Η τέχνη του καπνίζειν...

Και για να μην ξεχνιόμαστε...

Φανατικά κατά της απαγόρευσης του καπνίσματος...


Albert Camus (1913-1960)

Αφορμή το εξαντλημένο βιβλίο των εξαιρετικών εκδόσεων ΛΕΒΙΑΘΑΝ:

Η τέχνη του καπνίζειν

Εδώ, η τέχνη του καπνίζειν διδάσκεται από δύο Τούρκους τσελεπήδες, πρόσωπα ευγενή, που μεταφέρουν στους δυτικόφραγκους τη σοφία της Ανατολής και περιβάλλονται, για την καλή κοινωνία, με το κύρος εκείνων που απολαμβάνουν τις ηδονές των χαρεμιών της Κωνσταντινούπολης.

"Η τέχνη του καπνίζειν..." πρωτοδημοσιεύτηκε στη Φλωρεντία από τον Simone Birindelli, το σωτήριο έτος 1829. Ο τίτλος των συγγραφέων, τσελεμπής ή τσελεπής, εδίδετο αρχικά παρά τους Οθωμανούς στους σουλτανοπαίδας, και έπειτα στον αρχηγό των Μεβλεβήδων, μοναστικού τάγματος μουσουλμάνων δερβισών. Ο αρχηγός του τάγματος εκαλείτο "Τσελεμπή εφέντης" και είχε το προνόμιο να περιζώνει το ξίφος στην οσφύν εκάστου νέου σουλτάνου, κατά τη σχετική τελετή της αναρρήσεως, στο τέμενος Εγιούπ της Κωνσταντινούπολης. Στη συνέχεια, ο τίτλος αυτός διευρύνθη και σήμαινε πλέον μεταφορικώς άρχων, αφέντης, κοινώς αφεντικό. Δυστυχώς, η ανυπαρξία πληροφοριών μόνο σε υποθέσεις μπορεί να μας οδηγήσει για τους τσελεπήδες συγγραφείς. Είτε δηλαδή πρόκειται για γόνους ευπόρων οικογενειών της Τουρκίας που βρέθηκαν στη Δύση για σπουδές, είτε για δερβίσηδες που με τη διάλυση του τάγματος περιφέροντο εντός και εκτός των ορίων της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Τείνουμε προς την πρώτη εκδοχή, λόγω των κοσμικών συναναστροφών και γνωριμιών που μπορούν να έχουν σπουδαστές πανεπιστημίων ή στρατιωτικών ακαδημιών, αλλά και της αναφοράς στα χαρέμια της Πόλης...

ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΕΡΤΙΚΑΣ

Όλοι οι ιστορικοί, τους οποίους συμβουλευτήκαμε γι' αυτό το σημαντικό ζήτημα, συμφωνούν στο ότι ο Ιωάννης Νικότ (Jean Nicot), πρέσβης στην αυλή της Πορτογαλίας του βασιλέως της Γαλλίας Φραγκίσκου του Β', υπήρξε ο πρώτος που έστειλε κόκκους αυτού του φυτού στον μέγα ηγούμενο και στη βασίλισσα Αικατερίνη των Μεδίκων, υποδεικνύοντας τις αρετές του αυτό είχε ως αποτέλεσμα να ονομασθεί χόρτο του πρεσβευτού, χόρτο του μέγα ηγουμένου, χόρτο της βασιλίσσης, νικοτιανή.
Όταν όμως συνέβη αυτό το γεγονός είχε ήδη προ έτους και πλέον εισαχθεί ο καπνός από την Αμερική, όπου είναι αυτοφυής, στην Ευρώπη από τον Ρωμανό Πάσε, έναν Ισπανό ερημίτη.
Η λέξη ταμπάκος ανήκει στις γλώσσες της Αϊτής ή του Αγίου Δομηνίκου το ίδιο φυτό ονομάζεται yetl από τους Μεξικανούς, sagri από τους Περουβιανούς, potum από τους Βραζιλιάνους και τους κατοίκους της Φλώριδας. Αυτό το φυτό που προέρχεται από τη νησί Ταμπάγκο1, εβαπτίσθη από τον Κάρολο Λινναίο nicotiana tabaccum2 και κατετάχθη στη pentandria monogynia.Ο διάσημος Ιωσήφ ντε Ζυσσιέ τελειοποίησε το σύστημα του Λινναίου και κατέταξε τον καπνό στην οικογένεια των Σολανιδών.


Cesare Pavese (1908-1950)

Αφού εισχωρήσαμε. λαθραία, στα πιο μακρινά και απόμερα χαρέμια της Ασίας, μπορέσαμε να παρατηρήσουμε με μεγάλη έκπληξή μας ότι εκείνες οι κυρίες αν και καλοαναθρεμμένες, δεν αποφεύγουν με βδελυγμία την τέχνη του καπνίζειν, δεν τις δυσαρεστεί, κι ότι αντιθέτως ικανοποιεί την όσφρησή τους και δοκιμάζουν συχνά τις πρώτες ρουφηξιές μιας αναμμένης πίπας που σας προσφέρουν με τα χέρια τους. Με έναυσμα αυτή τη συνήθεια υποθέτουμε ότι τίποτα στον καπνό δεν προκαλεί αηδία στα λεπτεπίλεπτα όργανα των κυριών, αλλά αντιθέτως, έχει κάτι το σαγηνευτικό και το ελκυστικό, και ότι μόνο η συνήθεια είχε κρατήσει μακριά τις κυρίες κατά το παρελθόν.
Ας εξετάσουμε τώρα πώς η αποστροφή που είχαν για τούτο το θυμίαμα κατάφερε να μεταστραφεί, κατά κάποιον τρόπο, σε επιδοκιμασία...Ο καπνός εντοπίστηκε για πρώτη φορά από τους Ισπανούς στον Άγιο Δομήνικο το 1946 και στο Γιουτακάν το 1520. Οι Ευρωπαίοι στην αρχή τον καλλιέργησαν σε διάφορα νησιά των Αντιλλών. Ο Χερμάνδες του Τολέδου έστειλε πρώτος αυτό το φυτό στην Πορτογαλία και από τη χώρα αυτή εισήχθη στη Γαλλία το 1560. όταν βασίλευε ο Φραγκίσκος ο Β', από τον Ιωάννη Νικότ τον οποίο αναφέραμε προηγουμένως και που την εποχή εκείνη ήταν πρέσβης της γαλλικής αυλής στην Πορτογαλία??? απ' αυτόν παρουσιάστηκε κατόπιν στην Αικατερίνη των Μεδίκων.
Στις 17 Νοεμβρίου του 1629, στη Γαλλία για πρώτη φορά επεβλήθη στον καπνό τελωνειακός φόρος. Το 1583 ο καπνός από τη Νότιο Αμερική μεταφέρθηκε στην Αγγλία και στην αρχή χρησιμοποιήθηκε αποκλειστικώς στην ιατρική??? αφού εισήχθη η καλλιέργειά του και σ' αυτήν τη χώρα, το 1585 εφορολογήθη. Το 1779 εδόθη η άδεια της καλλιέργειάς του στην Ιρλανδία και το 1789 τον συμπεριέλαβαν στους νόμους της Assisa. Ο καπνός εισήχθη από την Αγγλία στην Αλσατία το 1620 από τον καταστηματάρχη Robert Koenigsmann και αμέσως εκαλλιεργήθη στα περίχωρα του Στρασβούργου. Ο Μουράτ ο Δ', σουλτάνος των Τούρκων, και ο Σάχης της Περσίας απαγόρευσαν τη χρήση του στους υπηκόους του και επέβαλαν ως ποινή για τους παραβάτες τον ακρωτηριασμό της μύτης. Ο πάπας Ουρβανός ο Η' που βασίλευε το 1644 αφόρισε τους πιστούς που εισέπνεαν ταμπάκο στις εκκλησίες, αλλά παρ' όλ' αυτά η χρήση του διεδόθη τόσο ώστε εστάθη αδύνατον να συγκρατήσουν με απαγορεύσεις τα άτομα που την είχαν υιοθετήσει...
Οι ρομαντικοί των ημερών μας μολονότι διαθέτουν εκφραστικούς τρόπους, θα απέχουν πάντα από τους ρομαντικούς του αιώνα του Λουδοβίκου του ΙΔ'. Δεν θα ήταν δυνατόν να βρεθεί σε όλο το solitario, ούτε σε όλες τις ωδές του Ουγκώ, ούτε στην Alemagna μια φράση που να μπορεί να συγκριθεί με εκείνη που ο Μπαλζάκ χρησιμοποίησε μια φορά για να ζητήσει από μια κυρία μια δόση ταμπάκου: "Κυρία, της είπε, επιτρέπεται στα ακροδάκτυλά μου να εισχωρήσουν στις ταμπακικές σας κοιλότητες για να αντλήσουν αυτή τη λεπτή σκόνη, η οποία διασκορπίζει και συγχέει τους υγρούς χυμούς του ελώδους εγκεφάλου μου;".
Ο πάπας Βενέδικτος ο ΙΔ' (Πρόσπερος Λαμπερτίνι), μια ημέρα κουβεντιάζοντας με ένα Φραγκισκανό ιερέα, έχοντας ανοίξει την ταμπακέρα του, του προσέφερε ταμπάκο: "- Ευχαριστώ την Αγιότητά σας, του είπε ο Φραγκισκανός, δεν έχω αυτό το βίτσιο! - Δεν είναι βίτσιο, του απάντησες ο πάπας, γιατί αν ήταν, θα το είχες και αυτό".


1. Δεν πρόκειται για το ομώνυμο νησί που ανήκει στις Αντίλλες αλλά για εκείνο της θάλασσας του Μεξικού.2. Νικοτιανή προφανώς γιατί, όπως είπαμε, ο Νικότ υπήρξε ο πρώτος που έστειλε κόκκους αυτού του φυτού αναφέροντας τις αρετές του.

Η τέχνη του καπνίζειν, μτφρ. Άννα Δούκουρη, εκδόσεις Λεβιάθαν, 1993

Σχόλια & ζωγράφοι, ζωγραφική: Όχι στη φασιστική απαγόρευση του καπνίσματος!

Κάπνισμα & ζωγραφική, ζωγράφοι, Έλληνες ζωγράφοι

Γιάννης Σταύρου, Κόκκινο χαρμάνι, λάδι σε καμβά

Αν το κάπνισμα δεν επιτρέπεται στον παράδεισο, τότε δεν θα πάω.

Μαρκ Τουέιν

Συμπαράταξη ενάντια στη φασιστική απαγόρευση του καπνίσματος

Ιδιοκτήτες καφέ και μπαρ οι οποίοι αντιδρούν στην απαγόρευση του καπνίσματος στα καταστήματά τους πραγματοποίησαν εκδήλωση στον πολυχώρο «Ιανό», στις 15 Σεπτεμβρίου, όπου παράγοντες της κοινωνικής, καλλιτεχνικής και πνευματικής ζωής της χώρας εξήγησαν γιατί δεν θα σβήσουν το τσιγάρο τους, παρά τον νέο νόμο. Οι παρευρισκόμενοι στην εκδήλωση συνδέθηκαν διαδικτυακά με αντίστοιχες εκδηλώσεις σε Πάτρα, Θεσσαλονίκη, Χανιά και Ρόδο. «Στο δικό μου κατάστημα έχω αφήσει το περιθώριο στους πελάτες να καπνίζουν εάν θέλουν. Ομως οι συνάδελφοι που εφαρμόζουν το μέτροβλέπουν μείωση της πελατείας τους ως και 70%» λέει στο «Βήμα» ο κ. Δημήτρης Αρβανίτης, ένας από τους ιδιοκτήτες καφέ-μπαρ που συμμετέχουν στο Συντονιστικό Επαγγελματιών Καφέ Μπαρ Εστιατορίων. Οι ιδιοκτήτες καφέ που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία αναφέρουν ότι η συγκεκριμένη ρύθμιση θα είναι το τελικό χτύπημα για τον κλάδο τους. Ισχυρίζονται μάλιστα ότι σε ευρωπαϊκές χώρες όπου εφαρμόστηκε η απαγόρευση, όπως η Ισπανία και η Αυστρία, έπειτα από λίγο καιρό ουσιαστικά κατέστη ανενεργή εξαιτίας της αντίδρασης από τα μαγαζιά και τους πελάτες τους. Οι επαγγελματίες μελετούν διάφορους τρόπους αντίδρασης, στους οποίους περιλαμβάνεται το συμβολικό κλείσιμο των καταστημάτων τους, η άρνηση καταβολής προστίμων, ακόμα και η μη καταβολή του ΦΠΑ. Παράλληλα εξετάζουν την προσφυγή στη Δικαιοσύνη προκειμένου να κριθεί η συνταγματικότητα της απαγόρευσης.

Επιστρατεύουν δε εκπροσώπους της καλλιτεχνικής, πνευματικής και κοινωνικής ζωής, οι οποίοι τάσσονται κατά του νέου νόμου που απαγορεύει καθ΄ ολοκληρίαν το κάπνισμα στους κλειστούς χώρους εστίασης, δουλειάς και διασκέδασης.

Ορισμένοι γνωστοί καλλιτέχνες και συγγραφείς, άλλοι καπνιστές και άλλοι όχι, μίλησαν στο «Βήμα» για την απόφασή τους να ταχθούν κατά του νέου νόμου.

Οι καπνίζοντες

Σταμάτης Κραουνάκης
Συνθέτης
«Πιο βλαβερό το κοκορέτσι»
«Είμαι καπνιστής και θέλω να συνεχίσω να καπνίζω. Αυτές οι απαγορεύσεις, που έχουν ευρωπαϊκή προέλευση, θέλουν να μας μετατρέψουν σε μια κοινωνία που αποτελείται από ανθρώπους που κάθονται όλη μέρα μπροστά στην οθόνη ενός υπολογιστή. Συμφωνώ ότι οι μη καπνιστές δεν πρέπει να ενοχλούνται, όμως στην Ελλάδα δεν είναι και τόσο πολλοί. Σε μια χώρα που έχει βάσανα, ο κόσμος θέλει να καπνίσει. Αν τους ενδιέφερε να κάνουν κάτι για την υγεία μας θα έπρεπε να απαγορέψουν τις εισαγωγές των τσιγάρων αντί να στέλνουμε τα δικά μας καπνά στις βιομηχανίες της Αμερικής. Πάντως θεωρώ ότι το μέτρο δύσκολα θα εφαρμοστεί. Τα μαγαζιά ήδη βρίσκουν ένα σωρό πατέντες, ο Ελληνας μπορεί να γίνει πολύ ευρηματικός όταν θέλει να καπνίσει. Στο κάτω κάτω της γραφής, είδατε να απαγορευτεί το κοκορέτσι που είναι και πιο βλαβερό;».

Ζυράννα Ζατέλη
Συγγραφέας
«Στο τσιγάρο που κρατώ»

«Το να ζούμε σαν άρρωστοι για να πεθάνουμε υγιείς δεν βρίσκω να έχει και πολύ νόημα. Αντίθετα έχει πολλή χάρη εκείνη η κουβέντα του Μπρετόν: “Σας ορκίζομαι, είμαι αθώος, συγχέετε την κόρη του ματιού μου με την καύτρα του τσιγάρου μου”. Διεξοδικότερα για όλα αυτά θα μιλήσουμε το μεσημέρι στον “Ιανό”- ελπίζω και με έμπνευση και με χιούμορ, διότι αν ισχύσει και εκεί το καθεστώς του απαγορευμένου καπνού... προκύπτει ένα ζήτημα».

Θάνος Μικρούτσικος
Συνθέτης
«Μέτρο φασιστικό και γελοίο»

«Δεν πρόκειται να πατήσω σε μαγαζί που δεν μου επιτρέπεται το κάπνισμα, ακόμα και αν ήταν αγαπημένο μου στέκι ως τώρα. Θεωρώ το μέτρο φασιστικό και γελοίο. Δεν δίνω σε κανένα το δικαίωμα να με σώσει. Το κάπνισμα θα έπρεπε να απαγορεύεται σε όσα σημεία υποχρεούται να πάει ο πολίτης, όπως είναι οι δημόσιες υπηρεσίες, τα νοσοκομεία και οι τράπεζες. Σε έναν χώρο διασκέδασης όμως, όπως το εστιατόριο, η απαγόρευση του καπνίσματος με καθιστά πολίτη β΄ κατηγορίας. Θα μπορούσε να επιβληθεί η δημιουργία ξεχωριστών χώρων για καπνιστές και μη καπνιστές στα μαγαζιά, ακόμα και η εναλλάξ λειτουργία των μαγαζιών ως καπνιζόντων και μη καπνιζόντων. Οσο για το επιχείρημα ότι με αυτό το μέτρο θα αποθαρρυνθούν οι νέες γενιές από το να καπνίζουν, με την ίδια λογική θα έπρεπε να υπάρχει και ανώτερη παραγγελία στα μπαρ. Το αλκοόλ ίσως είναι περισσότερο βλαπτικό. Επιπλέον η οικονομική συγκυρία είναι η χειρότερη δυνατή. Στη Γαλλία όπου εφαρμόστηκε το μέτρο ο τζίρος στα καφέ μειώθηκε κατά 40%».

Οι μη καπνίζοντες

Δημήτρης Παπαχρήστος
Συγγραφέας
«Απαγορεύεται το απαγορεύεται»
[Image]«Εχω κόψει το κάπνισμα από μόνος μου. Αν μου το επέβαλλε κάποιος, ακόμη και ο γιατρός μου, ίσως και να μην το έκανα. Είμαι ενάντια σε κάθε είδους απαγόρευση. Συμφωνώ με το σύνθημα του Μάη του 1968: Απαγορεύεται το απαγορεύεται. Ο προηγούμενος νόμος είχε εξαιρέσεις. Τώρα δεν υπάρχει καμιά, η πολιτεία αποφασίζει απόλυτα και ολοκληρωτικά. Το τσιγάρο δεν έχει μόνο αρνητικές συνέπειες, οι οποίες είναι αδιαμφισβήτητες. Το τσιγάρο είναι παρηγοριά και συντροφιά του ανθρώπου που πίνει καφέ ή ποτό, που προσπαθεί να στοχαστεί. Δεν είναι τυχαίο ότι το τσιγάρο έχει υμνηθεί από όλες τις τέχνες, τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο και το θέατρο. Πρέπει να δούμε τις βλαβερές συνέπειες στη δημοκρατία μας από τέτοιου είδους απαγορεύσεις. Οπως κατά καιρούς χρησιμοποιείται το επιχείρημα του δίκαιου της σιωπηρής πλειοψηφίας, έτσι σε αυτή την περίπτωση γίνεται με τον παθητικό καπνιστή».

Γιάννης Πανούσης
Καθηγητής Εγκληματολογίας
«Δεν καπνίζω αλλά διαφωνώ»

«Δεν είμαι καπνιστής οπότε η άποψή μου στο θέμα δεν επηρεάζεται από την επιθυμία μου για τσιγάρο. Ομως η πολιτικώς ορθή θεώρηση της απαγόρευσης, ενώ φαινομενικά μοιάζει να υποστηρίζει τον σεβασμό των δικαιωμάτων του άλλου, στην ουσία επαναφέρει κάποιες συντηρητικές απόψεις γύρω από την ηθική και τη δημόσια τάξη. Βασικό στοιχείο της κοινωνίας μας αλλά και του νομικού πολιτισμού είναι η έννοια της συναίνεσης. Νομοθετείται ο καθωσπρεπισμός και ο κομφορμισμός, κάτι που δεν είναι δουλειά της πολιτείας.

Τέλος, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως για πολλούς το τσιγάρο είναι και μια εξάρτηση. Τέτοιες απαγορευτικές κινήσεις μπορεί να δημιουργήσουν στερητικά σύνδρομα και αντικοινωνικές συμπεριφορές».

-----------

Πηγή: ΒΗΜΑ 15-9-2010