σὰν τὸ σύννεφο ποὺ αλλάζει στὰ νωθρὰ δευτερόλεπτα...

Νυχτώνει και σήμερα. Η αγωνία

λέει πάλι: θα βοσκήσω το μαύρο...

 

Γιάννης Σταύρου, Νυχτερινό στο λιμάνι, λάδι σε καμβά

 

Νίκος Καρούζος

Αίφνης

Αυτὸ ποὺ λέμε όνειρο δὲν ε'ιν᾿ όνειρο

ποὺ η πλατιὰ πραγματικότητα δὲν είναι πραγματική.

Κάπου γελιέμαι μὰ εκεί κιόλας υπάρχω απόλυτα,

σὰν τὸ σύννεφο ποὺ αλλάζει στὰ νωθρὰ δευτερόλεπτα

όντας μονάχα η ακάλεστη μεταμόρφωση.

Κανένα λιοντάρι δὲν παραγνώρισε τὸ θήραμα

καὶ η πάπια δὲν έπαψε νὰ πιπιλίζει τὴ λάσπη·

τὸ χταπόδι βγαίνει απ᾿ τὸ ρηχὸ θαλάμι του μὲ γαλαζόπετρα

στὰ ξέφωτα η τίγρη λησμονιέται ανεπίληπτα.

Νυχτώνει καὶ σήμερα. Η αγωνία

λέει πάλι: θὰ βοσκήσω τὸ μαῦρο.

βρίσκεται εκτός Ιστορίας...

Ο Θεμιστοκλής, μ' ένα διάταγμα που όλοι, επιδοκίμασαν, καταδίκασε σε θάνατο τον διερμηνέα των απεσταλμένων του Ξέρξη, ο οποίος ζήτησε "γην κσι ύδωρ" από τους Αθηναίους, "διότι τόλμησε να χρησιμοποιήσει την ελληνική γλώσσα για να μεταφέρει τις διαταγές ενός βαρβάρου".
Ένας λαός δεν προβαίνει σε παρόμοια κίνηση παρά στην κορυφή της διαδρομής του. Βρίσκεται σε πλήρη παρακμή, βρίσκεται εκτός Ιστορίας από τη στιγμή που δεν πιστεύει πλέον στη γλώσσα του, από τη στιγμή που παύει να την θεωρεί υπέρτατη μορφή έκφρασης, ως τη γλώσσα καθ' εαυτήν.

Εμίλ Σιοράν

Επιλογή από το έργο του "De l'inconvénient d'être né"

(μετ. Αντώνης Καραβασίλης, Εκδ. ΣΤΙΓΜΗ)

Γιάννης Σταύρου, Ακρόπολη 5.45, λάδι σε καμβά

Εδώ η διαθήκη τέλειωσε...

Πρίγκηπα, πόχεις χάρη ευγενικιά,

να τι έκαμε γι’ αποχαιρετισμό:

Ήπιε απ’ το μπρούσκο μια γερή ρουφιά,

καθώς άφηνε γεια στον κόσμο αυτό...
*  
Prince, gent comme émerillon,
Sachez qu'il fit au départir :
Un trait but de vin morillon,
Quand de ce monde vout partir...

 

Γιάννης Σταύρου, Απολαύσεις, λάδι σε καμβά (λεπτομέρεια)

Φρανσουά Βιγιόν

Μπαλάντα του τέλους

Εδώ η διαθήκη τέλειωσε και κλει

του Φρανσουά Βιγιόν του φουκαρά.

Στην κηδεία το ελάτε Χριστιανοί

σαν κτυπήσει η καμπάνα θλιβερά.

Φορέστε άλικα ρούχα μοναχά.

Στου ερώτου τη φωτιά μαρτυρικό

θάνατο ήβρε, τ’ ορκίστη στ’ αχαμνά,

καθώς άφηνε γεια στον κόσμο αυτό.

Και τον πιστεύω, μα το ναι, γιατί

απ’ όλες τις αγάπες του σκληρά

διώχτηκε σαν ψωριάρικο σκυλί.

Σε τόπο που δε βρέθηκε αγκαθιά

ως με το Ρουσιγιόν, όπου γερά

να μην κράτειε ξεσκλίδια απ’ το φτωχό

βρακί του, το ‘πε ο ίδιος στα σωστά,

καθώς άφηνε γεια στον κόσμο αυτό.

Κι έτσι τα ‘φερε η μοίρα του η σκληρή,

στο χαροπάλεμά του μοναχά

μ’ ένα κουρέλι, ο δόλιος, να βρεθεί.

Κι ακόμα ο έρωτας να τον τυραννά

μπήζοντάς του ολοένα πιο βαθιά

το κοπίδι του το φαρμακερό:

Γι’ αυτό κι εμείς θαμάξαμε έτσι δα,

καθώς άφηνε γεια στον κόσμο αυτό.

Πρίγκηπα, πόχεις χάρη ευγενικιά,

να τι έκαμε γι’ αποχαιρετισμό:

Ήπιε απ’ το μπρούσκο μια γερή ρουφιά,

καθώς άφηνε γεια στον κόσμο αυτό.

(μετ. Σπύρος Σκιαδαρέσης)

François Villon
Ballade finale

Ici se clôt le testament
Et finit du pauvre Villon.
Venez à son enterrement,
Quand vous orrez le carillon,
Vêtus rouge com vermillon,
Car en amour mourut martyr :
Ce jura-t-il sur son couillon
Quand de ce monde vout partir.

Et je crois bien que pas n'en ment,
Car chassé fut comme un souillon
De ses amours haineusement,
Tant que, d'ici à Roussillon,
Brosse n'y a ne brossillon
Qui n'eût, ce dit-il sans mentir,
Un lambeau de son cotillon,
Quand de ce monde vout partir.

Il est ainsi et tellement,
Quand mourut n'avoit qu'un haillon ;
Qui plus, en mourant, malement
L'époignoit d'Amour l'aiguillon ;
Plus aigu que le ranguillon
D'un baudrier lui faisoit sentir
(C'est de quoi nous émerveillon)
Quand de ce monde vout partir.

Prince, gent comme émerillon,
Sachez qu'il fit au départir :
Un trait but de vin morillon,
Quand de ce monde vout partir.

Ένα ρωμαλέο πνεύμα...

Ένα ρωμαλέο πνεύμα περιέχει, συγκρατεί και διατηρεί σε καλη κατάσταση ό,τι χρειάζεται για να καταστρέφει τις απόψεις του και τα συστήματά του. Είναι πάντα έτοιμο να προσβάλει τα "συναισθήματά" του, να απορρίψει τους "λόγους" του.

Πωλ Βαλερύ
Στοχασμοί, Επιλογή από το έργο του

Μετ. Χαρά Μπανάκου-Καραγκούνη, Εκδ. Στιγμή (σελ. 105)

Γιάννης Σταύρου, Πεύκα με σύννεφα, λάδι σε καμβά

Και καθώς συνεχίζουμε ζώντας...

Και η μόνη ζωή που έχουμε

Μοιράζεται ανάμεσα

Στην αληθινή και την ψεύτικη...

Γιάννης Σταύρου, Σταφύλια σε κεραμικό, λάδι σε καμβά
 

Φερνάντο Πεσσόα

Όλοι εμείς οι ζωντανοί

Όλοι εμείς οι ζωντανοί ξοδεύουμε

Μία ζωή, στο να τη ζούμε,

Μια άλλη, στο να την σκεφτόμαστε.

Και η μόνη ζωή που έχουμε

Μοιράζεται ανάμεσα

Στην αληθινή και την ψεύτικη.

Αλλά ποια είναι η αληθινή

Και ποια είναι η ψεύτικη

Κανένας δεν μπορεί να εξηγήσει.

Και καθώς συνεχίζουμε ζώντας

Η ζωή που σπαταλάμε είναι αυτή

Που είναι καταδικασμένη σε σκέψη.

Κύμα το κύμα απ’ τον αγέρα ορμάει και πάλι...

Της πέτρας και της θάλασσας, παιδί της αφρισμένης
τον νου μαγεύεις των παιδιών, κοχύλι του πελάγου...

Γιάννης Σταύρου, Στο κύμα, λάδι σε καμβά

η ποίηση του Αλκαίου
Κοχύλια του πελάγου 
Παρουσίαση του Απόστολου Σπυράκη
Πηγή: ΣΤΙΓΜΑ ΛΟΓΟΥ

Τα’ χω χαμένα με τη λύσσα των ανέμων
σωστή ανταρσία, κύμα από δω κυλιέται,
κύμα από κει, κι εμείς στη μέση
του μαύρου καραβιού πάμε κι ερχόμαστε,

σε τρικυμία μεγάλη παραδέρνοντας ·
ως τους αρμούς των καταρτιών η πλήμμυρα,
κουρελιασμένα τα πανιά, κι απάνω τους
οι σχισματιές θεόρατες, λασκάρανε
και τα σκοινιά…

Κύμα το κύμα απ’ τον αγέρα ορμάει και πάλι,
πολύ θα μας παιδέψει να τ’ αδειάσομε
κουβά- κουβά, που στο καράβι μέσα μπούκαρε…

Γρηγοράτε να πα ν’ ασφαλιστούμε
σ’ ένα λιμιώνα απανεμιάς ας δράμομε…

Σ’ αυτό τα απόσπασμα από ποίημα του Αλκαίου απεικονίζεται τη μάχη του αρχαίου ανθρώπου με τη φύση όπως συμβαίνει και στο παρακάτω όπου περιγράφονται σκηνές που θυμίζουν την πάλη του Οδυσσέα με τα κύματα:

Φουντάραν όλο το φορτίο, γιατί δεν άντεξε
το σκάφος τέτοιο σάλο στ’ ανοιχτά που πλέανε ·

κύμα βουερό χίμηξε απάνω και το χτύπησε
και με την άγρια τρικυμία και το δρολάπι
δεν μπορεί τώρα να τα βάλει, πάρα σ’ άφαντες
ξέρες έπεσε απάνω κι έγινε κομμάτια…

Η αγάπη του ποιητή για το θαλασσινό στοιχείο φαίνεται και στο παρακάτω κομμάτι που σώθηκε μέσα στη φθορά των αιώνων:

Της πέτρας και της θάλασσας, παιδί της αφρισμένης
τον νου μαγεύεις των παιδιών, κοχύλι του πελάγου.

Όμως δεν ήταν μόνο η θάλασσα που συγκινούσε τον Αλκαίο, στο "Τραγούδι του Έβρου" περιγράφει με απαράμιλλη ζωντάνια το ποτάμι που κατά τους μελετητές θα πρέπει να είχε δει από κοντά σε κάποιο από τα ταξίδι του:

Έβρο, είσαι το ομορφότερο ποτάμι,
όπως χύνεσαι περνώντας τον Αίμο στην πορφυρένια θάλασσα,
μες στη θρακιώτικη κατεβασιά σου με λαμπρούς
κρουνούς αφρίζοντας,

πάρα πολλές παρθένες και σε σένα τρέχουνε,
το δέρμα των χυτών μηριών τους με απαλότατα
δάχτυλα να δροσίσουν τα δικά σου απάνω τους
σαν λάδι μαλακά
νερά σου χύνοντας.
Σ’ αυτό εδώ το σπάραγμα μιλά για κάποια άγνωστα πουλιά που αντίκρισε και του προκάλεσαν εντύπωση φοβερή:

Τι πουλιά είναι αυτά που από του ωκεανού φτάσαν τα πέρατα,
με παρδαλές τις τραχηλιές κοκκινοπούλια ανοιχτοφτέρουγα;

Από τα λίγα στοιχεία που μας έχουν σωθεί γνωρίζουμε ότι ο ποιητής έζησε στη Λέσβο σε μια εποχή κατά την οποία το νησί διένυε περίοδο ακμής, γεγονόςπου εξηγεί και την εμφάνιση ποιητών όπως ο Τέρπανδρος και ο Αρίων και κατόπιν ο Αλκαίος και η Σαπφώ που φαίνεται ότι έζησαν το ίδιο χρονικό διάστημα, μάλιστα σώζεται κι ένα ποίημα με έναν διάλογο ανάμεσά τους. Οι κάτοικοι των νησιών του Αιγαίου, ειδικά αυτών που είναι πολύ κοντά στη Μικρά Ασία, είχαν από πάντα στενές επαφές με τους πολιτισμούς που αναπτύχθηκαν στην Ανατολή και αποτέλεσαν την κοιτίδα του παγκόσμιου πολιτισμού. Η περίοδος δημιουργίας του Αλκαίου σφραγίστηκε από τους κοινωνικούς αγώνες που έλαβαν χώρα στο νησί της Λέσβου και ο ποιητής εξαιτίας της αριστοκρατικής καταγωγής του βρέθηκε στο επίκεντρο της διαπάλης του εξελίχθηκε. Αναγκάστηκε να ζήσει για χρόνια στην εξορία υπηρετώντας όπως και ο Αρχίλοχος ως μισθοφόρος και το πολεμικό στοιχείο είναι έντονο στα λεγόμενα "στασιωτικά" του ποιήματα όπως "Η αίθουσα των όπλων" που φέρνει στο νου ομηρικές περιγραφές:

Το μέγα δώμα αστράφτει από το χάλκωμα
κι είν΄ όλη καταστόλιστη ως απάνω η στέγη,
έτοιμη για τη μάχη, με τα κράνη ολόλαμπρα
απ’ τα λοφία στην κορφή ολόλευκες
τις αλογίσιες φούντες νεύοντας,
της κεφαλής τ’ αντρός αγλάισμα, κι ολόγυρα
ριγμένα στους πασσάλους να τους κρύβουν χάλκινα
γυαλιστερά αντικνήμια, της πικρής σαγίτας η άμυνα.
Ντυμένοι με λινάρι της χρονιάς οι θώρακες
κι οι κουφωτές ασπίδες καταγής σωρεύονται
εκεί χαλκιδικά σπαθιά, εκεί πάμπολλα
κοντά αναζώσματα, αλαφροί χιτώνες.
Να τ’ αντιβλέψεις δε μπορείς, αφού όλοι είμαστε
Ξεσηκωμένοι τώρα επί ποδός πολέμου.

Καλωσορίζοντας τον αδερφό του Αντιμενίδα,  που επέστρεφε από ταξίδι μακρινό όπου είχε πάει να ενισχύσει τον θρυλικό βασιλιά της Βαβυλώνας Ναβουχοδονόσορα στις εκστρατείες που κατέληξαν στην αιχμαλωσία της Ιερουσαλήμ τον Μάρτιο του 597 π.Χ., ο ποιητής έγραψε:

Από της γης τα πέρατα ήρθες, φιλντισένια
λαβή χρυσόδετη είχε το ξίφος σου…
Πολεμώντας με τους Βαβυλωνίους που ΄ναι τα σπίτια τους
με τετραπίθαμα λιθάρια στεγασμένα·
μεγάλη αντραγαθία εκεί αντραγάθησες,
πολεμιστή θεόρατον σκοτώνοντας
που μια παλάμη τού ΄λειπε για να ΄χει
πέντε βασιλικούς πήχες παράστημα.

Για τον Αλκαίο που πήρε μέρος σε μάχες φονικές και ήξερε από πόλεμο αυτό που προστατεύει μια πόλη δεν είναι τα τείχη της:

Ούτε κάστρα καλόχτιστα, ούτε κάστρων
αγκωνάρια καλά αρμολογημένα,
στενά για τα καρτέρια ή τα καρνάγια
της πολιτείας, μον’ άντρες της χρειάζονται
παραστάτες της να ΄ναι χεροδύναμοι.

Ήξερε όμως ο ποιητής πώς ν’ αντιμετωπίζει τις κακοτυχίες της ζωής, για παράδειγμα τον χειμώνα που έπεφτε δριμύς εκείνα τα χρόνια :

Ο Δίας βρέχει, βαρυχειμωνιά στα ουράνια,
κρούσταλλα των νερών τα κατεβάσματα
… εδώ κι εκεί

Βάλε τον κάτω το χειμώνα, σώριασε
ξύλα στη φωτιά, κι άσε να τρέξει αλόγιστα
μελί κρασί στις κούπες, κι έτσι ανάλαφρα
στα μαξιλάρια το κεφάλι ανάγειρε.

Κι όσο για το καλοκαίρι που βασάνιζε από την αρχαιότητα τους ανθρώπους αυτού εδώ του τόπου,  ειδικά την εποχή των κυνικών καυμάτων, ο Αλκαίος έχει τη λύση:

Μούσκεψε τα πνευμόνια σου με κρασί,
τώρα που πήγε ψηλά το αστέρι,
και η εποχή είναι σκληρή, κι όλα διψούν μες τη κάψα…
όταν απλώνεται το φλογερό καλοκαίρι και ξεραίνει ένα γύρο τα πάντα…
ο χρυσός θάμνος ανθεί ·
τώρα οι γυναίκες είναι χειρότερα παρά ποτέ,
και οι άντρες αδύναμοι,
γιατί ο Σείριος τους στραγγίζει κεφάλια και γόνατα…
Ας πίνομε, γιατί κι ο Σείριος τώρα μεσουράνησε.

Ο τροχός...

Κι όταν τους φράχτες ξέχειλους από λουλούδια δούμε,
Λέμε πως του χειμώνα η εποχή δεν έχει ταίρι...
*
And when abounding hedges ring
Declare that winter's best of all...

Γιάννης Σταύρου, Λεύκες στον Λαγκαδά, λάδι σε καμβά

Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς
Ο Τροχός

Μέσα στο καταχείμωνο την άνοιξη ποθούμε,
Κι όταν ειν' άνοιξη εμείς ζητούμε καλοκαίρι,
Κι όταν τους φράχτες ξέχειλους από λουλούδια δούμε,
Λέμε πως του χειμώνα η εποχή δεν έχει ταίρι·
Κι ύστερα τίποτα' άλλο δε μας φαίνεται καλό·
Η εποχή της άνοιξης να που μας λείπει πάλι -
Δεν ξέρουμε πως ο,τι ενοχλεί το αίμα το ζεστό
Είναι μονάχα ο πόθος για του τάφου την αγκάλη.

(μετ. Σπ. Ηλιόπουλος)

William Butler Yeats
The Wheel

THROUGH winter-time we call on spring,
And through the spring on summer call,
And when abounding hedges ring
Declare that winter's best of all;
And after that there s nothing good
Because the spring-time has not come --
Nor know that what disturbs our blood
Is but its longing for the tomb.

Πρέπει κάθε μνήμη ευθύς να σκοτωθεί...

Το 'λεγε η καρδιά μου από καιρό, τα ξέρω
τούτο εδώ το φως και τ' άδειο σπίτι στη σιωπή...

Γιάννης Σταύρου, Γαλατάς, λάδι σε καμβά

Άννα Αχμάτοβα
Καλοκαίρι 1939

Κι έπεσεν η λέξη η πέτρινη του νόμου
πα στο στήθος μου το ακόμα ζωντανό.
Τι να γίνει, από τον καιρό προετοιαζόμουν,
όπως όπως θα τα βγάλω πέρα και μ' αυτό.

Έχω σήμερα πολλές δουλειές. Για μέτρα :
Πρέπει κάθε μνήμη ευθύς να σκοτωθεί,
πρέπει την καρδιά να κάνω πέτρα,
πρέπει πάλι τη ζωή να μάθω απ'την αρχή.

Γιατί αλλιώς... Θροΐζει, να, ζεστά το θέρος,
στο παράθυρό μου στέκω κι είναι σαν γιορτή.
Το 'λεγε η καρδιά μου από καιρό, τα ξέρω
τούτο εδώ το φως και τ' άδειο σπίτι στη σιωπή.

(Από το θρηνητικό «Ρέκβιεμ», αφιερωμένο στο γιο της και στα δεινά του ρωσικού λαού από τη σταλινική τρομοκρατία, Εκδ. Άγρα)

Εμίλ Σιοράν: η αντίληψη της προσωρινότητας...

"Ύστερα από μένα ο κατακλυσμός", είναι η ανομολόγητη σκέψη όλων μας: αν αποδεχόμαστε την ιδέα ότι κάποιοι άλλοι θα συνεχίσουν να ζουν έπειτα από μας, είναι με την ελπίδα πως θα τιμωρηθούν γι' αυτό.
*
Η αντίληψη της προσωρινότητας υψωμένη στο επίπεδο οράματος, μυστικιστικής εμπειρίας...
*
Στο παζάρι, μπροστά σε εκείνον τον γελωτοποιό που έκανε γκριμάτσες, φωνασκούσε, κοπίαζε, σκεφτόμουν πως αυτός έκανε το καθήκον του, ενώ εγώ απέφευγα το δικό μου.

Εμίλ Σιοράν

Επιλογή από το έργο του "De l'inconvénient d'être né"

(μετ. Αντώνης Καραβασίλης, Εκδ. ΣΤΙΓΜΗ)

 

Γιάννης Σταύρου, Δυο πράσινα μήλα, λάδι σε καμβά