειξη δύναμης; Το ότι οι Tianhe κατασκευάζονται από το Εθνικό Πανεπιστήμιο Αμυντικής Τεχνολογίας της Κίνας συνηγορεί σε κάτι τέτοιο, αλλά το ότι είναι «ανοιχτοί», παρέχοντας υπηρεσίες σε όποιον φορέα του πλανήτη ζητήσει τις υπηρεσίες τους... εξημερώνει το προφίλ τους. Οποια κι αν είναι η αξιοποίηση αυτών των επεξεργαστικών μεγαθηρίων, είναι αξιοσημείωτη η απόσταση που τα χωρίζει από τον ανταγωνισμό: από τους 500 υπερυπολογιστές της λίστας των καλύτερων διεθνώς (www.top500.org), μόλις οι 37 ξεπερνούν την ταχύτητα του ενός petaflop. Συγκρίνετέ το αυτό με την τωρινή επίδοση του Tianhe-2 (33,86 petaflops) αλλά και την προβλεπόμενη της αναβάθμισής του, ως το 2018, με 100 petaflops! Πρακτικά οι Κινέζοι θα έχουν όλη την επεξεργαστική ισχύ που χρειάζονται για να προσομοιώνουν και να μελετούν οτιδήποτε, από νέα συνθετικά φάρμακα ως διαστημόπλοια.
Για όσους κρίνουν ότι η πρωτιά στις επιστήμες και στην τεχνολογική έρευνα είναι κάτι το απόμακρο, ενώ η πρωτιά στις επιχειρήσεις δίνει την πραγματική ισχύ, η Κίνα έδωσε επίσης τις απαντήσεις: Το τρίτο τετράμηνο του 2012 η Lenovo αναρριχήθηκε στην κορυφή των κατασκευαστών προσωπικών υπολογιστών και σταθεροποιήθηκε στον θρόνο το 2013, με πωλήσεις 12.677.265 υπολογιστών (16,7% διεθνώς). Την ακολουθούν οι αμερικανικές HP και Dell (στη 2η και στην 3η θέση), με τις ταϊβανέζικες Acer και Asus στην 4η και στην 5η θέση. Αν προσθέσει κανείς τα μερίδια αγοράς μόνο αυτών των τριών επιχειρήσεων της ηπειρωτικής και της νησιωτικής Κίνας, βλέπει ότι το 31% των PC της υφηλίου (σχεδόν ο ένας στους τρεις) έχει... χρώμα κίτρινο. Πόσω μάλλον αν προσθέσει και τα ποσοστά των υπόλοιπων ασιατικών επιχειρήσεων.
Αστραπιαίο Wi-Fi από την Κορέα
Τη ραγδαία επέλαση των Κινέζων στην αγορά των υπολογιστών δεν την παρακολουθούν εναγωνίως μόνον οι Αμερικανοί, αλλά και οι εξαιρετικά τολμηροί στην τεχνολογία Νοτιοκορεάτες. Ενδεικτικό της ανησυχίας τους είναι ότι η Samsung και η LG - παρά την τεράστια επιτυχία τους στις τηλεοράσεις, στα tablets και στα έξυπνα κινητά τηλέφωνα - σταμάτησαν από εφέτος να παράγουν PC και φορητούς υπολογιστές (laptops). Πού σκοπεύουν άραγε να ρίξουν το βάρος της μελλοντικής παραγωγής τους;
Μια πρώτη γεύση της μεταστροφής πήραμε στα μέσα Ιουλίου, όταν η Samsung εξαγόρασε την αμερικανική SmartThings, μια εταιρεία λογισμικού που επιτρέπει τον έλεγχο κάθε οικιακής συσκευής μέσω του κινητού τηλεφώνου. «Ουδέν εντυπωσιακόν» θα πείτε ίσως, καθώς έχουν προηγηθεί οι αντίστοιχες κινήσεις της Google με τη Nest και της Apple με το HomeKit: όλοι τρέχουν να πιάσουν θέση στον μαραθώνιο για το «Διαδίκτυο των Πάντων» (Internet of Things). Ωστόσο η Samsung είχε έτοιμο έναν παραπάνω άσο στο μανίκι.
Στις 12 Οκτωβρίου 2014 ανακοίνωσε ότι ανέπτυξε τεχνολογία που πενταπλασιάζει την ταχύτητα των δικτύων ασύρματης διαδικτύωσης Wi-Fi (βλ. http://global.samsungtomorrow.com/?p=43234). Συγκεκριμένα, η τεχνολογία της Samsung «802.11ad 60 GHz Wi-Fi» επιτρέπει τη διακίνηση 585 ΜΒ ανά δευτερόλεπτο, έναντι των 108 ΜΒ ανά δευτερόλεπτο των τωρινών δικτύων. Οπότε το «κατέβασμα ταινιών» - που σε μια καλή ανάλυση φθάνουν συνήθως το 1,5 GB - θα είναι πλέον υπόθεση τριών δευτερολέπτων. Στην πράξη, καταπώς ισχυρίζεται η Samsung, η τεχνολογία της φθάνει ως και σε δεκαπλασιασμό της ταχύτητας των τωρινών δικτύων 2,4 GHz και 5 GHz Wi-Fi, λόγω του ότι απαλείφει τις παρεμβολές, ανεξάρτητα από τον αριθμό των συσκευών που χρησιμοποιούν το ίδιο δίκτυο. Η ζώνη των 60 GHz είναι εξίσου ελεύθερη παγκοσμίως, όπως ήταν και εκείνες των 2,4 GHz και 5 GHz Wi-Fi, οπότε η Samsung σκοπεύει να αρχίσει την εμπορική διάθεση της νέας τεχνολογίας της από τις αρχές του 2015.
Ο τρίτος που παρακολουθεί με ανησυχία την αλματώδη τεχνολογική πρόοδο της Κίνας είναι η Ιαπωνία. Και το κάνει βέβαια με ένα αίσθημα déjà vu, καθώς ήταν αυτή που μεταπολεμικά διέγραψε παρόμοια πορεία. Ξεκίνησε ως βιομηχανική βάση με φθηνά εργατικά χέρια και πέρασε στη μαζική απομίμηση δυτικής τεχνολογίας, μέχρις ότου έφθασε να διεκδικεί πρωτιές σε πάμπολλους ποιοτικούς τομείς, από τα οπτικοακουστικά μέσα ως τους υπολογιστές. Αλλά η φάση στην οποία βρίσκεται τώρα η Ιαπωνία είναι εκείνη της αιχμής και στη βασική έρευνα. Ιδού ένα τρανταχτό παράδειγμα: Οπως θα διαβάσατε ήδη στο ΒΗΜΑscience, το Νομπέλ Φυσικής 2014 το μοιράστηκαν οι τρεις ιάπωνες εφευρέτες της γαλαζωπής φωτοδιόδου που οδήγησε στους τωρινούς λαμπτήρες οικονομίας LED. Εκείνο που μάλλον δεν γνωρίζετε είναι ότι εφέτος οι Ιάπωνες βρήκαν τεχνολογία για λαμπτήρες... 100 φορές οικονομικότερη και από εκείνη των LED!
Για να αντιληφθούμε το πώς συμβαίνει αυτό, ας ξεκινήσουμε με ένα κοινό πλαίσιο αναφοράς: Οι λαμπτήρες LED δεν απαυγάζουν το φως τους από μία μόνο λυχνία - όπως συνέβαινε παλιά στους λαμπτήρες πυράκτωσης - αλλά από ένα καφασωτό πλέγμα (κυψέλη) μικρότερων λαμπτήρων της μιας φωτοδιόδου έκαστος. Παρόμοιο καφασωτό φωτοδιόδων βρίσκεται και πίσω από τις οθόνες LED που έχουν οι υπολογιστές μας ή οι τηλεοράσεις μας. Στα είκοσι χρόνια που μεσολάβησαν αφότου οι τρεις εφετινοί νομπελίστες ανακάλυψαν τα LED, οι τεχνολογίες κατασκευής τους επέτρεψαν την άντληση φωτεινότητας εκατοντάδων Lumen ανά Watt ηλεκτρικής ενέργειας που κατανάλωναν. Ηταν μια επίδοση εξαιρετική, που καθιέρωσε τα LED όχι μόνο στον φωτισμό χώρων αλλά και στα φανάρια των αυτοκινήτων και στις οθόνες τηλεοράσεων, υπολογιστών, τηλεφώνων και λοιπών φορητών συσκευών. Ωστόσο η όρεξή μας για όλο και μεγαλύτερη ενεργειακή αυτονομία των έξυπνων συσκευών μας (άρα και των οθονών τους) είναι ακόρεστη. Μήπως θα μπορούσαμε να έχουμε οθόνες το ίδιο φωτεινές αλλά υποπολλαπλάσια ενεργοβόρες; Οι ερευνητές του ιαπωνικού πανεπιστημίου Tohoku ανακοίνωσαν στις 14 Οκτωβρίου 2014 ότι βρήκαν την απάντηση με το να… επιστρέψουν στους καθοδικούς σωλήνες νανοσκοπικά (βλ. scitation.aip.org/content/aip/journal/rsi/85/10/10.1063/1.4895913).
Οι καθοδικοί σωλήνες - για όσους τους θυμούνται - φώτιζαν τις οθόνες μας με βομβαρδισμό ηλεκτρονίων πάνω σε μια φωσφορούχο επιφάνεια. Υπήρχε δηλαδή μια κάθοδος που έστελνε με αστραπιαία ταχύτητα ριπές ηλεκτρονίων στην οθόνη, μέσω ενός σωλήνα κενού. Καθώς αυτά τα ηλεκτρόνια «γάζωναν» τη φωσφορούχο επιφάνεια, τη διήγειραν και τη φώτιζαν. Οι ερευνητές του Tohoku University σκέφθηκαν ότι αν μπορούσαν να φτιάξουν μυριάδες μικροσκοπικούς καθοδικούς σωλήνες, θα μπορούσαν ίσως να πάρουν την επιθυμητή φωτεινότητα με πολύ λιγότερη κατανάλωση ενέργειας. Αποδείχθηκε ότι είχαν δίκιο.
Το υποκατάστατο του καθοδικού σωλήνα στη νανοκλίμακα δεν ήταν άλλο από τους πασίγνωστους πια νανοσωλήνες άνθρακα. Είναι οι θαυματουργών ιδιοτήτων σωλήνες από «μονοατομικό κοτετσόσυρμα άνθρακα» - ένα σωληνωτό πλέγμα πολύ λεπτότερο από ανθρώπινη τρίχα. Οι ερευνητές «έβαψαν» την επιφάνεια της καθόδου με υψηλής κρυσταλλικότητας τέτοιους νανοσωλήνες άνθρακα και, όταν «άναψαν» την κάθοδο, μέτρησαν στη φωσφορούχο άνοδο φωτεινότητα 60 Lumen ανά Watt.
H φωτεινότητα αυτή κατατάσσει την οθόνη από «νανολυχνίες» μεταξύ εκείνων από φωτοδιόδους (LED, 100 Lumen/Watt) και εκείνων από οργανικές φωτοδιόδους (OLED, 40 Lumen/Watt). Ωστόσο υπάρχει μία ακόμη θεαματική παράμετρος: Το εξαιρετικά λεπτό πάχος των τριχιδίων νανοάνθρακα είναι περίπου χίλιες φορές μικρότερο των κλασικών θερμιονικών καθόδων. Οπερ σημαίνει ότι οι δέσμες ηλεκτρονίων που θα μπορούμε να εκπέμπουμε θα είναι χίλιες φορές πυκνότερες... άρα για μια οθόνη ανάλογης φωτεινότητας με εκείνη των LED θα χρειαζόμαστε πολύ λιγότερη ενέργεια. Οι ιάπωνες ερευνητές τη μέτρησαν στην πράξη και τη βρήκαν 100 φορές μικρότερη. Φυσικά αυτό το λαμπρό επιστημονικό επίτευγμα δεν εγγυάται από μόνο του την παραμονή της Ιαπωνίας στην αιχμή της τεχνολογίας για το υπόλοιπο του αιώνα. Είναι όμως ένα παράδειγμα προς μίμηση, τόσο από γίγαντες εν παρακμή όσο και από νάνους εν χρεοκοπία. Θυμίζει άλλωστε τόσο πολύ το λεχθέν από έναν άλλο περίφημο νομπελίστα της Φυσικής, τον βρετανό sir Ernest Rutherford: «Κύριοι, τα χρήματα μάς τελείωσαν. Είναι καιρός να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε».
Δευτέρα 29 Σεπτεμβρίου 2014
Παρακμή των πολιτισμών...
Η Ιστορία διδάσκει ότι τη στιγμή που οι ηθικές δυνάμεις και ο πολιτισμός μιας κοινωνίας έχασαν τη δύναμη τους, η τελική διάλυση επιτελέστηκε από τους ασυνείδητους και κτηνώδεις όχλους, που δικαίως χαρακτηρίστηκαν βάρβαροι...
Γουσταύος Λε Μπόν
Γουσταύος Λε Μπόν
Στοχασμοί
Ευτελίστε το χαρακτήρα των στρατιωτών και δεν θα έχετε παρά τους όχλους του Ξέρξη. Εξυψώστε το χαρακτήρα, και θα έχετε τους πολεμιστές του Αλεξάνδρου.
Η ικανότητα χωρίς την εξουσία είναι εξίσου ανίσχυρη με την εξουσία χωρίς ικανότητα.
Υπάρχει ένα αλάνθαστο ένστικτο που δίδασκε στους αρχαίους το φόβο των ξένων. Γνώριζαν καλά ότι η αξία μιας χώρας δεν μετριέται με βάση τον αριθμό των κατοίκων της, αλλά με βάση τον αριθμό των πολιτών της.
Η αίσθηση της υπευθυνότητας, που ελέγχει πάντα τα άτομα, χάνεται μέσα σ’ έναν όχλο.
Επειδή η ηδονή είναι εφήμερη ενώ η επιθυμία έχει διάρκεια, οι άνθρωποι πιο συχνά παρακινούνται από την επιθυμία παρά από την ηδονή.
Ανάμεσα σε πολιτικούς διαφορετικών κομμάτων, η φιλία είναι δυνατή. Μεταξύ αυτών που ανήκουν στο ίδιο κόμμα, η ζήλια είναι γενικά πολύ ισχυρή για να επιτρέπει φιλίες.
Στις ομαδικές προσπάθειες υπάρχει μια απερίσκεπτη τάση για συναίνεση και συλλογική παρανόηση σοβαρών θεμάτων, μέσα σε ένα κλίμα εύθυμης συντροφικότητας.
Όσο πιο αδύναμη είναι η κυβέρνηση, τόσο πιο δυνατή η γραφειοκρατία.
Λίγο ενδιαφέρουν οι απώλειες. Η επιτυχία πηγαίνει με το μέρος εκείνου που γνωρίζει να τις αντιμετωπίζει με το μεγαλύτερο σθένος.
Όταν μελετήσει κανείς τα αίτια που αλληλοδιαδόχως οδήγησαν στην καταστροφή διαφόρους λαούς, όπως οι Πέρσες και οι Ρωμαίοι, για τους οποίους μας διηγείται η Ιστορία, ανακαλύπτει ότι ο θεμελιώδης παράγων που οδήγησε στην πτώση τους, ήταν πάντοτε κάποια μεταβολή της ψυχικής τους ιδιοσυνθέσεως, η όποια προήλθε από την ταπείνωση του χαρακτήρα τους. Κανένας από τους λαούς αυτούς δεν εξαφανίστηκε, λόγω ελαττώσεως της ιδιοφυίας του. Ο μηχανισμός της αποσυνθέσεως όλων των πολιτισμών του παρελθόντος υπήρξε πανομοιότυπος και μάλιστα τόσο πανομοιότυπος, ώστε να μας εξαναγκάσει να διερωτηθούμε, όπως ο ποιητής, που αναρωτιόταν αν η ιστορία, που αποτελείται από τόσα βιβλία, δεν αποτελείται παρά μόνον από μια σελίδα.
Ένας λαός, όταν φθάνει σ' έναν ορισμένο βαθμό πολιτισμού και δυνάμεως, πείθεται πλέον, ότι δεν θα προσβληθεί από τους γείτονές του και αρχίζει να απολαμβάνει τα ευεργετήματα της ειρήνης και της ευημερίας, τα οποία παρέχει ο πλούτος. Οι στρατιωτικές του αρετές όμως εξαφανίζονται, εξ αιτίας της υπερβολικής αναπτύξεως του πολιτισμού, ο οποίος δημιουργεί καινούριες ανάγκες και αναπτύσσει την φιλαυτία. Οι δε πολίτες, μη έχοντας άλλο ιδανικό εκτός από την πρώιμη απόλαυση των γρήγορα αποκτηθέντων αγαθών, εγκαταλείπουν την διοίκηση των δημοσίων υποθέσεων στο κράτος και έτσι όχι πολύ μετά χάνουν τις πρώην ιδιότητες, με τις όποιες δημιούργησαν το μεγαλείο τους.
Τότε γειτονικά βαρβαρικά φύλα, πού έχουν ελάχιστες ανάγκες, αλλά ισχυρότατα ιδανικά, εισβάλλουν στην χώρα του αρκετά πολιτισμένου λαού και διαμορφώνουν νέο πολιτισμό, από τα απομεινάρια εκείνου που κατέστρεψαν. Έτσι, παρ’ όλη την ισχυρή οργάνωση των Ρωμαίων και των Περσών, οι μεν βάρβαροι κατέστρεψαν την αυτοκρατορία των πρώτων, οι δε Άραβες την των δευτέρων. Και δεν ήταν βέβαια η ευφυΐα που έλλειπε στους ηττηθέντες λαούς. Από την άποψη αυτή δεν είναι δυνατή καμιά σύγκριση ανάμεσα στους κατακτηθέντες και στους κατακτητές.
Οι Ρωμαίοι των παλαιών χρόνων είχαν ασθενέστατες ανάγκες και ισχυρότατο ιδανικό. Το ιδανικό - το μεγαλείο της Ρώμης - δέσποζε απολύτως στις ψυχές τους και κάθε πολίτης ήταν έτοιμος να θυσιάσει σ’ αυτό την οικογένεια, την περιουσία και την ζωή του. Όταν η Ρώμη έγινε το κέντρο του κόσμου, κατελήφθη από ξένους που έφθασαν από παντού και στους οποίους έδωσε επιπλέον τα δικαιώματα του Ρωμαίου πολίτη. Αναζητώντας μόνον απολαύσεις και πολυτέλειες, οι ξένοι ελάχιστα ενδιαφέρονταν για την δόξα της. Η μεγάλη πόλις έγινε τότε ένας απέραντος ξενώνας, αλλά δεν ήταν πια η Ρώμη. Η πόλις φαινόταν ζωηρότατη ακόμη, αλλά η ψυχή της ήταν από πολλά χρόνια πεθαμένη.
Οφείλομε να αναγνωρίσουμε ότι τα μεγαλύτερα Ευρωπαϊκά έθνη απειλούνται, όσον αφορά την ζωτικότητά τους, από μια καταφανέστατη και σημαντική παρακμή.
Κάθε μέρα χάνουν την πρωτοβουλία τους, την ενεργητικότητα και την θέλησή τους, καθώς και την ικανότητα προς δράση. Η ικανοποίηση των υλικών τους αναγκών, που αυξάνονται καθημερινώς, τείνει να γίνει το μοναδικό τους ιδανικό. Η οικογένεια διαλύεται, τα κοινωνικά υποστηρίγματα τρίζουν επικίνδυνα. Η δυσαρέσκεια και η καχεξία εξαπλώνονται και φωλιάζουν σ’ όλες τις τάξεις, από τις πιο πλούσιες μέχρι και τις πιο φτωχές. Κι’ όπως το πλοίο που έχασε την πυξίδα του χτυπιέται και σύρεται από τους ανέμους εδώ και εκεί, έτσι και ο άνθρωπος της σημερινής εποχής πλανάται στο διάστημα, έτσι στην τύχη, εκεί πού κάποτε κατοικούσαν οι θεοί και που σήμερα είναι έρημα, εξ αιτίας της επιστήμης. Αυτός που έχασε την πίστη, έχασε και την ελπίδα. Και ο όχλος έγινε ευερέθιστος και ξεσηκώνεται πολύ εύκολα, κανένα εμπόδιο δεν μπορεί να τον σταματήσει και φαίνεται καταδικασμένος να ταλαντεύεται, ανάμεσα στην μανιασμένη αναρχία και στον βαρύτατο δεσποτισμό….Τον ξεσηκώνουν με λέξεις δίχως νόημα…πείθονται τυφλά στους πιο άσημους πολιτικάντηδες και στους πιο ηλίθιους δεσπότες…. Η νεολαία παραιτείται όλο και πιο πολύ, από τα επαγγέλματα τα όποια απαιτούν κρίση, πρωτοβουλία, ενεργητικότητα, προσωπικές προσπάθειες και προπάντων θέληση. Οι ελάχιστες ευθύνες την κατατρομάζουν. Ο σκοτεινός ορίζοντας των έμμισθων λειτουργών του Κράτους της φθάνει.
Η ενεργητικότητα και η δραστηριότητα αντικαταστάθηκαν στο μεν κράτος με συζητήσεις κενές περιεχομένου μεταξύ των πολιτικών ανδρών, στην δε μάζα με καθημερινές διαφωνίες και ενθουσιασμούς και, τέλος στην τάξη των διανοουμένων, με κάποιο είδος κλαψιάρικης αισθηματικότητας, τελείως αδύναμης και αμφίβολης και με ωχρές διαλέξεις για τις ταλαιπωρίες και τα βάσανα τής ζωής. Παντού καλλιεργείται ένας απεριόριστος φιλοτομαρισμός. Οι συνειδήσεις συνθηκολογούν, η δε ηθικότητα σιγά-σιγά πέφτει και χάνεται. Ο άνθρωπος έχασε την εξουσία που έχει πάνω στον ίδιο τον εαυτό του. Δεν ξέρει πια να διαφεντεύει την ψυχή του. Κι’ αυτός που δεν ξέρει να αυτοεξουσιάζεται, είναι καταδικασμένος να διαφεντεύεται από άλλους.
Πηγές:
ΛΟΓΙΟΣ ΕΡΜΗΣ, ΓΝΩΜΙΚΟΛΟΓΙΚΟΝ, ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΟΥΡΑΝΟΣ
Γουσταύος Λε Μπόν
Γουσταύος Λε Μπόν
Στοχασμοί
Ευτελίστε το χαρακτήρα των στρατιωτών και δεν θα έχετε παρά τους όχλους του Ξέρξη. Εξυψώστε το χαρακτήρα, και θα έχετε τους πολεμιστές του Αλεξάνδρου.
Η ικανότητα χωρίς την εξουσία είναι εξίσου ανίσχυρη με την εξουσία χωρίς ικανότητα.
Υπάρχει ένα αλάνθαστο ένστικτο που δίδασκε στους αρχαίους το φόβο των ξένων. Γνώριζαν καλά ότι η αξία μιας χώρας δεν μετριέται με βάση τον αριθμό των κατοίκων της, αλλά με βάση τον αριθμό των πολιτών της.
Η αίσθηση της υπευθυνότητας, που ελέγχει πάντα τα άτομα, χάνεται μέσα σ’ έναν όχλο.
Επειδή η ηδονή είναι εφήμερη ενώ η επιθυμία έχει διάρκεια, οι άνθρωποι πιο συχνά παρακινούνται από την επιθυμία παρά από την ηδονή.
Ανάμεσα σε πολιτικούς διαφορετικών κομμάτων, η φιλία είναι δυνατή. Μεταξύ αυτών που ανήκουν στο ίδιο κόμμα, η ζήλια είναι γενικά πολύ ισχυρή για να επιτρέπει φιλίες.
Στις ομαδικές προσπάθειες υπάρχει μια απερίσκεπτη τάση για συναίνεση και συλλογική παρανόηση σοβαρών θεμάτων, μέσα σε ένα κλίμα εύθυμης συντροφικότητας.
Όσο πιο αδύναμη είναι η κυβέρνηση, τόσο πιο δυνατή η γραφειοκρατία.
Λίγο ενδιαφέρουν οι απώλειες. Η επιτυχία πηγαίνει με το μέρος εκείνου που γνωρίζει να τις αντιμετωπίζει με το μεγαλύτερο σθένος.
Όταν μελετήσει κανείς τα αίτια που αλληλοδιαδόχως οδήγησαν στην καταστροφή διαφόρους λαούς, όπως οι Πέρσες και οι Ρωμαίοι, για τους οποίους μας διηγείται η Ιστορία, ανακαλύπτει ότι ο θεμελιώδης παράγων που οδήγησε στην πτώση τους, ήταν πάντοτε κάποια μεταβολή της ψυχικής τους ιδιοσυνθέσεως, η όποια προήλθε από την ταπείνωση του χαρακτήρα τους. Κανένας από τους λαούς αυτούς δεν εξαφανίστηκε, λόγω ελαττώσεως της ιδιοφυίας του. Ο μηχανισμός της αποσυνθέσεως όλων των πολιτισμών του παρελθόντος υπήρξε πανομοιότυπος και μάλιστα τόσο πανομοιότυπος, ώστε να μας εξαναγκάσει να διερωτηθούμε, όπως ο ποιητής, που αναρωτιόταν αν η ιστορία, που αποτελείται από τόσα βιβλία, δεν αποτελείται παρά μόνον από μια σελίδα.
Ένας λαός, όταν φθάνει σ' έναν ορισμένο βαθμό πολιτισμού και δυνάμεως, πείθεται πλέον, ότι δεν θα προσβληθεί από τους γείτονές του και αρχίζει να απολαμβάνει τα ευεργετήματα της ειρήνης και της ευημερίας, τα οποία παρέχει ο πλούτος. Οι στρατιωτικές του αρετές όμως εξαφανίζονται, εξ αιτίας της υπερβολικής αναπτύξεως του πολιτισμού, ο οποίος δημιουργεί καινούριες ανάγκες και αναπτύσσει την φιλαυτία. Οι δε πολίτες, μη έχοντας άλλο ιδανικό εκτός από την πρώιμη απόλαυση των γρήγορα αποκτηθέντων αγαθών, εγκαταλείπουν την διοίκηση των δημοσίων υποθέσεων στο κράτος και έτσι όχι πολύ μετά χάνουν τις πρώην ιδιότητες, με τις όποιες δημιούργησαν το μεγαλείο τους.
Τότε γειτονικά βαρβαρικά φύλα, πού έχουν ελάχιστες ανάγκες, αλλά ισχυρότατα ιδανικά, εισβάλλουν στην χώρα του αρκετά πολιτισμένου λαού και διαμορφώνουν νέο πολιτισμό, από τα απομεινάρια εκείνου που κατέστρεψαν. Έτσι, παρ’ όλη την ισχυρή οργάνωση των Ρωμαίων και των Περσών, οι μεν βάρβαροι κατέστρεψαν την αυτοκρατορία των πρώτων, οι δε Άραβες την των δευτέρων. Και δεν ήταν βέβαια η ευφυΐα που έλλειπε στους ηττηθέντες λαούς. Από την άποψη αυτή δεν είναι δυνατή καμιά σύγκριση ανάμεσα στους κατακτηθέντες και στους κατακτητές.
Οι Ρωμαίοι των παλαιών χρόνων είχαν ασθενέστατες ανάγκες και ισχυρότατο ιδανικό. Το ιδανικό - το μεγαλείο της Ρώμης - δέσποζε απολύτως στις ψυχές τους και κάθε πολίτης ήταν έτοιμος να θυσιάσει σ’ αυτό την οικογένεια, την περιουσία και την ζωή του. Όταν η Ρώμη έγινε το κέντρο του κόσμου, κατελήφθη από ξένους που έφθασαν από παντού και στους οποίους έδωσε επιπλέον τα δικαιώματα του Ρωμαίου πολίτη. Αναζητώντας μόνον απολαύσεις και πολυτέλειες, οι ξένοι ελάχιστα ενδιαφέρονταν για την δόξα της. Η μεγάλη πόλις έγινε τότε ένας απέραντος ξενώνας, αλλά δεν ήταν πια η Ρώμη. Η πόλις φαινόταν ζωηρότατη ακόμη, αλλά η ψυχή της ήταν από πολλά χρόνια πεθαμένη.
Οφείλομε να αναγνωρίσουμε ότι τα μεγαλύτερα Ευρωπαϊκά έθνη απειλούνται, όσον αφορά την ζωτικότητά τους, από μια καταφανέστατη και σημαντική παρακμή.
Κάθε μέρα χάνουν την πρωτοβουλία τους, την ενεργητικότητα και την θέλησή τους, καθώς και την ικανότητα προς δράση. Η ικανοποίηση των υλικών τους αναγκών, που αυξάνονται καθημερινώς, τείνει να γίνει το μοναδικό τους ιδανικό. Η οικογένεια διαλύεται, τα κοινωνικά υποστηρίγματα τρίζουν επικίνδυνα. Η δυσαρέσκεια και η καχεξία εξαπλώνονται και φωλιάζουν σ’ όλες τις τάξεις, από τις πιο πλούσιες μέχρι και τις πιο φτωχές. Κι’ όπως το πλοίο που έχασε την πυξίδα του χτυπιέται και σύρεται από τους ανέμους εδώ και εκεί, έτσι και ο άνθρωπος της σημερινής εποχής πλανάται στο διάστημα, έτσι στην τύχη, εκεί πού κάποτε κατοικούσαν οι θεοί και που σήμερα είναι έρημα, εξ αιτίας της επιστήμης. Αυτός που έχασε την πίστη, έχασε και την ελπίδα. Και ο όχλος έγινε ευερέθιστος και ξεσηκώνεται πολύ εύκολα, κανένα εμπόδιο δεν μπορεί να τον σταματήσει και φαίνεται καταδικασμένος να ταλαντεύεται, ανάμεσα στην μανιασμένη αναρχία και στον βαρύτατο δεσποτισμό….Τον ξεσηκώνουν με λέξεις δίχως νόημα…πείθονται τυφλά στους πιο άσημους πολιτικάντηδες και στους πιο ηλίθιους δεσπότες…. Η νεολαία παραιτείται όλο και πιο πολύ, από τα επαγγέλματα τα όποια απαιτούν κρίση, πρωτοβουλία, ενεργητικότητα, προσωπικές προσπάθειες και προπάντων θέληση. Οι ελάχιστες ευθύνες την κατατρομάζουν. Ο σκοτεινός ορίζοντας των έμμισθων λειτουργών του Κράτους της φθάνει.
Η ενεργητικότητα και η δραστηριότητα αντικαταστάθηκαν στο μεν κράτος με συζητήσεις κενές περιεχομένου μεταξύ των πολιτικών ανδρών, στην δε μάζα με καθημερινές διαφωνίες και ενθουσιασμούς και, τέλος στην τάξη των διανοουμένων, με κάποιο είδος κλαψιάρικης αισθηματικότητας, τελείως αδύναμης και αμφίβολης και με ωχρές διαλέξεις για τις ταλαιπωρίες και τα βάσανα τής ζωής. Παντού καλλιεργείται ένας απεριόριστος φιλοτομαρισμός. Οι συνειδήσεις συνθηκολογούν, η δε ηθικότητα σιγά-σιγά πέφτει και χάνεται. Ο άνθρωπος έχασε την εξουσία που έχει πάνω στον ίδιο τον εαυτό του. Δεν ξέρει πια να διαφεντεύει την ψυχή του. Κι’ αυτός που δεν ξέρει να αυτοεξουσιάζεται, είναι καταδικασμένος να διαφεντεύεται από άλλους.
Πηγές:
ΛΟΓΙΟΣ ΕΡΜΗΣ, ΓΝΩΜΙΚΟΛΟΓΙΚΟΝ, ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΟΥΡΑΝΟΣ
Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014
Άρης Μπερλής: Για τον Τ. Σ. Έλιοτ...
Ο Τόμας Στερνς Έλιοτ
Αναδρομές σε μέρες κρίσης
Από τον ΑΡΗ ΜΠΕΡΛΗ
Γιάννης Σταύρου, Βιβλίο & κίτρινα τριαντάφυλλα, λάδι σε καμβά (λεπτομέρεια)
Ένα εξαιρετικό, επίκαιρο κείμενο του σπουδαίου μεταφραστή και δοκιμιογράφου Άρη Μπερλή για τον Τ.Σ. Έλιοτ
(αναδήμοσίευση από LEXILOGIA):
1.
Από την εποχή που ο Έλιοτ έγραφε τα πρώτα του νεωτερικά ποιήματα, γύρω στο 1915, απέχουμε σήμερα σχεδόν εκατό χρόνια, όσο δηλαδή απείχε ο Έλιοτ από την εποχή που έγραφαν οι μεγάλοι ρομαντικοί ποιητές, ο Βύρωνας, ο Σέλλεϋ, ο Κητς. Συνεπώς, ο Έλιοτ ήταν πολύ πιο κοντά στον ρομαντισμό απ’ όσο είμαστε εμείς, ήταν τόσο κοντά όσο κοντά είμαστε εμείς στην ποίηση του Έλιοτ και στον μοντερνισμό. Λέω κοντά κι όχι μακριά διότι περιέργως νιώθουμε ότι ο μοντερνισμός είναι κοντινός μας, μας εκφράζει, κι ας έχουν περάσει εκατό χρόνια από τότε που εμφανίστηκε. Μακριά μας είναι μόνο ο ρομαντισμός, που απέχει δύο αιώνες και μας φαίνεται ξεπερασμένος ως ευαισθησία και γλώσσα. Ο Έλιοτ και η γενιά του ήταν κοντά στον ρομαντισμό, σε ένα ποιητικό ιδίωμα που καλλιεργήθηκε σε όλον τον δέκατο ένατο αιώνα από τρεις τουλάχιστον γενιές ποιητών –την πρώτη (με κορυφαίους τον Γουέρντσγουερθ και τον Κόουλριτζ), τη δεύτερη (Βύρωνας, Σέλλεϋ, Κητς) και την τρίτη (Τένυσον και Ρόμπερτ Μπράουνιν). Υπάρχει και τέταρτη στα τέλη του 19ου αιώνα (Σουίνμπερν, Ουάιλντ κ.ά.). Αυτό το βάρος της ρομαντικής παράδοσης ο Έλιοτ και οι ομότεχνοί του θέλησαν να αποτινάξουν –και το πέτυχαν. Οι νεωτερισμοί που εισήγαγαν ήταν κοσμογονικοί στην ιστορία της λογοτεχνίας, οι επιπτώσεις ήταν ανάλογες με αυτές του ρομαντισμού όταν, στις αρχές του 19ου αιώνα, αποτίναξε το βάρος του κλασικισμού. Θα περίμενε λοιπόν κανείς ότι με το γύρισμα του 21ου αιώνα θα ξεσπούσε ένα νέο κίνημα, ανάλογο του ρομαντισμού και του μοντερνισμού. Τίποτα τέτοιο δεν συνέβη και δεν φαίνεται πιθανό να συμβεί στο ορατό μέλλον. Μπορεί, καθώς είπα, διότι ο μοντερνισμός μάς εκφράζει ακόμη, μας κάνει. Ή πιθανόν διότι οι καλλιτεχνικές μορφές όπως τις γνωρίζουμε κάποτε εξαντλούνται, τελειώνουν. Η ποίηση είναι μια αρχαία τέχνη. Μπορεί να έφτασε στα όρια της, στο μη περαιτέρω, υποχρεωμένη πια να επαναλαμβάνει μορφές του παρελθόντος, να μιμείται τον εαυτό της. Ίσως στο μέλλον να προκύψουν άλλα μέσα καλλιτεχνικής δημιουργίας, άγνωστα προς το παρόν. Αλλά ας γυρίσω στον Έλιοτ.
2.
Ο Τ. Σ. Έλιοτ είναι από τους μεγαλύτερους ποιητές του εικοστού αιώνα, ίσως ο μεγαλύτερος στον αγγλόφωνο κόσμο –ας είμαστε όμως επιφυλακτικοί, την πρώτη θέση την διεκδικεί επίσης ο Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς. Είναι ακόμη ένας από τους σημαντικότερους κριτικούς της ποίησης και της λογοτεχνίας, και ευρύτερα της κουλτούρας. Έγραψε και θεατρικά έργα, τα οποία ήσαν εφαρμογές στην πράξη μιας άποψης που είχε για το θέατρο –ο Έλιοτ είχε άποψη για τα πάντα–, αλλά τα ποιητικά του δράματα δεν είχαν επιτυχία.
Ο Έλιοτ γεννήθηκε στο Σαιν Λιούις του Μιζούρι το 1888. Στην ίδια δεκαετία γεννήθηκαν και οι τρεις άλλοι μεγάλοι μοντερνιστές, η Βιρτζίνια Γουλφ το 1882, ο Τζέημς Τζόυς τον ίδιο χρόνο, ο Έζρα Πάουντ το 1885. Ήσαν όλοι νέοι όταν ξέσπασε ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος και η φρικαλεότητα εκείνου του πολέμου είχε βαθύ αντίκτυπο στην ευαισθησία τους, στη συνείδησή τους, στη σκέψη τους, και κατά συνέπεια στο έργο τους. Ο Έλιοτ σπούδασε στο Χάρβαρντ φιλοσοφία. Άρχισε να γράφει ποιήματα που δημοσιεύονταν στο περιοδικό του πανεπιστημίου. Θα παραθέσω ένα από αυτά τα πρωτόλεια σε δική μου μετάφραση. Όσοι γνωρίζουν την ποίηση του Έλιοτ, θα διακρίνουν κάποια προεικάσματα, κάποια πρόδρομα στοιχεία της ώριμης ποίησής του, όπως η απωθημένη σεξουαλικότητα και η θρησκευτικότητα.
Το ποίημα λέγεται «Ο θάνατος του Αγίου Νάρκισσου»:
Κάποτε περπάτησε ανάμεσα στη
θάλασσα και τα ψηλά βράχια
Κι ο αέρας τον έκανε να νιώθει τα πόδια του
καθώς προσπερνούσαν μαλακά το ένα το άλλο
Και να νιώθει τα μπράτσα του
σταυρωμένα στο στήθος.
Όταν περπατούσε στα λιβάδια
Πνιγόταν και γαλήνευε απ’ τον ίδιο του τον ρυθμό.
Στην όχθη του ποταμού
Τα μάτια του ένιωθαν τις μυτερές
γωνιές των ματιών του
Και τα χέρια του ένιωθαν τις μυτερές
άκρες των δακτύλων του.
Τσακισμένος από αυτή τη γνώση
Δεν μπορούσε να ζει πια με τους
τρόπους των ανθρώπων
κι έγινε χορευτής χάριν του Θεού.
Όταν περπατούσε στους δρόμους της πόλης
Ήταν σαν να πατάει πάνω σε
πρόσωπα, μηρούς και γόνατα που σπάραζαν.
Κι έτσι έφτασε κάτω από το βράχο.
Στην αρχή ήταν βέβαιος πως κάποτε ήταν δέντρο
Μπλέκοντας τα κλαδιά το ένα με το άλλο
Και μπερδεύοντας τις ρίζες τη μια με την άλλη.
Έπειτα ήξερε πως κάποτε ήταν ψάρι
Με γλιστερή λευκή κοιλιά σφιγμένη
ανάμεσα στα δάχτυλά του,
σπαρταρώντας στη λαβή του, η αρχαία του ομορφιά
παγιδευμένη στις ροδαλές άκρες της
νέας του ομορφιάς.
Έπειτα ήταν κορίτσι
Παγιδευμένο στο δάσος από έναν
μεθυσμένο γέρο
Γνωρίζοντας τελικά τη γεύση της
λευκότητάς του,
τον τρόμο της απαλότητάς του. Και
αισθάνθηκε μεθυσμένος και γέρος.
Και έτσι έγινε χορευτής του Θεού,
Γιατί η σάρκα του ερωτεύτηκε τα
φλογερά βέλη.
Χόρεψε πάνω στην καυτή άμμο
Μέχρι να φτάσουν τα βέλη.
Καθώς τα αγκάλιαζε το λευκό του
δέρμα παραδόθηκε στην ερυθρότητα
του αίματος, και αυτό τον
ευχαρίστησε.
Τώρα είναι πράσινος, στεγνός και
λεκιασμένος
Με τη σκιά στο στόμα.
3.
Υπάρχουν τρεις σταθμοί στην ποίηση του Έλιοτ –ο Προύφροκ, η Έρημη χώρα, τα Κουαρτέτα.
Ο Έλιοτ, καθώς είπαμε, κάνει την πρώτη σοβαρή εμφάνισή του στην ποίηση το 1915 με τη δημοσίευση του ποιήματος «Το Ερωτικό τραγούδι του Τζ. Άλφρεντ Προύφροκ» στο πρωτοποριακό αμερικανικό περιοδικό Poetry. To ποίημα είναι ένας δραματικός μονόλογος ενός άντρα αβέβαιης ηλικίας –μπορεί να είναι μεσήλικας, αλλά μπορεί να είναι και τριαντάρης. Το ποίημα διαδραματίζεται σε ένα σαλόνι αλλά υπάρχουν αναφορές στους δρόμους μιας μεγαλούπολης, που μπορεί να είναι το Λονδίνο, το Παρίσι ή το Βερολίνο, αν και η παρουσία της ομίχλης δείχνει μάλλον Λονδίνο. Ο Προύφροκ είναι προσωπείο του Έλιοτ -ένας άνθρωπος αδύναμος και άτολμος, που έχει πρόβλημα με τις γυναίκες, φοβάται τα γηρατειά, φοβάται ότι έχει ήδη γεράσει, φοβάται την προϊούσα φθορά, φοβάται τη σκιά του. Θέλει να πει κάτι σημαντικό ή να κάνει μια «καίρια» ερώτηση, αλλά τελικά δεν τολμά. Στο τέλος ομολογεί ότι άκουσε τις γοργόνες να τραγουδούν αλλά δεν τραγουδούσαν για αυτόν.
Ο Προύφροκ είναι ένα πολύ καλό ποίημα και το 1917, όταν κυκλοφόρησε η συλλογή του Έλιοτ Prufrock and Other Observations, έκανε μεγάλη εντύπωση. Ο Ε. Μ. Φόρστερ, ο γνωστός μυθιστοριογράφος και φίλος του Καβάφη, έγραψε ότι στη γενιά του άρεσε ο Προύφροκ, όχι απλώς γιατί ήταν ένα ποίημα διαφορετικό από ό,τι ήξεραν ως τότε αλλά και διότι ο ήρωάς του τους ήταν οικείος, ήταν «ένας από μας». Γεγονός είναι ότι το ποίημα αποτελεί πράγματι μεγάλη ανατροπή στα ποιητικά πράγματα εκείνης της εποχής. Μπορούμε να πούμε ότι η ανατροπή αυτή παίζεται στους δύο πρώτους στίχους:
Let us go then you and I when the evening is spread out against the sky
Like a patient etherized upon the table.
Ο πρώτος στίχος είναι 19ος αιώνας:
Ας πάμε λοιπόν εσύ κι εγώ όταν το βράδυ απλώνεται στον ουρανό-
Ο δεύτερος στίχος είναι νεωτερική ποίηση του 20ού αιώνα. Η τολμηρή μεταφορά το δειλινό είναι σαν ναρκωμένος άρρωστος στο χειρουργικό τραπέζι δεν θα μπορούσε να γραφεί τον 19ο αιώνα: με τους δύο πρώτους στίχους του Προύφροκ περνάμε από τον ρομαντισμό στον μοντερνισμό. Ο Προύφροκ είναι δύσκολο ποίημα, αν περιμένει κανείς ομαλή πορεία και ανάπτυξη των νοημάτων και των εικόνων. Η δυσκολία του έγκειται στον αποσπασματικό χαρακτήρα του, στο γεγονός ότι είναι μια «στοίβα σπασμένες εικόνες» (“a heap of broken images”), όπως λέει ο Έλιοτ στην Έρημη χώρα, ή μια σειρά φωτογραφιών, που εμείς πρέπει να τις συναρμόσουμε, να σχηματίσουμε την αλληλουχία, να βρούμε τη συνοχή. Αλλά πέρα από την έλλειψη ομαλής συνοχής των εικόνων, υπάρχει κάτι άλλο στον Προύφροκ, που μας αποζημιώνει: η εξαιρετική μουσικότητα των στίχων, η αίσθηση μιας έξοχης γλώσσας που αξίζει να την αποκρυπτογραφήσουμε.
4.
Το επόμενο ποιητικό έργο του Έλιοτ είναι η περιλάλητη Έρημη χώρα, το πιο εμβληματικό ποιητικό κείμενο του 20ού αιώνα, το διασημότερο ποίημα των νεότερων χρόνων. Εδώ μια παρένθεση. Γράφω Έρημη χώρα διότι έτσι έχει καθιερωθεί να λέγεται στα ελληνικά η Waste Land του Τ. S. Eliot, διότι έτσι μετέφρασε τον τίτλο ο Γιώργος Σεφέρης. Ο Τάκης Παπατσώνης, που μετέφρασε πρώτος το έργο, το τιτλοφόρησε Ο ερημότοπος, ενώ ο Κλείτος Κύρου το έκανε Η ρημαγμένη γη. Όλες αυτές οι αποδόσεις είναι λανθασμένες, και μάλιστα αδικαιολόγητα. Waste Land σημαίνει στέρφα γη, χέρσα γη, άγονη γη. Αυτή την τελευταία εκδοχή της Άγονης Γης υιοθέτησε η Δέσποινα Ρισάκη, όταν μετέφρασε τη Waste Land. Είναι κρίμα που η πολύ καλή μετάφρασή της παραμένει αδημοσίευτη. Η μετάφραση του Σεφέρη δεν είναι καλή· οπωσδήποτε δεν είναι έγκυρη. Υπάρχουν πολλά λάθη, αστοχίες, αγγλισμοί, αλλά και δημοτικιστικές εμμονές. Ήδη στους πρώτους στίχους της μετάφρασής του έχουμε στραμπουληγμένα ελληνικά: «Ο Απρίλης», λέει ο Σεφέρης, «είναι ο μήνας ο σκληρός γεννώντας μέσ’ από την πεθαμένη γη τις πασχαλιές, σμίγοντας θύμηση κι επιθυμία, ταράζοντας με τη βροχή της άνοιξης ρίζες οκνές». Οι μετοχές γεννώντας-σμίγοντας-ταράζοντας (breeding-mixing-stirring) δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν στα ελληνικά σε αυτά τα συμφραζόμενα ως αιτιολογικές. Θα πρέπει να αναλυθούν ή να γίνουν ρήματα στον ενεστώτα. Αλλά να μην μπλέξουμε με τα μεταφραστικά κατορθώματα του Σεφέρη –δεν θα έχουμε τελειωμό.
Η Waste Land εκδόθηκε το 1922, την ίδια χρονιά που εκδόθηκε ο Οδυσσέας του Τζέημς Τζόυς και οι Ελεγείες του Ντουίνο του Ρίλκε. Είναι το annus mirabilis της νεώτερης λογοτεχνίας. Στην Ελλάδα το 1922 εκδόθηκε η Έρση του Δροσίνη –αλλά είχαμε τη Μικρασιατική Καταστροφή, που επηρέασε βαθύτατα τη Γενιά του ’30 και ιδιαίτερα τον Σεφέρη.
Η Waste Land δεν είναι δραματικός μονόλογος όπως ο Προύφροκ. Εδώ δεν έχουμε μια φωνή αλλά πολλές φωνές, μονολογικές ή διαλογικές, με αποτέλεσμα να δημιουργείται, σε πρώτη τουλάχιστον ανάγνωση, μια σύγχυση. Από τη μία έχουμε τη φωνή του μάντη Τειρεσία, από την άλλη τη φωνή μιας λαϊκής γυναίκας σε μια παμπ του Λονδίνου. Παραδόξως, το συνολικό αποτέλεσμα δεν είναι κακόφωνο. Σαν να ενορχηστρώνονται από έναν ιδιοφυή συνθέτη. Αυτή ίσως είναι και η κατάλληλη μεταφορά για να περιγράψουμε την Waste Land, αν λάβουμε υπόψη ένα κείμενο του ίδιου του Έλιοτ όπου εκθέτει τις εντυπώσεις του από μια παράσταση της Ιεροτελεστίας της άνοιξης του Στραβίνσκυ που είδε στο Λονδίνο το 1921, όταν έγραφε την Waste Land. Μιλάει στο άρθρο του για «τα κορναρίσματα των αυτοκινήτων, το βουητό των μηχανών, το τρίξιμο των τροχών, τους κρότους του σίδερου και του ατσαλιού, τη βουή του μετρό, όλους τους βαρβαρικούς ήχους της σύγχρονης ζωής –αυτοί οι απελπιστικοί θόρυβοι, μεταμορφώνονται και γίνονται μουσική.» Δεν αποκλείεται ο Στραβίνσκυ να του έδειξε τον δρόμο για να κάνει κάτι ανάλογο στη δική του ποιητική σύνθεση. Στην Waste Land δεν έχουμε μόνο πολλές φωνές, έχουμε επίσης εκατοντάδες αναφορές στην παγκόσμια λογοτεχνία, οι οποίες, παρά τις σημειώσεις στο ποίημα του ίδιου του ποιητή, δυσκολεύουν την ανάγνωση. Ακόμη, το ποίημα είναι ένα κράμα του υψηλού και του ευτελούς, του πνευματικού με το υλικό, του αισθηματικού με το σεξουαλικό, του τραγικού με το κωμικό –τόσο ώστε να μας διαφεύγει τελικά η πρόθεση του ποιητή. Πολλοί υποστήριξαν ότι πρόκειται για φάρσα, ότι ο ποιητής κάνει πλάκα με σοβαρή διάθεση, όσο κι αν αυτό φαίνεται αντιφατικό.
Δεν είναι εύκολο, θα έλεγα πως είναι αδύνατο, να εξηγήσουμε με σαφήνεια και πληρότητα τι είναι η Waste Land, για τι πράγμα μιλάει, ποιο είναι το νόημα του ποιήματος. Μπορούμε όμως να αποπειραθούμε κάποιες προσεγγίσεις ή πλευροκοπήσεις. Κατ’ αρχάς ο ίδιος ο τίτλος λέει αρκετά. Είναι ένα ποίημα για την άγονη γη –για τη στειρότητα, για το ζοφερό τοπίο του σύγχρονου κόσμου, για έναν «στείρο κεραυνό που δεν φέρνει βροχή». Άλλοι ποιητές είχαν περιγράψει τον σύγχρονο κόσμο με άλλες μεταφορές. Ο Τζέημς Τζόυς μίλησε για παράλυση, ο Γέιτς για ένα κέντρο που δεν αντέχει και για την αναρχία που λύθηκε στον κόσμο. Οι μεταφορές του Έλιοτ είναι η αγονία και η λειψυδρία. Θα παραθέσω από το πρωτότυπο ορισμένους στίχους προς το τέλος του ποιήματος για να ακουστεί ο τόνος του ποιητή. Δεν είναι ανάγκη να ξέρει κανείς καλά αγγλικά. Η γνώση δύο μόνο λέξεων –water (νερό) και rock (βράχια) αρκεί:
If there were water
And no rock
If there were rock
And also water
And water
A spring
A pool among the rock
If there were the sound of water only
Not the cicada
And dry grass singing
But sound of water over a rock
Where the hermit-thrush sings in the pine trees
Drip drop drip drop drop drop drop.
But there is no water
Στο μεγάλο ποίημα του Έλιοτ υπάρχει ρυθμός, υπάρχει μουσική, και βέβαια υπάρχει λυρισμός, συγκίνηση. Πολλά εκτενή αποσπάσματα είναι εύληπτα, απολύτως κατανοητά χωρίς καμιά βοήθεια. Ένα τέτοιο εκτενές απόσπασμα είναι η σκηνή της καταθλιπτικής ερωτικής συνάντησης της δακτυλογράφου με τον νεαρό υπάλληλο. Να σημειώσω ότι σε αυτό το απόσπασμα έχουμε κρυμμένο, μέσα στο σώμα του κειμένου, στους στίχους 235-249, ένα πλήρες έμμετρο σονέτο με τις ομοιοκαταληξίες του. Παραθέτω το απόσπασμα στη μετάφραση της Δέσποινας Ρισσάκη, που είναι και η μόνη από τους μεταφραστές που προσπαθεί να αποδώσει το σονέτο με σονέτο. Ο Γιώργος Σεφέρης και ο Κλείτος Κύρου δεν πήραν είδηση τίποτα ή κανείς δεν τους το είπε. Είναι δειλινό και η δακτυλογράφος περιμένει για τσάι τον νεαρό. Το σκηνικό περιγράφεται από τον αόρατο αυτόπτη μάρτυρα Τειρεσία:
Έξω από το παράθυρο στεγνώνουν τολμηρά απλωμένα
Τα εσώρουχά της στου ήλιου τις στερνές αχτίδες.
Επάνω στο ντιβάνι της (τη νύχτα κρεβάτι της) στοιβαγμένα
Πασούμια, κάλτσες, μεσοφόρια και κορσέδες.
Κι αφού πάρουν το τσάι τους,
Προσφέρεται η στιγμή, ο νεαρός εικάζει.
Απόφαγαν, βαριέται κι είναι κουρασμένη.
Σε χάδια να την παρασύρει δοκιμάζει
Που εκείνη δεν τα επιθυμεί, απλώς τα υπομένει.
Αυτός ξανάβει, ορμάει με τη μία
Τα χέρια αντίσταση δεν συναντούν καμία
Απόκριση δεν απαιτεί η αλαζονεία
Και καλοδέχεται την αδιαφορία.
Μετά σαν κηδεμόνας την φιλά και φεύγει
Ψαύει στα σκοτεινά, την έξοδο γυρεύει.
Αυτή γυρνάει να κοιτάξει τον καθρέφτη,
Δεν αντελήφθη καν που έφυγε ο εραστής.
Μια σκέψη ατελή ο νους της επιτρέπει
«Τέλειωσε κι αυτό, αισθάνομαι ευτυχής».
Όταν η καλλονή τα χάσει τα μυαλά της
Μόνη στην κάμαρα πηγαίνει πάνω κάτω
Με χέρι αυτόματο χτενίζει τα μαλλιά της
Και βάζει μουσική στο φωνογράφο.
Ο Έλιοτ φοβάται τη χυδαιότητα, τη φτήνια και την κακογουστιά, την αποστρέφεται ενώ ταυτόχρονα γοητεύεται από αυτήν. Όθεν και η συχνή παρουσία του ευτελούς στο έργο του, κυρίως στο πρώιμο (στα Πρελούδια π.χ.), και στην Waste Land. Συνάμα τον ελκύει η δροσιά και η αθωότητα.
5.
Μετά την Waste Land ο Έλιοτ θα γράψει ευάριθμα και μικρού μήκους ποιήματα, όπως Οι κούφιοι άνθρωποι (1925), η Ash Wednesday (1930), τα Ariel Poems (1927-30). Στα μέσα της δεκαετίας του ’30, το 1936, δημοσιεύει το πρώτο από τα Τέσσερα κουαρτέτα, το Burnt Norton. Θα ακολουθήσουν άλλα τρία, το 1940, το 1941 και το 1942. Γράφτηκαν στη διάρκεια του πολέμου εν μέσω των αεροπορικών βομβαρδισμών. Πρόσφατα μεταφράστηκαν στα ελληνικά από τον Χάρη Βλαβιανό. Η μετάφραση είναι πολύ καλή, οπωσδήποτε έγκυρη. Συνοδεύεται από μία εκτενή και κατατοπιστική εισαγωγή και πολλά σχόλια.
Στα Κουαρτέτα έχουμε έναν διαφορετικό Έλιοτ. Τα συνθετικά αυτά ποιήματα έχουν βαθύτατο θρησκευτικό χαρακτήρα. Να σημειώσουμε ότι ήδη το 1927 ο Έλιοτ είχε προσχωρήσει στην αγγλικανική εκκλησία, τη λεγόμενη High Church, που διατηρεί πολλά λειτουργικά στοιχεία του καθολικισμού, και είχε θεωρήσει σκόπιμο να κάνει σχετική δημόσια δήλωση.
Αν τα πρώτα ποιητικά έργα του Έλιοτ έχουν μιαν άγρια απελπισία, τα Κουαρτέτα έχουν μιαν ήρεμη και μελαγχολική πίστη. Υπάρχει πολλή φιλοσοφία, συχνά κοινότοπα φιλοσοφήματα («Στην αρχή μου βρίσκεται το τέλος μου»), υπάρχει μια στοχαστική διάθεση και μια σοφία, και οι αξίες που προβάλλονται είναι η ταπεινότητα και η υποταγή, η προσευχή και η μετάνοια –το ιδεώδες είναι η αγιότητα. Γνωρίζουμε από άλλα γραπτά του ότι ο Έλιοτ, στη μέση ηλικία του, είχε γίνει αυτό που θα λέγαμε «αντιδραστικός». Όπως σαφέστατα το θέτει ο Στήβεν Σπέντερ στη μονογραφία του για τον ποιητή, ο Έλιοτ πίστευε ότι η πολιτική δράση πρέπει να βασίζεται σε αφηρημένες αρχές, οι αρχές να βασίζονται στο δόγμα, και το δόγμα να βασίζεται σε υπερφυσική αυθεντία. Εγγυητές της αυθεντίας είναι οι θεσμοί της Εκκλησίας και η μοναρχία. Έτσι ο Έλιοτ άρχισε να θρησκεύεται σαν κοινός πιστός, δυσπιστούσε στο δημοκρατικό πολίτευμα, όπως τουλάχιστον λειτουργούσε στις δυτικές δημοκρατίες, δεν πίστευε στην πρόοδο, δεν πίστευε στην επιστήμη, δεν πίστευε στη μαζική εκπαίδευση που, κατά τη γνώμη του, δεν έχει καμία σχέση με την πραγματική παιδεία, αντίθετα την υπονομεύει ή την καταργεί, δεν πίστευε ότι οι κοινωνίες μπορούν να βρουν το δρόμο τους με τις δικές τους δυνάμεις. Τελικά, στα Κουαρτέτα δείχνει να μην πιστεύει καν στην ποίηση. Δηλώνει στα ίσα ότι “the poetry does not matter”, «η ποίηση δεν έχει σημασία», κατά τη μετάφραση του Βλαβιανού, εγώ θα έλεγα «η ποίηση δεν μετράει», για να μη νομίσει ο αναγνώστης ότι αυτό που λέει ο στίχος είναι ότι η ποίηση δεν έχει νόημα (meaning). Γενικά, σε αυτά τα ποιήματα υπάρχει έντονος προβληματισμός σχετικά με την ποίηση καθαυτή, τα ποιήματα είναι αναστοχαστικά. Θα παραθέσω ένα ενδεικτικό απόσπασμα από το 5ο μέρος του East Coker, του δεύτερου κουαρτέτου, σε δική μου μετάφραση, καμωμένη εδώ και πολλά χρόνια.
Ιδού εγώ λοιπόν, στα μισά του δρόμου,
έχοντας σπαταλήσει
Είκοσι χρόνια, τα χρόνια του
μεσοπολέμου
Πασχίζοντας να μάθω να
χρησιμοποιώ τις λέξεις, κι η κάθε απόπειρα
Μια εντελώς καινούργια αρχή και μια
διαφορετική αποτυχία
Γιατί το μόνο που τελικά μαθαίνεις
είναι να κυριαρχείς στις λέξεις
Για να πεις το πράγμα που δεν έχεις
πια να πεις ή με τον τρόπο
Που δεν είσαι πια διατεθειμένος να το πεις.
Κι έτσι το κάθε εγχείρημα
Είναι μια νέα αρχή, μια επιδρομή στο άναρθρο
Με σαθρό εξοπλισμό που όλο και φθείρεται
Στη γενική αταξία της αοριστίας του αισθήματος
Των απείθαρχων στοιχείων της
συγκίνησης.
Κι ό,τι υπάρχει για να κατακτηθεί
Με δύναμη και υποταγή, έχει ήδη
ανακαλυφθεί
Μια και δυο ή πολλές φορές, από
ανθρώπους που κανείς δεν μπορεί να ελπίζει
Πως θα τους παραβγεί –αλλά δεν
υπάρχει ανταγωνισμός –
Υπάρχει μονάχα ο αγώνας για να
ανακτηθεί αυτό που χάθηκε
Και βρέθηκε και χάθηκε πάλι και
πάλι, και τώρα υπό συνθήκες
Που φαίνονται δυσμενείς.
Αλλά ίσως δεν υπάρχει ούτε κέρδος ούτε ζημιά.
Για μας υπάρχει μόνο η προσπάθεια.
Τα υπόλοιπα δεν μας αφορούν.
6.
Μια παρουσίαση του Έλιοτ θα ήταν ατελής αν δεν αναφερθούν κάποια βασικά στοιχεία της κριτικής σκέψης του. Ο Έλιοτ δεν ήταν μόνο ένας από τους μεγαλύτερους ποιητές του 20ού αιώνα, ήταν και ένας από τους μεγαλύτερους κριτικούς. Μόνιμη έγνοια και προβληματισμός του ήταν η σχέση μας με την παράδοση, την ποιητική αλλά και γενικότερα την πολιτισμική παράδοση. Οι απόψεις του για τη σχέση του ποιητή με την παράδοση διατυπώθηκαν σε ένα πρώιμο και διάσημο πια δοκίμιό του με τον τίτλο «Παράδοση και ατομικό τάλαντο», το διασημότερο ίσως μελέτημά του.
Το παρακάτω απόσπασμα συνιστά την πεμπτουσία της κριτικής του σκέψης:
Ωστόσο, αν η μόνη μορφή της παράδοσης είναι να ακολουθούμε τους τρόπους της προηγούμενης γενιάς, προσκολλημένοι τυφλά ή δειλά στις επιτυχίες της, τότε η «παράδοση» πρέπει δίχως άλλο να αποθαρρύνεται. Έχουμε δει πολλά τέτοια ρεύματα να χάνονται γρήγορα στην άμμο –και η καινοτομία είναι καλύτερη από την επανάληψη. Η παράδοση είναι θέμα πολύ ευρύτερης σημασίας. Δεν μπορεί να κληρονομηθεί και, αν την επιθυμείς, θα πρέπει να την κερδίσεις με πολύ κόπο. Εμπεριέχει, πρώτα απ’ όλα, την ιστορική αίσθηση, την οποία μπορούμε να χαρακτηρίσουμε σχεδόν υποχρεωτική για οποιονδήποτε εξακολουθήσει να είναι ποιητής μετά τα είκοσι πέντε· και η ιστορική αίσθηση εμπεριέχει μιαν αντίληψη, όχι μόνο για την παρελθοντότητα του παρελθόντος αλλά και για την παρουσία του– η ιστορική αίσθηση υποχρεώνει κάποιον να γράψει όχι απλώς με τη δική του γενιά στο αίμα του αλλά και με τη συναίσθηση ότι ολόκληρη η ευρωπαϊκή λογοτεχνία, από τον Όμηρο μέχρι σήμερα, και μέσα σε αυτήν ολόκληρη η λογοτεχνία της δικής του χώρας συνυπάρχει και αποτελεί μια ταυτόχρονη τάξη. Η ιστορική αίσθηση, που είναι μια αίσθηση του άχρονου όσο και του έγχρονου, και του άχρονου και του έγχρονου μαζί, είναι αυτό που κάνει έναν συγγραφέα παραδοσιακό. Και ταυτόχρονα είναι αυτό που κάνει έναν συγγραφέα να έχει οξεία αίσθηση της θέσης του στον χρόνο, της δικής του συγχρονικότητας. Κανένας ποιητής, κανένας καλλιτέχνης οποιασδήποτε τέχνης δεν έχει το πλήρες νόημά του από μόνος. Η σημασία του, η αποτίμησή του είναι η αποτίμηση της σχέσης του με τους νεκρούς ποιητές και καλλιτέχνες. Δεν μπορείς να τον αποτιμήσεις από μόνον του –πρέπει να τον βάλεις, για σύγκριση και αντιπαράθεση, ανάμεσα στους νεκρούς. Και τούτο το εννοώ ως αρχή της αισθητικής κριτικής, όχι απλώς της ιστορικής κριτικής. Η ανάγκη της συμμόρφωσης, της συναρμογής, δεν είναι μονόπλευρη –αυτό που συμβαίνει όταν δημιουργείται ένα καλλιτεχνικό έργο είναι κάτι που συμβαίνει ταυτόχρονα σε όλα τα καλλιτεχνικά έργα που προηγήθηκαν. Τα υπάρχοντα μνημεία σχηματίζουν μια ιδανική τάξη που τροποποιείται με την εισαγωγή ανάμεσά τους του νέου (τον πραγματικά νέου) καλλιτεχνικού έργου. Η υπάρχουσα τάξη είναι πλήρης προτού φτάσει το νέο έργο· για να εξακολουθήσει να υπάρχει μετά την παρέμβαση της καινοτομίας, ολόκληρη η τάξη πρέπει να μεταβληθεί, έστω και ελαφρώς –και έτσι οι σχέσεις, οι αναλογίες, η αξία κάθε καλλιτεχνικού έργου ως προς το όλον αναπροσδιορίζονται– και αυτό συνιστά τη συμφωνία μεταξύ του παλαιού και του νέου. Όποιος συμμερίζεται αυτήν την ιδέα της τάξης, του σχήματος της ευρωπαϊκής, της αγγλικής λογοτεχνίας, δεν θα θεωρήσει παράλογη την ιδέα ότι το παρελθόν πρέπει να μεταβάλλεται από το παρόν όπως το παρόν κατευθύνεται από το παρελθόν. Και ο ποιητής που το αντιλαμβάνεται αυτό, έχει επίσης επίγνωση των μεγάλων δυσκολιών και των ευθυνών του. Αυτό που συμβαίνει είναι μία αδιάκοπη υποταγή του ποιητή σε κάτι που είναι πιο πολύτιμο. Η πρόοδος ενός καλλιτέχνη είναι μία συνεχής αυτοθυσία, μία συνεχής απόσβεση της προσωπικότητας.
Πέρα από τη σχέση του ποιητή με την παράδοση, το εύρος του κριτικού προβληματισμού του Έλιοτ είναι τεράστιο. Ο ελεύθερος στίχος, η ελάσσων ποίηση, το κλασικό, η μουσική της ποίησης, η κριτική και ο κριτικός, οι τρεις φωνές της ποίησης, οι ρομαντικοί ποιητές, οι μεταφυσικοί ποιητές, ο Σαίξπηρ, ο Μίλτων, είναι μερικά μόνο από τα θέματα για τα οποία ο Έλιοτ διατύπωσε γνώμη, συχνά βαρύνουσα. Ηγεμόνευσε στην ποίηση και στην κριτική για σχεδόν μισό αιώνα, από τη δεκαετία του ’20 ως τη δεκαετία του ’60.
Όσο κι αν διαφωνούμε –και υπάρχουν πολλά για να διαφωνήσει κανείς με τον Έλιοτ– δεν μπορούμε να μην τον λάβουμε υπόψη. Η επίδρασή του στην ποίηση και στη σκέψη του εικοστού αιώνα είναι γιγαντιαία. Τα χρέη στον Έλιοτ των μεταγενέστερων ποιητών και κριτικών, ακόμη και μυθιστοριογράφων, είναι ανυπολόγιστα. Και θα πρέπει να συμπεριλάβουμε στα χρέη όχι μόνο τις θετικές επιδράσεις αλλά και τη δυνατότητα (ή την ευκαιρία) να απορρίψεις τα ελιοτικά ποιητικά ή κριτικά πρότυπα. Για παράδειγμα, η θεωρία της αγωνίας της επίδρασης του Χάρολντ Μπλουμ, του επιφανέστερου ίσως κριτικού των τελευταίων δεκαετιών, μια θεωρία που αφορά στη σχέση των ποιητών με την ποιητική παράδοση, δεν θα ήταν δυνατή αν δεν είχε προϋπάρξει η σχετική θεωρία του Έλιοτ όπως διατυπώθηκε στο δοκίμιό του «Παράδοση και ατομικό τάλαντο», θεωρία την οποία ο Μπλουμ ανατρέπει.
7.
Προσωπικά, προτιμώ τον Έλιοτ του Προύφροκ και της Έρημης χώρας από τον Έλιοτ των Κουαρτέτων. Προτιμώ τον ρηξικέλευθο πειραματισμό και την ζωντανή απελπισία των πρώιμων ποιημάτων από τη θρησκευτική προσήλωση, την ταπεινότητα, τη φιλοσοφική πεζότητα και τον χλομό, γεροντικό λυρισμό των ύστερων έργων.
Σκέφτομαι πάντα ότι η εποχή που έγραφε ο Έλιοτ τα τρία από τα τέσσερα κουαρτέτα ήταν η εποχή του πολέμου, το ’40 και το ’41, η πιο ζοφερή, η πιο μαύρη, η πιο σκληρή εποχή για την Αγγλία, όταν ο ναζισμός κυριαρχούσε στην Ευρώπη και το Λονδίνο βομβαρδιζόταν ανηλεώς. Οι βομβαρδισμοί εκείνοι έχουν περάσει στη λογοτεχνία –το πρώτο που μου έρχεται στον νου είναι το μυθιστόρημα του Γκρέιαμ Γκρην Το τέλος της σχέσης. Εκείνες λοιπόν τις μέρες, στις 4 Ιουνίου του 1940, ακούγεται ο συναρπαστικός λόγος του Τσώρτσιλ στη Βουλή των Κοινοτήτων, που προσδιόρισε τον αγώνα των Άγγλων ενάντια στον ναζισμό:
«Μεγάλες εκτάσεις της Ευρώπης και πολλά παλιά και ξακουστά κράτη έχουν ήδη πέσει ή μπορεί να πέσουν στην αρπάγη της Γκεστάπο και των άλλων απεχθών ναζιστικών οργάνων –αλλά εμείς δεν θα ολιγωρήσουμε, θα φτάσουμε μέχρι το τέλος. Θα πολεμήσουμε στις θάλασσες και στους ωκεανούς, θα πολεμήσουμε με ολοένα και μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και δύναμη στους ουρανούς, θα υπερασπίσουμε το νησί μας όποιο κι αν είναι το κόστος. Θα πολεμήσουμε στις ακτές, θα πολεμήσουμε στους αγρούς και στους δρόμους, και δεν θα υποκύψουμε ποτέ.»
Αυτά ο Τσώρτσιλ. Αυτά που είχε να πει ο Έλιοτ εκείνες τις μαύρες μέρες του πολέμου ήταν πολύ διαφορετικά και συνοψίζονται στους στίχους των Κουαρτέτων: «η μόνη σοφία που μπορούμε να ελπίζουμε πως θα αποκτήσουμε είναι η σοφία της ταπεινοφροσύνης.»
Θα μου πείτε ότι συγκρίνω πράγματα ανόμοια. Τον πατριωτικό λόγο ενός πολιτικού με τον στοχαστικό λόγο ενός ποιητή. Δεν είμαι βέβαιος ότι οι γλώσσες αυτές ανήκουν σε τόσο διαφορετικές κατηγορίες. Η ποίηση βρίσκεται παντού και κάθε ισχυρός λόγος είναι ποιητικός, είτε αυτοπροσδιορίζεται ως ποίηση είτε όχι. Στο κάτω κάτω είναι και οι δύο γλώσσες προτρεπτικές. Η μία μας προτρέπει να είμαστε ταπεινοί, η άλλη μας προτρέπει να αντισταθούμε. Όσο βαθιά κι αν ψάξουμε στα Κουαρτέτα δεν θα βρούμε πουθενά ίχνος αντίστασης.
Στην προσπάθειά του να βρει το διαχρονικό ή και το άχρονο, ο ποιητής βρέθηκε εκτός τόπου και χρόνου. Ίσως αυτό ακριβώς να ήθελε. Η βουή των βομβαρδισμών είναι, καθώς βεβαιώνουν αυτόπτες μάρτυρες, φρικτή, τόσο όσο και ο βομβαρδισμός καθαυτός. Πολλοί δεν το άντεχαν. Ας πούμε λοιπόν, όπως ο ίδιος ο Έλιοτ μας λέει στα Κουαρτέτα, ότι «ο άνθρωπος δεν αντέχει πολλή πραγματικότητα.» –“Human kind cannot bear very much reality”.
Αλλά όταν πέφτουν οι μπόμπες στα κεφάλια των παιδιών σου, έγνοια σου είναι πώς θα σώσεις το σώμα τους, όχι την ψυχή τους. Ο Έλιοτ στη διάρκεια του πολέμου, έχοντας κατασταλάξει ότι η πολιτική όλη είναι για πέταμα, προσπαθεί να σώσει την ψυχή του. Αυτό μας λέει να κάνουμε κι εμείς.
Πεποίθησή μου είναι πως δεν τον ενδιέφερε καν η έκβαση του πολέμου. Αυτό που τον πονούσε ήταν η νεωτερική βαρβαρότητα, η καταστροφή της ευρωπαϊκής (όχι απλώς της αγγλικής, γαλλικής ή γερμανικής) παράδοσης, όπως την έβλεπε να συντελείται με τη δράση και των τριών πολιτικών συστημάτων της εποχής –του κομμουνισμού, της δημοκρατίας, του φασισμού. Η ιδεώδης πολιτεία του Έλιοτ είναι μια ανέφικτη προ-νεωτερική (δηλ. μεσαιωνική) ή μετα-νεωτερική (δηλ. νεο-μεσαιωνική) χριστιανική κοινωνία που συνοψίζεται από τον ίδιο ως εξής:
Να θυμόμαστε πάντα ότι η Βασιλεία του Χριστού επί της Γης δεν θα πραγματοποιηθεί ποτέ, και επίσης ότι πραγματοποιείται πάντα. Να θυμόμαστε ότι όποια μεταρρύθμιση ή επανάσταση και αν κάνουμε, το αποτέλεσμα θα είναι πάντα μια οικτρή παρωδία αυτού που θα έπρεπε να είναι η ανθρώπινη κοινωνία –αν και από τον κόσμο δεν λείπουν εντελώς οι θριαμβικές στιγμές.
Εμάς μας αρκούν αυτές οι θριαμβικές στιγμές –στιγμές αντίστασης στην άγνοια, στην απαιδευσία, στην πανούκλα των ολοκληρωτικών ιδεολογιών. Ο Τσώρτσιλ νίκησε τον Χίτλερ. Αυτό θα πρέπει να μας αρκεί. Κατά τα άλλα ο κορυφαίος ποιητής του Προύφροκ και της Άγονης Γης δεν θα είχε υπάρξει χωρίς αυτές τις θριαμβικές στιγμές μιας ανοιχτής, όσο και αν ατελούς, ανθρώπινης κοινωνίας.
Αναδρομές σε μέρες κρίσης
Από τον ΑΡΗ ΜΠΕΡΛΗ
Ένα εξαιρετικό, επίκαιρο κείμενο του σπουδαίου μεταφραστή και δοκιμιογράφου Άρη Μπερλή για τον Τ.Σ. Έλιοτ
(αναδήμοσίευση από LEXILOGIA):
1.
Από την εποχή που ο Έλιοτ έγραφε τα πρώτα του νεωτερικά ποιήματα, γύρω στο 1915, απέχουμε σήμερα σχεδόν εκατό χρόνια, όσο δηλαδή απείχε ο Έλιοτ από την εποχή που έγραφαν οι μεγάλοι ρομαντικοί ποιητές, ο Βύρωνας, ο Σέλλεϋ, ο Κητς. Συνεπώς, ο Έλιοτ ήταν πολύ πιο κοντά στον ρομαντισμό απ’ όσο είμαστε εμείς, ήταν τόσο κοντά όσο κοντά είμαστε εμείς στην ποίηση του Έλιοτ και στον μοντερνισμό. Λέω κοντά κι όχι μακριά διότι περιέργως νιώθουμε ότι ο μοντερνισμός είναι κοντινός μας, μας εκφράζει, κι ας έχουν περάσει εκατό χρόνια από τότε που εμφανίστηκε. Μακριά μας είναι μόνο ο ρομαντισμός, που απέχει δύο αιώνες και μας φαίνεται ξεπερασμένος ως ευαισθησία και γλώσσα. Ο Έλιοτ και η γενιά του ήταν κοντά στον ρομαντισμό, σε ένα ποιητικό ιδίωμα που καλλιεργήθηκε σε όλον τον δέκατο ένατο αιώνα από τρεις τουλάχιστον γενιές ποιητών –την πρώτη (με κορυφαίους τον Γουέρντσγουερθ και τον Κόουλριτζ), τη δεύτερη (Βύρωνας, Σέλλεϋ, Κητς) και την τρίτη (Τένυσον και Ρόμπερτ Μπράουνιν). Υπάρχει και τέταρτη στα τέλη του 19ου αιώνα (Σουίνμπερν, Ουάιλντ κ.ά.). Αυτό το βάρος της ρομαντικής παράδοσης ο Έλιοτ και οι ομότεχνοί του θέλησαν να αποτινάξουν –και το πέτυχαν. Οι νεωτερισμοί που εισήγαγαν ήταν κοσμογονικοί στην ιστορία της λογοτεχνίας, οι επιπτώσεις ήταν ανάλογες με αυτές του ρομαντισμού όταν, στις αρχές του 19ου αιώνα, αποτίναξε το βάρος του κλασικισμού. Θα περίμενε λοιπόν κανείς ότι με το γύρισμα του 21ου αιώνα θα ξεσπούσε ένα νέο κίνημα, ανάλογο του ρομαντισμού και του μοντερνισμού. Τίποτα τέτοιο δεν συνέβη και δεν φαίνεται πιθανό να συμβεί στο ορατό μέλλον. Μπορεί, καθώς είπα, διότι ο μοντερνισμός μάς εκφράζει ακόμη, μας κάνει. Ή πιθανόν διότι οι καλλιτεχνικές μορφές όπως τις γνωρίζουμε κάποτε εξαντλούνται, τελειώνουν. Η ποίηση είναι μια αρχαία τέχνη. Μπορεί να έφτασε στα όρια της, στο μη περαιτέρω, υποχρεωμένη πια να επαναλαμβάνει μορφές του παρελθόντος, να μιμείται τον εαυτό της. Ίσως στο μέλλον να προκύψουν άλλα μέσα καλλιτεχνικής δημιουργίας, άγνωστα προς το παρόν. Αλλά ας γυρίσω στον Έλιοτ.
2.
Ο Τ. Σ. Έλιοτ είναι από τους μεγαλύτερους ποιητές του εικοστού αιώνα, ίσως ο μεγαλύτερος στον αγγλόφωνο κόσμο –ας είμαστε όμως επιφυλακτικοί, την πρώτη θέση την διεκδικεί επίσης ο Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς. Είναι ακόμη ένας από τους σημαντικότερους κριτικούς της ποίησης και της λογοτεχνίας, και ευρύτερα της κουλτούρας. Έγραψε και θεατρικά έργα, τα οποία ήσαν εφαρμογές στην πράξη μιας άποψης που είχε για το θέατρο –ο Έλιοτ είχε άποψη για τα πάντα–, αλλά τα ποιητικά του δράματα δεν είχαν επιτυχία.
Ο Έλιοτ γεννήθηκε στο Σαιν Λιούις του Μιζούρι το 1888. Στην ίδια δεκαετία γεννήθηκαν και οι τρεις άλλοι μεγάλοι μοντερνιστές, η Βιρτζίνια Γουλφ το 1882, ο Τζέημς Τζόυς τον ίδιο χρόνο, ο Έζρα Πάουντ το 1885. Ήσαν όλοι νέοι όταν ξέσπασε ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος και η φρικαλεότητα εκείνου του πολέμου είχε βαθύ αντίκτυπο στην ευαισθησία τους, στη συνείδησή τους, στη σκέψη τους, και κατά συνέπεια στο έργο τους. Ο Έλιοτ σπούδασε στο Χάρβαρντ φιλοσοφία. Άρχισε να γράφει ποιήματα που δημοσιεύονταν στο περιοδικό του πανεπιστημίου. Θα παραθέσω ένα από αυτά τα πρωτόλεια σε δική μου μετάφραση. Όσοι γνωρίζουν την ποίηση του Έλιοτ, θα διακρίνουν κάποια προεικάσματα, κάποια πρόδρομα στοιχεία της ώριμης ποίησής του, όπως η απωθημένη σεξουαλικότητα και η θρησκευτικότητα.
Το ποίημα λέγεται «Ο θάνατος του Αγίου Νάρκισσου»:
Κάποτε περπάτησε ανάμεσα στη
θάλασσα και τα ψηλά βράχια
Κι ο αέρας τον έκανε να νιώθει τα πόδια του
καθώς προσπερνούσαν μαλακά το ένα το άλλο
Και να νιώθει τα μπράτσα του
σταυρωμένα στο στήθος.
Όταν περπατούσε στα λιβάδια
Πνιγόταν και γαλήνευε απ’ τον ίδιο του τον ρυθμό.
Στην όχθη του ποταμού
Τα μάτια του ένιωθαν τις μυτερές
γωνιές των ματιών του
Και τα χέρια του ένιωθαν τις μυτερές
άκρες των δακτύλων του.
Τσακισμένος από αυτή τη γνώση
Δεν μπορούσε να ζει πια με τους
τρόπους των ανθρώπων
κι έγινε χορευτής χάριν του Θεού.
Όταν περπατούσε στους δρόμους της πόλης
Ήταν σαν να πατάει πάνω σε
πρόσωπα, μηρούς και γόνατα που σπάραζαν.
Κι έτσι έφτασε κάτω από το βράχο.
Στην αρχή ήταν βέβαιος πως κάποτε ήταν δέντρο
Μπλέκοντας τα κλαδιά το ένα με το άλλο
Και μπερδεύοντας τις ρίζες τη μια με την άλλη.
Έπειτα ήξερε πως κάποτε ήταν ψάρι
Με γλιστερή λευκή κοιλιά σφιγμένη
ανάμεσα στα δάχτυλά του,
σπαρταρώντας στη λαβή του, η αρχαία του ομορφιά
παγιδευμένη στις ροδαλές άκρες της
νέας του ομορφιάς.
Έπειτα ήταν κορίτσι
Παγιδευμένο στο δάσος από έναν
μεθυσμένο γέρο
Γνωρίζοντας τελικά τη γεύση της
λευκότητάς του,
τον τρόμο της απαλότητάς του. Και
αισθάνθηκε μεθυσμένος και γέρος.
Και έτσι έγινε χορευτής του Θεού,
Γιατί η σάρκα του ερωτεύτηκε τα
φλογερά βέλη.
Χόρεψε πάνω στην καυτή άμμο
Μέχρι να φτάσουν τα βέλη.
Καθώς τα αγκάλιαζε το λευκό του
δέρμα παραδόθηκε στην ερυθρότητα
του αίματος, και αυτό τον
ευχαρίστησε.
Τώρα είναι πράσινος, στεγνός και
λεκιασμένος
Με τη σκιά στο στόμα.
3.
Υπάρχουν τρεις σταθμοί στην ποίηση του Έλιοτ –ο Προύφροκ, η Έρημη χώρα, τα Κουαρτέτα.
Ο Έλιοτ, καθώς είπαμε, κάνει την πρώτη σοβαρή εμφάνισή του στην ποίηση το 1915 με τη δημοσίευση του ποιήματος «Το Ερωτικό τραγούδι του Τζ. Άλφρεντ Προύφροκ» στο πρωτοποριακό αμερικανικό περιοδικό Poetry. To ποίημα είναι ένας δραματικός μονόλογος ενός άντρα αβέβαιης ηλικίας –μπορεί να είναι μεσήλικας, αλλά μπορεί να είναι και τριαντάρης. Το ποίημα διαδραματίζεται σε ένα σαλόνι αλλά υπάρχουν αναφορές στους δρόμους μιας μεγαλούπολης, που μπορεί να είναι το Λονδίνο, το Παρίσι ή το Βερολίνο, αν και η παρουσία της ομίχλης δείχνει μάλλον Λονδίνο. Ο Προύφροκ είναι προσωπείο του Έλιοτ -ένας άνθρωπος αδύναμος και άτολμος, που έχει πρόβλημα με τις γυναίκες, φοβάται τα γηρατειά, φοβάται ότι έχει ήδη γεράσει, φοβάται την προϊούσα φθορά, φοβάται τη σκιά του. Θέλει να πει κάτι σημαντικό ή να κάνει μια «καίρια» ερώτηση, αλλά τελικά δεν τολμά. Στο τέλος ομολογεί ότι άκουσε τις γοργόνες να τραγουδούν αλλά δεν τραγουδούσαν για αυτόν.
Ο Προύφροκ είναι ένα πολύ καλό ποίημα και το 1917, όταν κυκλοφόρησε η συλλογή του Έλιοτ Prufrock and Other Observations, έκανε μεγάλη εντύπωση. Ο Ε. Μ. Φόρστερ, ο γνωστός μυθιστοριογράφος και φίλος του Καβάφη, έγραψε ότι στη γενιά του άρεσε ο Προύφροκ, όχι απλώς γιατί ήταν ένα ποίημα διαφορετικό από ό,τι ήξεραν ως τότε αλλά και διότι ο ήρωάς του τους ήταν οικείος, ήταν «ένας από μας». Γεγονός είναι ότι το ποίημα αποτελεί πράγματι μεγάλη ανατροπή στα ποιητικά πράγματα εκείνης της εποχής. Μπορούμε να πούμε ότι η ανατροπή αυτή παίζεται στους δύο πρώτους στίχους:
Let us go then you and I when the evening is spread out against the sky
Like a patient etherized upon the table.
Ο πρώτος στίχος είναι 19ος αιώνας:
Ας πάμε λοιπόν εσύ κι εγώ όταν το βράδυ απλώνεται στον ουρανό-
Ο δεύτερος στίχος είναι νεωτερική ποίηση του 20ού αιώνα. Η τολμηρή μεταφορά το δειλινό είναι σαν ναρκωμένος άρρωστος στο χειρουργικό τραπέζι δεν θα μπορούσε να γραφεί τον 19ο αιώνα: με τους δύο πρώτους στίχους του Προύφροκ περνάμε από τον ρομαντισμό στον μοντερνισμό. Ο Προύφροκ είναι δύσκολο ποίημα, αν περιμένει κανείς ομαλή πορεία και ανάπτυξη των νοημάτων και των εικόνων. Η δυσκολία του έγκειται στον αποσπασματικό χαρακτήρα του, στο γεγονός ότι είναι μια «στοίβα σπασμένες εικόνες» (“a heap of broken images”), όπως λέει ο Έλιοτ στην Έρημη χώρα, ή μια σειρά φωτογραφιών, που εμείς πρέπει να τις συναρμόσουμε, να σχηματίσουμε την αλληλουχία, να βρούμε τη συνοχή. Αλλά πέρα από την έλλειψη ομαλής συνοχής των εικόνων, υπάρχει κάτι άλλο στον Προύφροκ, που μας αποζημιώνει: η εξαιρετική μουσικότητα των στίχων, η αίσθηση μιας έξοχης γλώσσας που αξίζει να την αποκρυπτογραφήσουμε.
4.
Το επόμενο ποιητικό έργο του Έλιοτ είναι η περιλάλητη Έρημη χώρα, το πιο εμβληματικό ποιητικό κείμενο του 20ού αιώνα, το διασημότερο ποίημα των νεότερων χρόνων. Εδώ μια παρένθεση. Γράφω Έρημη χώρα διότι έτσι έχει καθιερωθεί να λέγεται στα ελληνικά η Waste Land του Τ. S. Eliot, διότι έτσι μετέφρασε τον τίτλο ο Γιώργος Σεφέρης. Ο Τάκης Παπατσώνης, που μετέφρασε πρώτος το έργο, το τιτλοφόρησε Ο ερημότοπος, ενώ ο Κλείτος Κύρου το έκανε Η ρημαγμένη γη. Όλες αυτές οι αποδόσεις είναι λανθασμένες, και μάλιστα αδικαιολόγητα. Waste Land σημαίνει στέρφα γη, χέρσα γη, άγονη γη. Αυτή την τελευταία εκδοχή της Άγονης Γης υιοθέτησε η Δέσποινα Ρισάκη, όταν μετέφρασε τη Waste Land. Είναι κρίμα που η πολύ καλή μετάφρασή της παραμένει αδημοσίευτη. Η μετάφραση του Σεφέρη δεν είναι καλή· οπωσδήποτε δεν είναι έγκυρη. Υπάρχουν πολλά λάθη, αστοχίες, αγγλισμοί, αλλά και δημοτικιστικές εμμονές. Ήδη στους πρώτους στίχους της μετάφρασής του έχουμε στραμπουληγμένα ελληνικά: «Ο Απρίλης», λέει ο Σεφέρης, «είναι ο μήνας ο σκληρός γεννώντας μέσ’ από την πεθαμένη γη τις πασχαλιές, σμίγοντας θύμηση κι επιθυμία, ταράζοντας με τη βροχή της άνοιξης ρίζες οκνές». Οι μετοχές γεννώντας-σμίγοντας-ταράζοντας (breeding-mixing-stirring) δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν στα ελληνικά σε αυτά τα συμφραζόμενα ως αιτιολογικές. Θα πρέπει να αναλυθούν ή να γίνουν ρήματα στον ενεστώτα. Αλλά να μην μπλέξουμε με τα μεταφραστικά κατορθώματα του Σεφέρη –δεν θα έχουμε τελειωμό.
Η Waste Land εκδόθηκε το 1922, την ίδια χρονιά που εκδόθηκε ο Οδυσσέας του Τζέημς Τζόυς και οι Ελεγείες του Ντουίνο του Ρίλκε. Είναι το annus mirabilis της νεώτερης λογοτεχνίας. Στην Ελλάδα το 1922 εκδόθηκε η Έρση του Δροσίνη –αλλά είχαμε τη Μικρασιατική Καταστροφή, που επηρέασε βαθύτατα τη Γενιά του ’30 και ιδιαίτερα τον Σεφέρη.
Η Waste Land δεν είναι δραματικός μονόλογος όπως ο Προύφροκ. Εδώ δεν έχουμε μια φωνή αλλά πολλές φωνές, μονολογικές ή διαλογικές, με αποτέλεσμα να δημιουργείται, σε πρώτη τουλάχιστον ανάγνωση, μια σύγχυση. Από τη μία έχουμε τη φωνή του μάντη Τειρεσία, από την άλλη τη φωνή μιας λαϊκής γυναίκας σε μια παμπ του Λονδίνου. Παραδόξως, το συνολικό αποτέλεσμα δεν είναι κακόφωνο. Σαν να ενορχηστρώνονται από έναν ιδιοφυή συνθέτη. Αυτή ίσως είναι και η κατάλληλη μεταφορά για να περιγράψουμε την Waste Land, αν λάβουμε υπόψη ένα κείμενο του ίδιου του Έλιοτ όπου εκθέτει τις εντυπώσεις του από μια παράσταση της Ιεροτελεστίας της άνοιξης του Στραβίνσκυ που είδε στο Λονδίνο το 1921, όταν έγραφε την Waste Land. Μιλάει στο άρθρο του για «τα κορναρίσματα των αυτοκινήτων, το βουητό των μηχανών, το τρίξιμο των τροχών, τους κρότους του σίδερου και του ατσαλιού, τη βουή του μετρό, όλους τους βαρβαρικούς ήχους της σύγχρονης ζωής –αυτοί οι απελπιστικοί θόρυβοι, μεταμορφώνονται και γίνονται μουσική.» Δεν αποκλείεται ο Στραβίνσκυ να του έδειξε τον δρόμο για να κάνει κάτι ανάλογο στη δική του ποιητική σύνθεση. Στην Waste Land δεν έχουμε μόνο πολλές φωνές, έχουμε επίσης εκατοντάδες αναφορές στην παγκόσμια λογοτεχνία, οι οποίες, παρά τις σημειώσεις στο ποίημα του ίδιου του ποιητή, δυσκολεύουν την ανάγνωση. Ακόμη, το ποίημα είναι ένα κράμα του υψηλού και του ευτελούς, του πνευματικού με το υλικό, του αισθηματικού με το σεξουαλικό, του τραγικού με το κωμικό –τόσο ώστε να μας διαφεύγει τελικά η πρόθεση του ποιητή. Πολλοί υποστήριξαν ότι πρόκειται για φάρσα, ότι ο ποιητής κάνει πλάκα με σοβαρή διάθεση, όσο κι αν αυτό φαίνεται αντιφατικό.
Δεν είναι εύκολο, θα έλεγα πως είναι αδύνατο, να εξηγήσουμε με σαφήνεια και πληρότητα τι είναι η Waste Land, για τι πράγμα μιλάει, ποιο είναι το νόημα του ποιήματος. Μπορούμε όμως να αποπειραθούμε κάποιες προσεγγίσεις ή πλευροκοπήσεις. Κατ’ αρχάς ο ίδιος ο τίτλος λέει αρκετά. Είναι ένα ποίημα για την άγονη γη –για τη στειρότητα, για το ζοφερό τοπίο του σύγχρονου κόσμου, για έναν «στείρο κεραυνό που δεν φέρνει βροχή». Άλλοι ποιητές είχαν περιγράψει τον σύγχρονο κόσμο με άλλες μεταφορές. Ο Τζέημς Τζόυς μίλησε για παράλυση, ο Γέιτς για ένα κέντρο που δεν αντέχει και για την αναρχία που λύθηκε στον κόσμο. Οι μεταφορές του Έλιοτ είναι η αγονία και η λειψυδρία. Θα παραθέσω από το πρωτότυπο ορισμένους στίχους προς το τέλος του ποιήματος για να ακουστεί ο τόνος του ποιητή. Δεν είναι ανάγκη να ξέρει κανείς καλά αγγλικά. Η γνώση δύο μόνο λέξεων –water (νερό) και rock (βράχια) αρκεί:
If there were water
And no rock
If there were rock
And also water
And water
A spring
A pool among the rock
If there were the sound of water only
Not the cicada
And dry grass singing
But sound of water over a rock
Where the hermit-thrush sings in the pine trees
Drip drop drip drop drop drop drop.
But there is no water
Στο μεγάλο ποίημα του Έλιοτ υπάρχει ρυθμός, υπάρχει μουσική, και βέβαια υπάρχει λυρισμός, συγκίνηση. Πολλά εκτενή αποσπάσματα είναι εύληπτα, απολύτως κατανοητά χωρίς καμιά βοήθεια. Ένα τέτοιο εκτενές απόσπασμα είναι η σκηνή της καταθλιπτικής ερωτικής συνάντησης της δακτυλογράφου με τον νεαρό υπάλληλο. Να σημειώσω ότι σε αυτό το απόσπασμα έχουμε κρυμμένο, μέσα στο σώμα του κειμένου, στους στίχους 235-249, ένα πλήρες έμμετρο σονέτο με τις ομοιοκαταληξίες του. Παραθέτω το απόσπασμα στη μετάφραση της Δέσποινας Ρισσάκη, που είναι και η μόνη από τους μεταφραστές που προσπαθεί να αποδώσει το σονέτο με σονέτο. Ο Γιώργος Σεφέρης και ο Κλείτος Κύρου δεν πήραν είδηση τίποτα ή κανείς δεν τους το είπε. Είναι δειλινό και η δακτυλογράφος περιμένει για τσάι τον νεαρό. Το σκηνικό περιγράφεται από τον αόρατο αυτόπτη μάρτυρα Τειρεσία:
Έξω από το παράθυρο στεγνώνουν τολμηρά απλωμένα
Τα εσώρουχά της στου ήλιου τις στερνές αχτίδες.
Επάνω στο ντιβάνι της (τη νύχτα κρεβάτι της) στοιβαγμένα
Πασούμια, κάλτσες, μεσοφόρια και κορσέδες.
Κι αφού πάρουν το τσάι τους,
Προσφέρεται η στιγμή, ο νεαρός εικάζει.
Απόφαγαν, βαριέται κι είναι κουρασμένη.
Σε χάδια να την παρασύρει δοκιμάζει
Που εκείνη δεν τα επιθυμεί, απλώς τα υπομένει.
Αυτός ξανάβει, ορμάει με τη μία
Τα χέρια αντίσταση δεν συναντούν καμία
Απόκριση δεν απαιτεί η αλαζονεία
Και καλοδέχεται την αδιαφορία.
Μετά σαν κηδεμόνας την φιλά και φεύγει
Ψαύει στα σκοτεινά, την έξοδο γυρεύει.
Αυτή γυρνάει να κοιτάξει τον καθρέφτη,
Δεν αντελήφθη καν που έφυγε ο εραστής.
Μια σκέψη ατελή ο νους της επιτρέπει
«Τέλειωσε κι αυτό, αισθάνομαι ευτυχής».
Όταν η καλλονή τα χάσει τα μυαλά της
Μόνη στην κάμαρα πηγαίνει πάνω κάτω
Με χέρι αυτόματο χτενίζει τα μαλλιά της
Και βάζει μουσική στο φωνογράφο.
Ο Έλιοτ φοβάται τη χυδαιότητα, τη φτήνια και την κακογουστιά, την αποστρέφεται ενώ ταυτόχρονα γοητεύεται από αυτήν. Όθεν και η συχνή παρουσία του ευτελούς στο έργο του, κυρίως στο πρώιμο (στα Πρελούδια π.χ.), και στην Waste Land. Συνάμα τον ελκύει η δροσιά και η αθωότητα.
5.
Μετά την Waste Land ο Έλιοτ θα γράψει ευάριθμα και μικρού μήκους ποιήματα, όπως Οι κούφιοι άνθρωποι (1925), η Ash Wednesday (1930), τα Ariel Poems (1927-30). Στα μέσα της δεκαετίας του ’30, το 1936, δημοσιεύει το πρώτο από τα Τέσσερα κουαρτέτα, το Burnt Norton. Θα ακολουθήσουν άλλα τρία, το 1940, το 1941 και το 1942. Γράφτηκαν στη διάρκεια του πολέμου εν μέσω των αεροπορικών βομβαρδισμών. Πρόσφατα μεταφράστηκαν στα ελληνικά από τον Χάρη Βλαβιανό. Η μετάφραση είναι πολύ καλή, οπωσδήποτε έγκυρη. Συνοδεύεται από μία εκτενή και κατατοπιστική εισαγωγή και πολλά σχόλια.
Στα Κουαρτέτα έχουμε έναν διαφορετικό Έλιοτ. Τα συνθετικά αυτά ποιήματα έχουν βαθύτατο θρησκευτικό χαρακτήρα. Να σημειώσουμε ότι ήδη το 1927 ο Έλιοτ είχε προσχωρήσει στην αγγλικανική εκκλησία, τη λεγόμενη High Church, που διατηρεί πολλά λειτουργικά στοιχεία του καθολικισμού, και είχε θεωρήσει σκόπιμο να κάνει σχετική δημόσια δήλωση.
Αν τα πρώτα ποιητικά έργα του Έλιοτ έχουν μιαν άγρια απελπισία, τα Κουαρτέτα έχουν μιαν ήρεμη και μελαγχολική πίστη. Υπάρχει πολλή φιλοσοφία, συχνά κοινότοπα φιλοσοφήματα («Στην αρχή μου βρίσκεται το τέλος μου»), υπάρχει μια στοχαστική διάθεση και μια σοφία, και οι αξίες που προβάλλονται είναι η ταπεινότητα και η υποταγή, η προσευχή και η μετάνοια –το ιδεώδες είναι η αγιότητα. Γνωρίζουμε από άλλα γραπτά του ότι ο Έλιοτ, στη μέση ηλικία του, είχε γίνει αυτό που θα λέγαμε «αντιδραστικός». Όπως σαφέστατα το θέτει ο Στήβεν Σπέντερ στη μονογραφία του για τον ποιητή, ο Έλιοτ πίστευε ότι η πολιτική δράση πρέπει να βασίζεται σε αφηρημένες αρχές, οι αρχές να βασίζονται στο δόγμα, και το δόγμα να βασίζεται σε υπερφυσική αυθεντία. Εγγυητές της αυθεντίας είναι οι θεσμοί της Εκκλησίας και η μοναρχία. Έτσι ο Έλιοτ άρχισε να θρησκεύεται σαν κοινός πιστός, δυσπιστούσε στο δημοκρατικό πολίτευμα, όπως τουλάχιστον λειτουργούσε στις δυτικές δημοκρατίες, δεν πίστευε στην πρόοδο, δεν πίστευε στην επιστήμη, δεν πίστευε στη μαζική εκπαίδευση που, κατά τη γνώμη του, δεν έχει καμία σχέση με την πραγματική παιδεία, αντίθετα την υπονομεύει ή την καταργεί, δεν πίστευε ότι οι κοινωνίες μπορούν να βρουν το δρόμο τους με τις δικές τους δυνάμεις. Τελικά, στα Κουαρτέτα δείχνει να μην πιστεύει καν στην ποίηση. Δηλώνει στα ίσα ότι “the poetry does not matter”, «η ποίηση δεν έχει σημασία», κατά τη μετάφραση του Βλαβιανού, εγώ θα έλεγα «η ποίηση δεν μετράει», για να μη νομίσει ο αναγνώστης ότι αυτό που λέει ο στίχος είναι ότι η ποίηση δεν έχει νόημα (meaning). Γενικά, σε αυτά τα ποιήματα υπάρχει έντονος προβληματισμός σχετικά με την ποίηση καθαυτή, τα ποιήματα είναι αναστοχαστικά. Θα παραθέσω ένα ενδεικτικό απόσπασμα από το 5ο μέρος του East Coker, του δεύτερου κουαρτέτου, σε δική μου μετάφραση, καμωμένη εδώ και πολλά χρόνια.
Ιδού εγώ λοιπόν, στα μισά του δρόμου,
έχοντας σπαταλήσει
Είκοσι χρόνια, τα χρόνια του
μεσοπολέμου
Πασχίζοντας να μάθω να
χρησιμοποιώ τις λέξεις, κι η κάθε απόπειρα
Μια εντελώς καινούργια αρχή και μια
διαφορετική αποτυχία
Γιατί το μόνο που τελικά μαθαίνεις
είναι να κυριαρχείς στις λέξεις
Για να πεις το πράγμα που δεν έχεις
πια να πεις ή με τον τρόπο
Που δεν είσαι πια διατεθειμένος να το πεις.
Κι έτσι το κάθε εγχείρημα
Είναι μια νέα αρχή, μια επιδρομή στο άναρθρο
Με σαθρό εξοπλισμό που όλο και φθείρεται
Στη γενική αταξία της αοριστίας του αισθήματος
Των απείθαρχων στοιχείων της
συγκίνησης.
Κι ό,τι υπάρχει για να κατακτηθεί
Με δύναμη και υποταγή, έχει ήδη
ανακαλυφθεί
Μια και δυο ή πολλές φορές, από
ανθρώπους που κανείς δεν μπορεί να ελπίζει
Πως θα τους παραβγεί –αλλά δεν
υπάρχει ανταγωνισμός –
Υπάρχει μονάχα ο αγώνας για να
ανακτηθεί αυτό που χάθηκε
Και βρέθηκε και χάθηκε πάλι και
πάλι, και τώρα υπό συνθήκες
Που φαίνονται δυσμενείς.
Αλλά ίσως δεν υπάρχει ούτε κέρδος ούτε ζημιά.
Για μας υπάρχει μόνο η προσπάθεια.
Τα υπόλοιπα δεν μας αφορούν.
6.
Μια παρουσίαση του Έλιοτ θα ήταν ατελής αν δεν αναφερθούν κάποια βασικά στοιχεία της κριτικής σκέψης του. Ο Έλιοτ δεν ήταν μόνο ένας από τους μεγαλύτερους ποιητές του 20ού αιώνα, ήταν και ένας από τους μεγαλύτερους κριτικούς. Μόνιμη έγνοια και προβληματισμός του ήταν η σχέση μας με την παράδοση, την ποιητική αλλά και γενικότερα την πολιτισμική παράδοση. Οι απόψεις του για τη σχέση του ποιητή με την παράδοση διατυπώθηκαν σε ένα πρώιμο και διάσημο πια δοκίμιό του με τον τίτλο «Παράδοση και ατομικό τάλαντο», το διασημότερο ίσως μελέτημά του.
Το παρακάτω απόσπασμα συνιστά την πεμπτουσία της κριτικής του σκέψης:
Ωστόσο, αν η μόνη μορφή της παράδοσης είναι να ακολουθούμε τους τρόπους της προηγούμενης γενιάς, προσκολλημένοι τυφλά ή δειλά στις επιτυχίες της, τότε η «παράδοση» πρέπει δίχως άλλο να αποθαρρύνεται. Έχουμε δει πολλά τέτοια ρεύματα να χάνονται γρήγορα στην άμμο –και η καινοτομία είναι καλύτερη από την επανάληψη. Η παράδοση είναι θέμα πολύ ευρύτερης σημασίας. Δεν μπορεί να κληρονομηθεί και, αν την επιθυμείς, θα πρέπει να την κερδίσεις με πολύ κόπο. Εμπεριέχει, πρώτα απ’ όλα, την ιστορική αίσθηση, την οποία μπορούμε να χαρακτηρίσουμε σχεδόν υποχρεωτική για οποιονδήποτε εξακολουθήσει να είναι ποιητής μετά τα είκοσι πέντε· και η ιστορική αίσθηση εμπεριέχει μιαν αντίληψη, όχι μόνο για την παρελθοντότητα του παρελθόντος αλλά και για την παρουσία του– η ιστορική αίσθηση υποχρεώνει κάποιον να γράψει όχι απλώς με τη δική του γενιά στο αίμα του αλλά και με τη συναίσθηση ότι ολόκληρη η ευρωπαϊκή λογοτεχνία, από τον Όμηρο μέχρι σήμερα, και μέσα σε αυτήν ολόκληρη η λογοτεχνία της δικής του χώρας συνυπάρχει και αποτελεί μια ταυτόχρονη τάξη. Η ιστορική αίσθηση, που είναι μια αίσθηση του άχρονου όσο και του έγχρονου, και του άχρονου και του έγχρονου μαζί, είναι αυτό που κάνει έναν συγγραφέα παραδοσιακό. Και ταυτόχρονα είναι αυτό που κάνει έναν συγγραφέα να έχει οξεία αίσθηση της θέσης του στον χρόνο, της δικής του συγχρονικότητας. Κανένας ποιητής, κανένας καλλιτέχνης οποιασδήποτε τέχνης δεν έχει το πλήρες νόημά του από μόνος. Η σημασία του, η αποτίμησή του είναι η αποτίμηση της σχέσης του με τους νεκρούς ποιητές και καλλιτέχνες. Δεν μπορείς να τον αποτιμήσεις από μόνον του –πρέπει να τον βάλεις, για σύγκριση και αντιπαράθεση, ανάμεσα στους νεκρούς. Και τούτο το εννοώ ως αρχή της αισθητικής κριτικής, όχι απλώς της ιστορικής κριτικής. Η ανάγκη της συμμόρφωσης, της συναρμογής, δεν είναι μονόπλευρη –αυτό που συμβαίνει όταν δημιουργείται ένα καλλιτεχνικό έργο είναι κάτι που συμβαίνει ταυτόχρονα σε όλα τα καλλιτεχνικά έργα που προηγήθηκαν. Τα υπάρχοντα μνημεία σχηματίζουν μια ιδανική τάξη που τροποποιείται με την εισαγωγή ανάμεσά τους του νέου (τον πραγματικά νέου) καλλιτεχνικού έργου. Η υπάρχουσα τάξη είναι πλήρης προτού φτάσει το νέο έργο· για να εξακολουθήσει να υπάρχει μετά την παρέμβαση της καινοτομίας, ολόκληρη η τάξη πρέπει να μεταβληθεί, έστω και ελαφρώς –και έτσι οι σχέσεις, οι αναλογίες, η αξία κάθε καλλιτεχνικού έργου ως προς το όλον αναπροσδιορίζονται– και αυτό συνιστά τη συμφωνία μεταξύ του παλαιού και του νέου. Όποιος συμμερίζεται αυτήν την ιδέα της τάξης, του σχήματος της ευρωπαϊκής, της αγγλικής λογοτεχνίας, δεν θα θεωρήσει παράλογη την ιδέα ότι το παρελθόν πρέπει να μεταβάλλεται από το παρόν όπως το παρόν κατευθύνεται από το παρελθόν. Και ο ποιητής που το αντιλαμβάνεται αυτό, έχει επίσης επίγνωση των μεγάλων δυσκολιών και των ευθυνών του. Αυτό που συμβαίνει είναι μία αδιάκοπη υποταγή του ποιητή σε κάτι που είναι πιο πολύτιμο. Η πρόοδος ενός καλλιτέχνη είναι μία συνεχής αυτοθυσία, μία συνεχής απόσβεση της προσωπικότητας.
Πέρα από τη σχέση του ποιητή με την παράδοση, το εύρος του κριτικού προβληματισμού του Έλιοτ είναι τεράστιο. Ο ελεύθερος στίχος, η ελάσσων ποίηση, το κλασικό, η μουσική της ποίησης, η κριτική και ο κριτικός, οι τρεις φωνές της ποίησης, οι ρομαντικοί ποιητές, οι μεταφυσικοί ποιητές, ο Σαίξπηρ, ο Μίλτων, είναι μερικά μόνο από τα θέματα για τα οποία ο Έλιοτ διατύπωσε γνώμη, συχνά βαρύνουσα. Ηγεμόνευσε στην ποίηση και στην κριτική για σχεδόν μισό αιώνα, από τη δεκαετία του ’20 ως τη δεκαετία του ’60.
Όσο κι αν διαφωνούμε –και υπάρχουν πολλά για να διαφωνήσει κανείς με τον Έλιοτ– δεν μπορούμε να μην τον λάβουμε υπόψη. Η επίδρασή του στην ποίηση και στη σκέψη του εικοστού αιώνα είναι γιγαντιαία. Τα χρέη στον Έλιοτ των μεταγενέστερων ποιητών και κριτικών, ακόμη και μυθιστοριογράφων, είναι ανυπολόγιστα. Και θα πρέπει να συμπεριλάβουμε στα χρέη όχι μόνο τις θετικές επιδράσεις αλλά και τη δυνατότητα (ή την ευκαιρία) να απορρίψεις τα ελιοτικά ποιητικά ή κριτικά πρότυπα. Για παράδειγμα, η θεωρία της αγωνίας της επίδρασης του Χάρολντ Μπλουμ, του επιφανέστερου ίσως κριτικού των τελευταίων δεκαετιών, μια θεωρία που αφορά στη σχέση των ποιητών με την ποιητική παράδοση, δεν θα ήταν δυνατή αν δεν είχε προϋπάρξει η σχετική θεωρία του Έλιοτ όπως διατυπώθηκε στο δοκίμιό του «Παράδοση και ατομικό τάλαντο», θεωρία την οποία ο Μπλουμ ανατρέπει.
7.
Προσωπικά, προτιμώ τον Έλιοτ του Προύφροκ και της Έρημης χώρας από τον Έλιοτ των Κουαρτέτων. Προτιμώ τον ρηξικέλευθο πειραματισμό και την ζωντανή απελπισία των πρώιμων ποιημάτων από τη θρησκευτική προσήλωση, την ταπεινότητα, τη φιλοσοφική πεζότητα και τον χλομό, γεροντικό λυρισμό των ύστερων έργων.
Σκέφτομαι πάντα ότι η εποχή που έγραφε ο Έλιοτ τα τρία από τα τέσσερα κουαρτέτα ήταν η εποχή του πολέμου, το ’40 και το ’41, η πιο ζοφερή, η πιο μαύρη, η πιο σκληρή εποχή για την Αγγλία, όταν ο ναζισμός κυριαρχούσε στην Ευρώπη και το Λονδίνο βομβαρδιζόταν ανηλεώς. Οι βομβαρδισμοί εκείνοι έχουν περάσει στη λογοτεχνία –το πρώτο που μου έρχεται στον νου είναι το μυθιστόρημα του Γκρέιαμ Γκρην Το τέλος της σχέσης. Εκείνες λοιπόν τις μέρες, στις 4 Ιουνίου του 1940, ακούγεται ο συναρπαστικός λόγος του Τσώρτσιλ στη Βουλή των Κοινοτήτων, που προσδιόρισε τον αγώνα των Άγγλων ενάντια στον ναζισμό:
«Μεγάλες εκτάσεις της Ευρώπης και πολλά παλιά και ξακουστά κράτη έχουν ήδη πέσει ή μπορεί να πέσουν στην αρπάγη της Γκεστάπο και των άλλων απεχθών ναζιστικών οργάνων –αλλά εμείς δεν θα ολιγωρήσουμε, θα φτάσουμε μέχρι το τέλος. Θα πολεμήσουμε στις θάλασσες και στους ωκεανούς, θα πολεμήσουμε με ολοένα και μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και δύναμη στους ουρανούς, θα υπερασπίσουμε το νησί μας όποιο κι αν είναι το κόστος. Θα πολεμήσουμε στις ακτές, θα πολεμήσουμε στους αγρούς και στους δρόμους, και δεν θα υποκύψουμε ποτέ.»
Αυτά ο Τσώρτσιλ. Αυτά που είχε να πει ο Έλιοτ εκείνες τις μαύρες μέρες του πολέμου ήταν πολύ διαφορετικά και συνοψίζονται στους στίχους των Κουαρτέτων: «η μόνη σοφία που μπορούμε να ελπίζουμε πως θα αποκτήσουμε είναι η σοφία της ταπεινοφροσύνης.»
Θα μου πείτε ότι συγκρίνω πράγματα ανόμοια. Τον πατριωτικό λόγο ενός πολιτικού με τον στοχαστικό λόγο ενός ποιητή. Δεν είμαι βέβαιος ότι οι γλώσσες αυτές ανήκουν σε τόσο διαφορετικές κατηγορίες. Η ποίηση βρίσκεται παντού και κάθε ισχυρός λόγος είναι ποιητικός, είτε αυτοπροσδιορίζεται ως ποίηση είτε όχι. Στο κάτω κάτω είναι και οι δύο γλώσσες προτρεπτικές. Η μία μας προτρέπει να είμαστε ταπεινοί, η άλλη μας προτρέπει να αντισταθούμε. Όσο βαθιά κι αν ψάξουμε στα Κουαρτέτα δεν θα βρούμε πουθενά ίχνος αντίστασης.
Στην προσπάθειά του να βρει το διαχρονικό ή και το άχρονο, ο ποιητής βρέθηκε εκτός τόπου και χρόνου. Ίσως αυτό ακριβώς να ήθελε. Η βουή των βομβαρδισμών είναι, καθώς βεβαιώνουν αυτόπτες μάρτυρες, φρικτή, τόσο όσο και ο βομβαρδισμός καθαυτός. Πολλοί δεν το άντεχαν. Ας πούμε λοιπόν, όπως ο ίδιος ο Έλιοτ μας λέει στα Κουαρτέτα, ότι «ο άνθρωπος δεν αντέχει πολλή πραγματικότητα.» –“Human kind cannot bear very much reality”.
Αλλά όταν πέφτουν οι μπόμπες στα κεφάλια των παιδιών σου, έγνοια σου είναι πώς θα σώσεις το σώμα τους, όχι την ψυχή τους. Ο Έλιοτ στη διάρκεια του πολέμου, έχοντας κατασταλάξει ότι η πολιτική όλη είναι για πέταμα, προσπαθεί να σώσει την ψυχή του. Αυτό μας λέει να κάνουμε κι εμείς.
Πεποίθησή μου είναι πως δεν τον ενδιέφερε καν η έκβαση του πολέμου. Αυτό που τον πονούσε ήταν η νεωτερική βαρβαρότητα, η καταστροφή της ευρωπαϊκής (όχι απλώς της αγγλικής, γαλλικής ή γερμανικής) παράδοσης, όπως την έβλεπε να συντελείται με τη δράση και των τριών πολιτικών συστημάτων της εποχής –του κομμουνισμού, της δημοκρατίας, του φασισμού. Η ιδεώδης πολιτεία του Έλιοτ είναι μια ανέφικτη προ-νεωτερική (δηλ. μεσαιωνική) ή μετα-νεωτερική (δηλ. νεο-μεσαιωνική) χριστιανική κοινωνία που συνοψίζεται από τον ίδιο ως εξής:
Να θυμόμαστε πάντα ότι η Βασιλεία του Χριστού επί της Γης δεν θα πραγματοποιηθεί ποτέ, και επίσης ότι πραγματοποιείται πάντα. Να θυμόμαστε ότι όποια μεταρρύθμιση ή επανάσταση και αν κάνουμε, το αποτέλεσμα θα είναι πάντα μια οικτρή παρωδία αυτού που θα έπρεπε να είναι η ανθρώπινη κοινωνία –αν και από τον κόσμο δεν λείπουν εντελώς οι θριαμβικές στιγμές.
Εμάς μας αρκούν αυτές οι θριαμβικές στιγμές –στιγμές αντίστασης στην άγνοια, στην απαιδευσία, στην πανούκλα των ολοκληρωτικών ιδεολογιών. Ο Τσώρτσιλ νίκησε τον Χίτλερ. Αυτό θα πρέπει να μας αρκεί. Κατά τα άλλα ο κορυφαίος ποιητής του Προύφροκ και της Άγονης Γης δεν θα είχε υπάρξει χωρίς αυτές τις θριαμβικές στιγμές μιας ανοιχτής, όσο και αν ατελούς, ανθρώπινης κοινωνίας.
Τρίτη 18 Μαρτίου 2014
Επιστολή του Μακιαβέλι στον Πούτιν (άρθρο του Joseph Joffe)..!
A letter from Macchiaveli to Putin – by Joseph Joffe
O Νικολό Μακιαβέλι απευθύνει μήνυμα απ' τον τάφο στον Ρώσο Πρόεδρο Βλάντιμιρ Πούτιν μετά τα γεγονότα της Κριμαίας...
Αναδημοσίευση από το ιστολόγιο: Οι Διεθνείς Σχέσεις - Η δύναμη & η τέχνη της στρατηγικής
Niccolò Machiavelli, the father of realpolitik, has sent a message from beyond the grave to Russian President Vladimir Putin following his grab of the Crimea. Through divine inspiration and the services of an elite medium, your correspondent has obtained the document, reprinted below.
Esteemed Mr. President:
For the last 500 years, I have been observing earthly power politics. As an admirer of Richelieu, Palmerston and Kissinger, I want to congratulate you. You are one of my best students, and you outwitted Barack Obama, Angela Merkel and this Frenchman with the Dutch name. With the Second Crimean War, you also outdid Joseph Stalin and Nikita Khrushchev. Stalin was actually a timid man, who didn’t go beyond what his World War II armies had occupied. Khrushchev was a wild-eyed adventurist who almost unleashed World War II over Cuba.
Yet you, Mr. President, have been both ruthless and prudent—just what I prescribed in “The Prince.” You Russians have distilled my wisdom into a pithy phrase: Kto kovo—who dominates whom? And you have beautifully executed my central idea. I never preached violence to the max, but the “economy of force”—how to get more with less. The Crimean caper was a masterpiece of smart power politics.
You did everything right. You grabbed an opportunity when you saw it. First, you calculated the “correlation of forces,” to use a Soviet term, and realized that it was vastly in your favor. Who would fight you? A Ukrainian leadership in chaos? A flimsy Ukrainian army? The EU that could not even bomb Libya without the U.S. Air Force? Barack Obama’s America?
Then, you assessed political geography correctly. The rule is never to take on a superior enemy like the West on his own turf. You test his mettle on his periphery. The EU is an imposing economic power, but it lacks the will and the wherewithal to project its might. The U.S. has assets galore, but no longer the will to act as world power. So you could shrug them off.
Next, you factor in geography proper. Globally, the West is far superior to Russia, but regionally, you were the Man. You had the “interior lines,” as the great Prussian strategist Carl von Clausewitz put it; the West was a thousand miles away. And your troops were already in place on the Crimea—tanks, planes and all.
Now to the balance of interests, a more subtle concept. The EU has been contesting you over Ukraine, but more as a confused afterthought. Your country had more compelling fish to fry: Ukraine as former Russian heartland plus an ethnic majority in the Crimea, a strategic gem that Khrushchev had absentmindedly given away to Ukraine 60 years ago.
So you also held the psychological advantage that comes with having more skin in the game. Khrushchev blithely ignored the balance of interests in the Caribbean. Otherwise he would not have moved his missiles into Cuba in 1962, just 90 miles off the U.S. coast. Sixty percent ethnic Russians in the Crimea, dare I say, also added a whiff of legitimacy. Doesn’t the West always sermonize about the “responsibility to protect?” Didn’t it go to war for the Kosovars?
Best of all, you are a true Machiavellian when it comes to the economy of violence. Just enough, never too much, and with minimal risks. So you didn’t grab eastern Ukraine, which might have really riled the West and triggered a costly insurgency. You merely harvested the low-hanging fruit of Crimea, and with a fabulous profit.
In Kiev, the “educative” impact will be enormous. Whoever gains power there will sing the theme of “democracy” and “EU affiliation” sotto voce. Here, my pupil, beckons the biggest payoff. You need not fear the democratic contagion of the Maidan spilling over into your own country. Not for a long time.
What a boost to your “street cred” in the rivalry of nations! With a small investment, you have amassed what Mr. Obama no longer has—and what the Europeans lost long ago: a reputation for ruthlessness and the readiness to use force.
Power is when you don’t have to wield it—when you don’t have to threaten, let alone execute, to get your way. Watch respect for Russia grow in Poland and in the Baltics. And don’t worry about the fallout. You grabbed Abkhasia and South Ossetia with a little blitzkrieg in 2008. Today, nobody talks about Georgia any more.
Why does the “economy of violence” generate even richer profits now than in my Florentine days? We live in a split world. In Asia and Africa, mayhem is as present or possible as ever. Call this the “Damascus-Pyongyang Belt.” Yet in the “Berlin-Berkeley Belt,” force as a tool of statecraft has virtually disappeared.
Given the West’s dismal record in Afghanistan and Iraq, even the supposed “last remaining superpower”—the U.S.—is now loath to resort to the ultima ratio. And that offers you wondrous opportunities. When the supply of force contracts, even a little bit goes a long way, as you just proved in the Crimea. When American power recedes, you can forge ahead with little risk—as you already did in Syria.
In the West, Chancellor Merkel has just pooh-poohed you as somebody who “lives in another world.” Yes, you do live in the 19th century—in a world of zero-sum games where your rivals’ loss is your reward, where power is possession, and where kto kovo trumps mutual gain. The West lives in the 21st century, where welfare trumps warfare and rules trump reason of state.
This is why you won so handily in the Crimea. There is just one problem, Mr. President. A nation’s true greatness comes from responsibility. You have just reaffirmed a historic Russian habit: You would rather be the great spoiler and outsider. It is self-isolation, but not at all splendid. Good luck, Vladimir.
Yours truly,
Niccolo Machiavelli
Mr. Joffe is editor of Die Zeit in Hamburg and a fellow of the Freeman-Spogli Institute and the Hoover Institution, both at Stanford University. His latest book is “The Myth of America’s Decline” (Liveright, 2013).
source -http://m.europe.wsj.com/articles/SB40001424052702303824204579423133574513024?mobile=y
Παρασκευή 14 Μαρτίου 2014
Σπύρος Κουτρούλης: Το ξερίζωμα του Ανθρώπου
Εναλλακτικές Εκδόσεις 2014
Σειρά: Δοκίμιο 24
Σελ. 280
Τιμή: 18 ευρώ
Ο ξεριζωμός και η αποξένωση του ανθρώπου δεν αναφέρεται μόνο στην καταπίεση που υφίσταται ο άνθρωπος ως μέλος ενός έθνους, που είτε έχει απολέσει την αυτονομία και την ανεξαρτησία του είτε γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης με στόχο την πλήρη εξαφάνιση του, αλλά και στο γεγονός ότι, ως ύπαρξη που ζει και συγκροτείται στον σύγχρονο κόσμο είναι «πεταγμένος», ξεριζωμένος και ανέστιος. Η αποξένωση περιγράφει ένα γεγονός θεμελιώδες, μια συνθήκη συντακτική για την νεωτερική κοινωνία όπου ο άνθρωπος χάνει την μικρή του πατρίδα, από όπου προέρχεται, όσο και την πατρίδα-κόσμο.
Η εσχατολογική αντίληψη της ιστορίας ισχυρίζεται ότι
γνωρίζει το τέλος της ιστορίας, κατά το οποίο ο χρόνος ουσιαστικά σταματά και τα
γεγονότα που ακολουθούν με όρους ιστορικούς είναι ασήμαντα. Όμως δεν αρκείται σε
αυτό. Το τέλος ταυτίζεται με την κυριαρχία πλανητικά ενός συγκεκριμένου προτύπου
είτε αυτό είναι το «πνεύμα», ή η «αταξική κοινωνία», ή ο «δημοκρατικός
καπιταλισμός». Προφανώς, όποιος ισχυρίζεται ότι επέτυχε κάτι τέτοιο διατυπώνει
συγχρόνως μια απαίτηση για παγκόσμια κυριαρχία. Γιʼ αυτό τις ιστορικές
τελεολογίες τις επικαλούνται δυνάμεις, που θρέφουν φιλοδοξίες παγκόσμιας
κυριαρχίας. Ενώ αντίθετα οι υπάρξεις μικρότερου μεγέθους που αγωνίζονται σκληρά
να επιβιώσουν απέναντι σε δυνάμεις που συχνά τις ξεπερνούν ταυτίζονται
περισσότερο με την τραγική αντίληψη της ιστορίας, η οποία περιγράφει με ακρίβεια
την κατάσταση τους: η ζωή είναι ένας διαρκής αγώνας και το τέλος δεν είναι ποτέ
προδιαγεγραμμένο.
Η νεωτερικότητα και ο στοχασμός είναι μια ανοιχτή
πολύπλοκη σχέση, μια διαδικασία διαρκώς ασυμπλήρωτη, ακριβώς διότι ο άνθρωπος
έχει μεν κάποια στοιχεία, που δεν αλλοιώνονται από τον χρόνο όπως η επιθυμία για
ισχύ και αυτοσυντήρηση, αλλά συγχρόνως είναι μια αινιγματική και απρόβλεπτη
ύπαρξη, φωτεινή και σκοτεινή, ενθαδική και ανοίκεια, λογική και παιγνιώδης,
δημιουργός γεγονότων και συμβάντων που άλλοτε τα προβλέπουμε και άλλοτε μας
εκπλήσσουν θετικά ή και αρνητικά.
* Ο Σπύρος Κουτρούλης γεννήθηκε το 1963 στο Δερβένι
Κορινθίας, σπούδασε Οικονομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, ζει και εργάζεται στην
Αθήνα στον τραπεζικό χώρο.
Είναι συγγραφέας των βιβλίων: Ο Θεός- χορευτής: Περιπλάνηση στον λόγο του Φ. Νίτσε (εκδόσεις Παπαζήση, 1994), Εθνισμός και κοινοτισμός (Εναλλακτικές Εκδόσεις, 2004), Ο κόσμος ο μικρός, ο μέγας: Αισθητική και Ιδεολογίες του Νέου Ελληνισμού (Εναλλακτικές Εκδόσεις, 2010).
Συμμετείχε στην συντακτική επιτροπή του περιοδικού Νέα Κοινωνιολογία, όπου δημοσίευσε πλήθος μελετών και έλαβε συνεντεύξεις από τον Μιχάλη Ράπτη (τ. 20) και τον Παναγιώτη Κονδύλη (τ. 25).
Είναι μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού Άρδην, του περιοδικού Νέος Λόγιος Ερμής και τακτικός συνεργάτης της εφημερίδας Ρήξη. Δοκίμια του έχουν επίσης δημοσιευθεί στο περιοδικό Σύναξη και στις εφημερίδες Καθημερινή και Μακεδονία.
Ιστολόγιο:
Σπύρος Κουτρούλης
Είναι συγγραφέας των βιβλίων: Ο Θεός- χορευτής: Περιπλάνηση στον λόγο του Φ. Νίτσε (εκδόσεις Παπαζήση, 1994), Εθνισμός και κοινοτισμός (Εναλλακτικές Εκδόσεις, 2004), Ο κόσμος ο μικρός, ο μέγας: Αισθητική και Ιδεολογίες του Νέου Ελληνισμού (Εναλλακτικές Εκδόσεις, 2010).
Συμμετείχε στην συντακτική επιτροπή του περιοδικού Νέα Κοινωνιολογία, όπου δημοσίευσε πλήθος μελετών και έλαβε συνεντεύξεις από τον Μιχάλη Ράπτη (τ. 20) και τον Παναγιώτη Κονδύλη (τ. 25).
Είναι μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού Άρδην, του περιοδικού Νέος Λόγιος Ερμής και τακτικός συνεργάτης της εφημερίδας Ρήξη. Δοκίμια του έχουν επίσης δημοσιευθεί στο περιοδικό Σύναξη και στις εφημερίδες Καθημερινή και Μακεδονία.
Ιστολόγιο:
Σπύρος Κουτρούλης
Τρίτη 25 Φεβρουαρίου 2014
Ρένος: Ο καιρός μας είναι ριζικά αντιπνευματικός...
 |
| Από τη σειρά, Ρένος, Ζ του Κενταύρου |
Είν' εξωστρεφής! Οι ρυθμοί επιτάσσονται, υπαγορεύονται ακριβώς απ' αυτό πουν' η επιφάνεια της ζωής - όχι το βάθος μας. Αλλ' ο χρόνος της πρόσληψης της πνευματικής είναι όλως άλλος απ' τους χρόνους του καιρού μας. Κι αυτός είναι ο ριζικός λόγος της έκπτωσης της καλλιέργειας και της Παιδείας...Όταν οδηγής σα γκάνγκστερ δε μπορής μετά να πης: "Και τώρα διαβάζω Κάλβο!"...
Ρένος, Ζ του Κενταύρου
Νεοελληνική Ποίηση
Καβάφης - Καρυωτάκης
Σχόλια - Γενική επιμέλεια, Ήρκος & Στάντης Αποστολίδης
ΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, 2014
Η σειρά των Κενταύρων ξεκινάει με την έκδοση των σεμιναρίων του Ρένου Αποστολίδη για νέους δημοσιογράφους της ΕΣΗΕΑ
Ο τίτλος: γιατί μ α θ ή μ α τ α συνιστούν, κι ο Κένταυρος ήταν ο μυθικός μύστης προς τ' ανώτερα, που ο Ρένος τον είχε σύμβολο σε κάμποσα κείμενά του, μα και για να θυμίζη η Γενική αυτή τους μακρινούς αστερισμούς, μιας κι όσα λέγονταιτόσο διαφορετικά είν' απ' τα συνηθισμένα, ώστε μοιάζουν απ' άλλο άστρο...
Περισσότερα: Ιστοσελίδα για τον Ρένο Αποστολίδη
Παρασκευή 24 Ιανουαρίου 2014
Υπεράσπιση της διαφθοράς
Μόνο οι διαλυμένες εποχές έχουν το προνόμιο να δείχνουν γυμνή την ουσία της ζωής, να μας αποκαλύπτουν ότι τα πάντα είναι φάρσα ή πίκρα - και ότι κανένα γεγονός δεν αξίζει να εξωραϊσθεί...
Η βλακεία που χαρακτηρίζει τις κορυφές της ιστορίας έχει ως ισοδύναμό της μόνο την αβελτηρία των πρωταγωνιστών της. Η έλλειψη λεπτότητας είναι αυτή που τους κάνει να οδηγούν τις πράξεις και τις σκέψεις τους μέχρι τα άκρα. Ένα λεπτό πνεύμα απεχθάνεται την τραγωδία και την αποθέωση - οι δυσμένειες και οι δάφνες το εξοργίζουν όσο και οι κοινοτοπίες. Το να φτάνει κανείς στα άκρα σημαίνει ότι δίνει αλάθητα μιαν απόδειξη κακού γούστου. Ο αισθητής τρέμει το αίμα, το υψηλό και τους ήρωες...Οι μόνοι που υπολήπτεται είναι οι γελωτοποιοί...
Εμίλ Σιοράν
Δευτέρα 29 Ιουλίου 2013
Η πλήρης πολιτική παρακμή της Δύσης...
OI EΞΕΓΕΡΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΑΡΑΒΙΚΟ ΚΟΣΜΟ
Ενώ δηλαδή αυτές οι εξεγέρσεις/επαναστάσεις δεν προσέφεραν περισσότερη ελευθερία στους Αραβες αφού συγκροτήθηκαν πολύ πιό αυταρχικά και θεοκρατικά καθεστώτα,ταυτόχρονα δυσκόλεψαν πολύ την σχέση των Αράβων με τον υπόλοιπο πλανήτη. Η βία, κυρίως γιά θρησκευτικούς λόγους έγινε ρουτίνα. Αυτό που κάνει εντύπωση, είναι η στάση των Δυτικών χωρών.
Εκαναν πόλεμο γιά να φύγει ο Καντάφι και γιά να αναλάβουν οι φυλές και οι εξτρεμιστές μουσουλμάνοι στην Λιβύη. Εγκατέλειψαν τον δικτάτορα σύμμαχο τους στην Αιγυπτο, γιά να αναλάβουν οι ισλαμιστές. Δεν ασχολήθηκαν με την Τυνησία, και ανέλαβαν την εξουσία οι ιλαμιστές. Αντίθετα, έκαναν ότι μπορούσαν γιά να μήν πέσουν τα διεφθαρμένα ισλαμιστικά καθεστώτα του Κόλπου. Εκαναν και κάνουν ότι μπορούν γιά να καταρρεύσει ο δικτάτορας της Συρίας, εξοπλίζοντας εξτρεμιστές μουσουλμάνους, ακόμα και την αλ κάιντα. Κάνουν δηλαδή ότι μπορούν γιά να επικρατήσει ο ακραίος ισλαμισμός σ΄αυτές τις χώρες, ενώ αυτό είναι ενάντια στα συμφέροντα τους. Η πλήρης πολιτική παρακμή της Δύσης.
Περισσότερα: http://logikiellada.blogspot.com/#ixzz2aQ7hjUs5
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)